جۋىردا تۋىسقان iنiم شىمكەنتتەگi جەكەمەنشiك ينستيتۋتتى ءتامامدادى. ديپلومىن قورعاپ، ەمتيحاندارىن تۇگەل تاپسىردى. بار قىزىق ديپلوم الار كەزدە باستالدى. كەز كەلگەن جوعارى وقۋ ورنىندا بiتiرۋشi تۇلەكتەر كەتۋ قاعازىن (وبحودنوي ليست) تولتىراتىنىن بiلەسiزدەر عوي. مiنە، وسى كەتۋ قاعازىنا كۋراتوردىڭ، كiتاپحاناشىنىڭ، دەكانات پەن كافەدراداعى جاۋاپتى ادامداردىڭ قولىن قويدىرۋ اجەپتاۋiر ماشاقاتى بار جۇمىس. ەڭ قيىنداۋ ءارi ءتۇسiنiكسiزدەۋ شارتى – كەز كەلگەن تۇلەك ديپلومىن الماي تۇرىپ، جۇمىسقا تۇرعانى نەمەسە جۇمىسقا قابىلداناتىنى ءجونiندە دەكاناتقا انىقتاما اكەلۋگە مiندەتتi. بiر اڭعارعانىمىز، بۇل ءۇردiس شىمكەنتتەگi جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبارiندە بار ەكەن. تiپتi، مەملەكەتتiك بiلiم وردالارى دا تۇلەكتەرiنەن وسى سۇرانىس حاتتى تالاپ ەتەدi.

جاز ورتاسىندا مۇعالiمدەردiڭ ەڭبەك دەمالىسىنا كەتەتiنi راس. تۇلەكتەردi شىعارىپ سالۋ ءۇشiن كەيبiرەۋلەرi تۇسكە دەيiن جۇمىس iستەيدi. ەگەر تۇسكi ءۇزiلiسكە دەيiن قول قويدىرىپ، تيiستi قۇجاتتاردى رەتتەپ ۇلگەرمەسەڭiز، ديپلوم الۋىڭىز كەلەسi كۇنگە شەگەرiلە بەرەدi. ال، ناعىز جۇمىس iزدەيتiن شاقتا بوس سەندەلۋ تيiمسiز. مۇعالiمدەر مەن كiتاپحاناشىلاردىڭ بەدەلi كوتەرiلەتiن ءسات – وسى. بۇل كۇندەرi «اپاي، كابينەتiڭiزگە كەلiپ تۇر ەدiم، قول قويىپ بەرiڭiزشi» دەگەن ماعىناداعى ءوتiنiشتەردi جيi ەستيسiز. كiتاپ قارىز بولماق تۇگiلi، ۋنيۆەرسيتەت كiتاپحاناسىنا كiرiپ كورمەگەن كەيبiر جiگiتتەردiڭ كiتاپحاناشى اپايدى ەرiكسiز كۇتiپ تۇرعان كەزدەرiن دە كوردiك. ويتكەنi، كەتۋ قاعازىندا كiتاپحاناشىنىڭ دا قول قوياتىن ورنى بار. كۋراتور دا وقۋ ورنى عيماراتىن جوندەۋ جۇمىستارىنا دەپ تيىن-تەبەن العان سوڭ قولىن قويىپ بەرەدi.

ءجا، بۇلار تۇك ەمەس. ءالi ديپلومىنا قول جەتكiزبەگەن ستۋدەنت جۇمىسقا قابىلدانعانى تۋرالى انىقتامانى قالاي الادى؟ قازiر ديپلومى، ەڭبەك ءوتiلi بار ازاماتتاردىڭ وزدەرi جۇمىس تاپپاي ساندالىپ جۇرگەندە وڭ-سولىن ەندi تاني باستاعان بوزبالانىڭ ءبارi جۇمىسقا تۇرۋى مۇمكiن بە؟ امالى تاۋسىلعان ستۋدەنت تامىر-تانىستارى جۇمىس iستەيتiن مەكەمەلەردi جاعالاپ، جالعان سۇرانىس قاعازىن الادى. كەيبiرەۋلەرi وزگەشە جول تابۋى دا مۇمكiن. شاي-پۇلىن بەرiپ دەگەندەي... سوندا بiز كiمدi الداپ ءجۇرمiز؟ ارينە، «پالەنباي تۇلەگiمiز جۇمىسپەن قامتىلدى» دەپ جالعان ەسەپ بەرۋ وقۋ ورىندارىنىڭ يميدجi ءۇشiن وتە قاجەت شىعار. قازiر قاي وقۋ ورنىنا حابارلاسساڭىز دا سول ۋنيۆەرسيتەت نەمەسە ينستيتۋتتىڭ تۇلەكتەرiنە كوپتەگەن مەكەمەلەردiڭ «تالاسىپ جۇرگەنiن» ەستيسiز. تۇلەكتەرiنiڭ وسالى جوق. كوللەدجەردە دە سول جاعداي. الايدا، شىن ءمانiندە جاس مامانداردىڭ ءبارi جۇمىسقا ورنالاستى ما؟ ماسەلە وسىندا. ەگەر تۇلەكتەردiڭ ءبارi بiردەن ەڭبەكپەن قامتىلىپ كەتسە، «انا ديرەكتور 500 مىڭ سۇرادى»، «اناۋ باس ءدارiگەر 400 مىڭ سۇرادى» دەيتiن سىپسىڭ اڭگiمەلەر ايتىلمايتىن ەدi عوي.

قاراپايىم مۇعالiمدiكتەن باستاپ ەدەن جۋۋشى بولىپ جۇمىسقا تۇرۋدىڭ ءوزi قيىن ەكەنiن، كەيبiر باسشىلاردىڭ سىياقى دامەتەتiنiن جۇرتتىڭ كوپشiلiگi بiلەدi. ەندەشە، وقۋىن ەندi بiتiرگەلi تۇرعان جاس مامانداردىڭ 100 پايىزىن مەكەمەلەردiڭ ءبارi قۇشاق جايا قارسى الادى دەگەنگە سەنۋ قيىن. ارينە، ءتۇرلi مەموراندۋمدار ارقىلى ءوز ستۋدەنتتەرiنە قامقورلىق كورسەتiپ، جۇمىسقا جولدايتىن وقۋ ورىندارى بار. ونى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ماسەلەن، وقمپي-دiڭ كاسiپتiك باعدار جانە بiتiرۋشiلەردi جۇمىسپەن قامتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى شولپان ارزىمبەتوۆانىڭ ايتۋىنشا، بۇل وقۋ ورنىندا تۇلەكتەردi جۇمىسپەن قامتۋ كورسەتكiشi وتە جاقسى.

– ستۋدەنتتەردiڭ كوبi ءوزi ءوندiرiستiك پراكتيكادان وتكەن مەكتەپتەرگە جۇمىسقا ورنالاسادى. بiز جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىمەن، بiلiم ۇيالارىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستامىز. ءاربiر تۇلەگiمiزدiڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىن قاداعالايمىز. ەگەر جۇمىس تابا الماي جۇرسە باعىت-باعدار بەرەمiز. بۇل مەكتەپكە ەمەس، باسقا مەكتەپكە بارايىنشى دەپ ءوتiنەتiندەر دە بار. بارلىق ءوتiنiشتi جاۋاپسىز قالدىرماۋعا تىرىسامىز. «سەرپiن» باعدارلاماسى ارقىلى دا جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋدامىز. جالعان سۇرانىس حاتتار قابىلدانبايدى. ونداي كوزبوياۋشىلىققا جول جوق. ەگەر كوز جەتكiزگiلەرiڭiز كەلسە، بiزدiڭ ماماندار جۇمىس iستەيتiن مەكەمەلەرگە تۇگەل حابارلاسىپ شىعۋلارىڭىزعا بولادى. ينستيتۋت ۇجىمىنىڭ ماقساتى – تەك بiلiم بەرiپ قانا قويماي، جاستاردى وزدەرi قالاعان مەكەمەلەرگە قىزمەتكە ورنالاستىرۋ، – دەيدi ول.

راس، بiلiمدi جاس ەشقاشان جەردە قالمايدى. ەگەر ءاربiر وقۋ ورنى كوزبوياۋشىلىق ءۇشiن ەمەس، ءوز ابىرويى مەن بەدەلi، جاستاردىڭ بولاشاعى ءۇشiن جۇمىس iستەسە قۇبا-قۇپ. Iسiنە ادال ۇجىم عانا وسىلاي اشىق وي ءبولiسە الادى. ال، ءوڭiردەگi قاپتاعان وقۋ ورىندارى وسىلاي شىنايى ەسەپ بەرە الا ما؟ تۇلەكتەرiنiڭ قانشاۋى جۇمىس تاپقانىن بiلگەن، ساراپتاما جۇرگiزگەن دۇرىس-اق. بiراق، بۇل ءمالiمەتتi جاس مامان جۇمىسقا كiرiسكەن بiرنەشە ايدان كەيiن سۇراسا دا بولماي ما؟ ويتكەنi، تۇلەكتەردiڭ اراسىندا قايدا بارارىن ويلانىپ نەمەسە ءالiپتiڭ ارتىن باعاتىندارى دا بار عوي. سولاردان كۇشتەپ الدىن الا جۇمىسقا تۇراتىنى تۋرالى سۇرانىس حات الدىرۋ قانشالىقتى دۇرىس؟

قىزىق مۇنىمەن بiتپەيدi. كەيبiر وقۋ ورىندارىندا ەندi ديپلوم العالى تۇرعان تۇلەكتەردەن تۇرعىلىقتى مەكەنجايى تۋرالى انىقتاما سۇراسا، تاعى بiرەۋلەرi ستۋدەنتتەن زەينەتاقى ەسەپشوتىن اشۋدى تالاپ ەتكەن. ءتورت جىل بويى وقىپ، ديپلومىنا ارەڭ قول جەتكiزگەن تۇلەكتەردi وسىنداي ءتۇرلi سىلتاۋلارمەن ساندالتۋدىڭ استارىندا نە جاتىر؟ پارا دامەتۋ مە، الدە... مۇنداي «مايدا-شۇيدەگە» جۇگiرگiسi كەلمەيتiن كەيبiر تۇلەكتەردiڭ «باسقا جول» iزدەيتiنi دە ءتۇسiنiكتi.

ەڭ قىنجىلتاتىنى جانە الاڭداتاتىنى – بiز جاستاردى قازiردەن باستاپ جالعان ەسەپ بەرۋگە ۇيرەتۋدەمiز. ايتپەسە، جۇمىس تابۋ قيىن زاماندا ستۋدەنتتەن جۇمىسقا ورنالاسقانى نەمەسە ورنالاساتىنى تۋرالى انىقتاما تالاپ ەتۋ مازاق قوي!

بiز وسى ماسەلە بويىنشا شىمكەنتتەگi بiرقاتار وقۋ ورىندارىنا حابارلاستىق. باسىم ءبولiگi بۇل دەرەكتi جوققا شىعارمادى، تيiسiنشە، بiز شىنىمەن جۇمىسقا ورنالاسقان تۇلەكتەردi عانا تiركەدiك دەپ اقتالدى. ماردان ساپاربايەۆ اتىنداعى ينستيتۋت، شىمكەنت ۋنيۆەرسيتەتi جانە وزگە دە وقۋ ورىندارىنداعى جاعدايلار بiر-بiرiنە قارايلاس.

قىزىق. جۇرت «جەمiسiن جەيمiن عوي» دەگەن نيەتپەن ديپلومىن كۇتiپ جۇرسە، وقۋ ورىندارى باسشىلارىنىڭ ارەكەتتەرi «الدىمەن جۇمىسقا تۇر، ديپلومدى سوسىن الاسىڭ» دەگەنگە ۇقسايدى.

«گارانت» ايالداماسى ماڭىندا وقۋ ورىندارىن جارنامالاپ تۇرعان قىزمەتكەرلەرمەن سويلەستiم. سولاردىڭ بiرiنەن «كەيiن ءتورتiنشi كۋرستا iنiمنەن سۇرانىس حات سۇراپ جۇرمەيسiزدەر مە؟» دەپ سۇراپ ەدiم، ەستiگەنiم «اۋەلi وقۋىن بiتiرسiن. جۇمىسقا ورنالاسقانى تۋرالى انىقتامانى بىلايشا الا سالۋعا بولادى عوي» دەگەن جاۋاپ بولدى.

ءيا، بىلايشا الا سالۋعا بولادى. كوپتەگەن اكiمدەر، باسشىلار جىلىنا مىڭداعان ادام جۇمىسپەن قامتىلدى دەپ ەسەپ بەرiپ جاتادى. بiراق، تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋعا جاۋاپتى مەكەمەلەر وقۋ ورىندارىنىڭ جالعان دەرەكتەرiنە سۇيەنiپ جۇرمەگەنiنە كiم كەپiل؟ سiز قالاي ويلايسىز، اعايىن؟

عابيت ساپاربەكوۆ، «ءوڭتۇستiك قازاقستان»