مافيا قايدان شىققان؟

مافيا تۋرالى ايتقاندا الدىمەن اۋزىمىزعا يتاليا ەلى تۇسەتىنى بەلگىلى. نەگە دەسەڭىز، يتاليا مافياسى الەمدەگى ەڭ اتاقتى قۇرىلىم سانالادى. يتاليا مافياسى نەدەن باستاۋ الادى جانە ونىڭ وزگە مافيالداردان قانداي ەرەكشەلىكتەرى بار؟ ەندى سوعان توقتالايىق.

مافيا دەگەن ءسوزدىڭ قانداي ماعىنا بەرەتىنى تۋرالى ناقتى اپارات جوق. كەيبىرەۋلەر مافيا ءسوزى "قورعاۋشى،" "پانا" دەگەن ماعىناعا سايادى دەيدى. كىم قالاي دەسە دە مافيانىڭ توركىنى سيسيليالىق توپقا تىرەلەتىنى بەلگىلى. بۇگىندە مافيانىڭ يتالياندىق تۇرىنەن باسقا ورىس، البان، ارميان، ت.ب. تۇرلەرى بار. تاريحقا جۇگىنسەك، مافيانىڭ باسى ەرتە زامانداردا كەدەيلەردى قورعاۋ ماقساتىندا شەت ەل اگرەسسورلارى مەن بايلارعا قارسى شىققان قارۋلى توپتاردان باستالادى. ارينە ول كەزدەگى مافيا مەن بۇگىنگى مافيانى سالىستىرۋعا بولماس. سول كەزەڭدە ۇكىمەت كەدەيلەرگە كومەكتەسپەگەن سوڭ قارا حالىقتىڭ قورعانىشى "مافيا" بولعانعا ۇقسايدى.  

مافيا ۇيىم رەتىندە تەك ءحىح عاسىردا ورنىقتى. ال 1861 جىلى ساياسي كۇشكە اينالدى. يتاليادا مافيا وكىلدەرى پارلامەنتكە مۇشە بولىپ، ەلدى ساياسي تۇرعىدان باسقارۋعا مۇمكىندىك الدى. ەل باسىنا كەلگەن ساياسي تۇلعالار ءتۇرلى كەزەڭدەردە مافياعا قارسى شىعىپ وتىرعان.

1872 جىلدان باستاپ ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا دەيىن سيسيليالىقتار توپ-توبىمەن امەريكاعا قونىس اۋدارىپ، سول جاقتا وزدەرىنىڭ توپتارىن قۇرىپ، كاسىپكەرلىكپەن اينالىسادى. ناتيجەسىندە سيسيليالىق كاسىپكەرلەر كاپيتال جونىنەن امەريكالىق ارىپتەستەرىنەن وزىپ كەتەدى. امەريكادا ورنىققان سيسيالىق توپتار ءالى كۇنگە دەيىن يتاليالىق مافيا وكىلدەرىمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ، ورتاق ءداستۇردى ساقتاپ وتىر. 

مافيا جانە بيزنەس

1950 جىلداردا يتاليا ۇكىمەتى مافيامەن رەسمي تۇردە كۇرەسە باستايدى. وسى كەزەڭدە "انتيمافيا" دەگەن ارنايى مەكەمە قۇرىلادى. مافيوزدار كاسىپكەرلەرگە اينالىپ، ناركوبيزنەس، جەزوكشەلىك سياقتى كولەڭكەلى بيزنەس تۇرلەرىن باسقارۋعا كوشكەنى وسى كەز. بۇگىندە كەيبىر مافيالىق اۋلەتتەر مەيرامحانا بيزنەسى مەن ونەركاسىپ ورىندارىن دا باسقارۋمەن اينالىسادى. 1980 جىلدارى كلاندار اراسىنداعى سوعىس باستالىپ، كوپتەگەن مافيوزدار مەرت بولعان.

1963 جىلعا دەيىن يتاليا مافياسى تۋرالى جالپاق جۇرتقا جاريا بولماعان. "كوزا نوسترانىڭ"  دجو ۆالاچي دەگەن مۇشەسى مافيالىق ۇيىمنىڭ قۇپياسىن جۇرتقا جايىپ سالعاندا بارىپ، يتاليا مافياسى تۋرالى اقپاراتقا ەل قانىعا باستايدى. قۇپيا ۇيىمنىڭ ارەكەتتەرى تۋرالى اقپاراتتى جارىققا شىعارعان ساتقىندى ۇيىمنىڭ وزگە مۇشەلەرى كەشىرە المايدى. ولار دجو ۆالاچي تۇرمەدە وتىرسا دا كەك الۋعا تىرىسقان دەسەدى. ءۆالاچيدىڭ ساتقىندىعىنان كەيىن يتاليا مافياسى تۋرالى دۇنيەجۇزى بىلە باستايدى. باق-دا مافيا تۋرالى ماقالالار جاريالانىپ، پروزالىق شىعارمالار جازىلىپ، فيلمدەر تۇسىرىلەدى. يتاليان مافياسى جايىندا ەڭ اتاقتى كىتاپ —  ماريو پيۋزونىڭ "وكىل اكە" دەگەن شىعارماسى.  

يتاليانىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارى ونداعان جىلدار بويى مافيامەن كۇرەسىپ كەلەدى. 2009 جىلى يتاليان پوليسياسى سيسيليالىق مافيا جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى دومينيكو راچچۋليانى تۇتقىندايدى. وسى جىلدىڭ قازان ايىندا اعايىندى پاسكۋالە، سالۆاتورە مەن كارمينە رۋسسو دەگەن ءۇش ءىرى مافيوز ۇستالعان بولاتىن. وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا روچەللا-يونيكا قالاسىندا يتاليا پوليسەيلەرى مەملەكەتتەگى ەڭ ءقاۋىپتى 30 قىلمىسكەردىڭ ءبىرى سالۆاتورە كولۋچچونى تۇتقىندايدى. ول سوعان دەيىن اۆتونومدى ەلەكتروگەنەراتورمەن جابدىقتالعان، اۋا جەلدەتكىشى بار، مول ازىق-تۇلىك قورى ساقتالعان بۋنكەردە تىعىلىپتى.

بۇگىندە مافيا يتالياداعى بيزنەستىڭ ءىرى سالاسى ەكەنى جالپاق جۇرتقا ايان. "مافيا" پورتالىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، بۇل سالاداعى قىلمىستىق توپتاردىڭ تابىسى ءبىر جىلدا 2،78 ملرد فۋنتقا وسكەن. يتاليانىڭ رەكەتيزممەن كۇرەس جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتىنىڭ باسشىسى تانو گراسسو ءبىر جىلدا مافيا رەكەتيزمنەن 21 ملرد فۋنت پا          يدا تاپقاندىعىن مالىمدەگەن. بۇل يتاليانىڭ وڭتۇستىگىندەگى 160 مىڭ فيرمادان تۇسكەن "سىيلىق". 15 ملرد فۋنت ۇرلىق-قارلىق، كونتراباندادان، 5 ملرد فۋنت كونترافاكتىلى سومكەلەردى جانە DVD-ديسكىلەردى ساتۋدان تۇسكەن. ال تاعام ونەركاسىبىنەن تۇسكەن تازا پايدا 5،2 ملرد فۋنتتى قۇرايدى. جەر-جەردەگى زاڭسىز دۇكەندەر دە مافيالىق توپتارعا تيەسىلى.

«كوزا نوسترانىڭ ون وسيەتى»

بۇل مافيا مۇشەلەرى ۇستاناتىن رەسمي ەمەس زاڭدار جيىنتىعى. اتالمىش قۇجات 2007 جىلدىڭ 5 قاراشاسىندا "كوزا نوسترانىڭ" ىقپالدى مۇشەسى سالۆاتورە لو پيككولو تۇتقىندالعان كەزدە تابىلعان. بىلعارى پورتفەلدەگى مافيا ۇيىمىنىڭ وزگە دە قۇجاتتارى اراسىندا ساقتالعان ەرەجەلەر جيىنتىعىندا بىلاي دەپ جازىلىپتى.

1.ەشكىم ءوزى كەلىپ "ءبىزدىڭ" دوستارىمىزعا ءوزىن-وزى تانىستىرا المايدى. ونى ءبىزدىڭ باسقا ءبىر دوسىمىز تانىستىرۋى كەرەك.

2.دوستارىڭىزدىڭ ايەلدەرىنە ەشقاشان قاراماڭىز.

3.پوليسەيلەر ورتاسىندا كوزگە تۇسپەۋگە تىرىسىڭىز.

4.كلۋبتار مەن بارلارعا بارماڭىز.

5.ءسىزدىڭ مىندەتىڭىز — قاشاندا "كوزا نوستار" قاراماعىندا بولۋ، ءتىپتى ايەلىڭىز بوسانىپ جاتسا دا.

6.بەلگىلەنگەن كەزدەسۋگە ۋاقىتىلى بارىڭىز.

7. ايەلىڭىزدى سىيلاڭىز.

8.سىزدەن ءبىر اقپارات سۇرالسا شىن سويلەڭىز.

9."كوزا نوسترانىڭ" باسقا مۇشەلەرىنە نەمەس ولاردىڭ تۋىستارىنا تيەسىلى قارجىنى يەلەنۋگە بولمايدى.

10."كوزا نوستراعا" مىنالار مۇشە بولا المايدى: جاقىن تۋىسى پوليسيادا قىزمەت ەتەتىندەر،  تۋىسى ايەلىنە (كۇيەۋىنە) ادال ەمەس بولسا؛ ءوزىن ءوزى دۇرىس ۇستامايتىندار جانە ار-وجدان پرينسيپتەرىن ساقتامايتىندار.

مالىمەتتەرگە قاراعاندا بۇل ەرەجەلەردى جاس ۇرپاققا ۇلگى بولسىن دەپ، لو پيككولونىڭ ءوزى جازعان كورىنەدى.

ازىرلەگەن دانا قامشىبەك