سوڭعى كۇندەرى ەلدە كوپ جاڭالىق بولدى. پرەمەر-مينيستر اۋىسىپ، ۇكىمەتتى ون جىلعا جۋىق باسقارعان كارىم ءماسىموۆتىڭ ورنىن ورىنباسارى باستى. باسقا دا ءبىرقاتار لاۋازىمدى تۇلعالار جاڭادان تاعايىندالدى. ساراپشى بىتكەن وسى تاعايىنداۋلارعا قاتىستى ويلارىن جارىسا ايتىپ، جازىپ جاتىر.
ول ساراپشىلار كوبىنە-كوپ بۇل روكيروۆكالاردىڭ استارىنان تەك ەكونوميكالىق سەبەپتەردى عانا كورۋدە. داعدارىسقا قارسى شارالار كۇشەيەدى، ەكونوميكا نىعايادى، جالاقى قىسقارمايدى دەگەن سياقتى ناتيجەلەرگە ءۇمىت ارتىلۋدا. ونداي ءۇمىت بارىمىزدە دە جوق ەمەس. راس بولسا، قازاقستان ەكونوميكاسىن اۋىر سىناقتار كۇتىپ تۇرعان كورىنەدى.
وسى وزگەرىستەردى ءسوز ەتكەن، ءتۇرلى باعا بەرگەن ساراپشىلار ەسكەرمەي وتىرعان ءبىر ماسەلە بار. ول – ەلباسىنىڭ ءدىن ماسەلەسىنە قاتىستى قابىلداعان شەشىمدەرى. بۇل جەردە تەك جاڭادان ءدىن جانە ازاماتتىق قوعام ىستەرى جونىندەگى مينيسترلىكتىڭ قۇرىلۋىمەن شەكتەلۋگە استە بولمايدى. نەگە؟
ارينە، قوعامدى ءدۇر سىلكىندىرگەن، مەملەكەتكە زور قاتەر توندىرگەن ءدىني ەكسترەميزم، تەرروريزمدى زەرتتەيتىن، ءدىني سالادا ءتارتىپ ورناتاتىن دەربەس مينيسترلىكتىڭ قاجەتتىلىگى بۇعان دەيىن دە بولعان. ەشتەن كەش جاقسى. مينيسترلىكتىڭ قۇرىلۋىن قۇپ كورەمىز. وعان تاعايىندالعان باسشى دا قاتارداعى كوپ شەنەۋنىكتىڭ ءبىرى ەمەس. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە، ءبىرقاتار شەت مەملەكەتتەردە ەلشىلىك قىزمەت اتقارعان، سوڭعى جىلدارى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن باسقارعان نۇرلان ەرمەكبايەۆتى بۇل لاۋازىم ءۇشىن وسال فيگۋرا دەي المايسىز. ال، ەكس-پرەمەر ك. ءماسىموۆتىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى جەتەكشىلىگىنە بارۋى راديكالدى ۇيىمدار، لاڭكەستەرمەن كۇشتىك قۇرالدار ارقىلى كۇرەستە باتىل قادامدارعا بارۋعا جول اشادى. بىزدە كەي ورگانداردىڭ جۇمىسى ونىڭ باسشىسىنىڭ ساياسي سالماعىنا، بيلىك باسپالداقتارىنداعى بەدەلىنە دە تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ۇمىتپاعان ءجون. ونىڭ ۇستىنە، ك. ءماسىموۆ – ورىس ءتىلدى شەنەۋنىك. قازاقى ورتاداعى كەيبىر ينتريگالارعا ارالاسپاعان، ءتۇرلى اقيدالىق ارازدىق پەن تاريقاتتىق تارتىستارداعى مۇددەلى توپتاردان الشاق جۇرگەن جان. ونىڭ بۇل بەيتاراپتىلىعىن ۇقك باسشىلىعىنا تاعايىنداردا پرەزيدەنت تە ەسكەرگەن سىڭايلى. ماسىموۆتەن ءبىر پايدا بولسا، وسى ۇقك باسشىلىعىندا بولار دەپ ويلاسا كەرەك. وسى جەردە ۇقك-نىڭ بۇرىنعى باسشىسى، قوس قالادا بولعان تەراكتىلەردىڭ ءتۇپ-تامىرىن سالافيزمنەن ىزدەۋدەن تالماعان ۆ. جۇماقانوۆتىڭ دا جۇرتتا قالماعانىن، كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋشى نەگىزگى ورگان قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىلىعىنا بارعانىن ەستەرىڭىزگە سالامىز.
مينيسترلىك، كوميتەت دەڭگەيىنەن بولەك، ۇكىمەتتىڭ جوعارعى ساتىسىندا دا تەرىس اعىمدارعا قارسى ءىس-قيمىلدارعا قارقىن بەرەرلىك تاعايىنداۋ ورىن الدى. ول – الەۋمەتتىك سالا جانە يدەولوگيالىق سەكتورعا جاۋاپتى ۆيسە-پرەمەر لاۋازىمىنا تاجىريبەلى ساياساتكەر يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ كەلۋى. بۇگىندە راديكال ۇستانىمداعى سالافيتتىك اعىم وكىلدەرىنىڭ قۇرساۋىندا قالعان اتىراۋ وبلىسىنىڭ تۋماسى بۇرىننان ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن مادەني، تاريحي ءھام ادەبي مۇرانىڭ جاناشىرى رەتىندە تانىلعان يمانعاليدىڭ جاۋاپتى ايماعىندا وسى ءدىني ۇيىمداردىڭ جۇمىسى دا بار. وسى كۇنگە دەيىن ءسالافيزمدى جاقتايتىن كەي توپتاردىڭ اقپاراتتىق شابۋىلىنا كوپ ۇشىراعان ساياساتكەر ولارعا لايىقتى جاۋاپ قاتاتىن مۇمكىندىككە ەندى يە بولدى. ول جاۋاپ قانداي سيپاتتا بولاتىنىن جاقىن كۇندەرى كورەمىز.
اتقارۋشى بيلىكتەن بولەك، راديكال اعىمداردىڭ جولىن كەسىپ، تەرروريزمدى تۇنشىقتىرۋعا باعىتتالعان جۇمىس پارلامەنتتە دە باستالىپ كەتتى. وتكەن اپتادا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ەكسترەميزم، تەرروريزم ماسەلەلەرى بويىنشا ءبىرقاتار زاڭنامالارعا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوبالارىن تالقىلاۋعا كىرىستى. بۇل تالقىلاۋلار بۇرىنعىداي جابىق ەسىك جاعدايىندا ەمەس، قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ، تەولوگ ماماندار مەن ساياساتتانۋشى، الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن ءوتىپ جاتىر. جۇمىس توبى قۇرامىندا ءدىنتانۋشى قايرات جولدىباي ۇلى، ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم، قۇقىققورعاۋشىلار جەمىس تۇرماعامبەتوۆا مەن ەۆگەنيي جوۆتيس تە بار ەكەنىن قۇلاعىمىز شالدى. ال، ول زاڭ جوبالارىن العاشقى بولىپ تالقىلاپ، پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىنا دايىندايتىن حالىقارالىق ىستەر، قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس جونىندەگى كوميتەتتى تاجىريبەلى ساياساتكەر ماۋلەن اشىمبايەۆ باسقارادى. پالاتا ءتوراعاسى نۇرلان نىعماتۋللين دە «دىندارلىعىمەن» تانىلا قويماعان، الايدا، قازاقستاننىڭ قوعامدىق-ساياسي جۇيەسىندەگى احۋالدان جاقسى حاباردار جىگىت. بۇلاردىڭ بارلىعىن نە ءۇشىن ءتىزىپ وتىرمىز؟ ءتۇرلى اقپارات قۇرالدارىندا ايتىلىپ جۇرگەندەي، ەلدە شىنىمەن سالافيزم، ۋاححابيزم يدەولوگياسىنا بۇيرەگى بۇراتىن توپتار مەن تۇلعالار بولعان كۇننىڭ وزىندە ولاردىڭ ويلاعانى جۇزەگە اسا قويۋى قيىن ەكەنىن ەسكە سالۋ ءۇشىن. ال، ءانابىر جولى «سالافيزمنەن سەسكەنۋدىڭ قاجەتى جوق» دەيتىن دەپۋتات وكسىكبايەۆ – ءماجىلىستىڭ قارجى جانە بيۋدجەت جونىندەگى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى. ول بۇل زاڭ جوباسىن ازىرلەۋگە، تالقىلاۋعا ارالاسا قويمايدى، پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىنا داۋىسقا سالۋعا اكەلىنگەندە ءبىر-اق كورەدى.
بيلىكتەگى سوڭعى اۋىس-تۇيىستەر مەن باسقا دا ساياسي وقيعالاردىڭ كوپتىڭ كوزىنەن تاسا قالعان تۇستارى وسى. «حاندا قىرىق كىسىنىڭ اقىلى بار» دەمەكشى، پرەزيدەنت ءسالافيزمدى سىلتاۋراتىپ، ءوز ەسەبىن تۇگەندەۋدى ويلاعان كەيبىر توپتاردىڭ تۇپكى مۇددەلەرىن دە ءدوپ باسىپ، راديكاليزممەن كۇرەستىڭ كەشەندى جولىن تاڭدادى. ءبىر جاعى كۇشتىك قۇرىلىمدار ارقىلى تەنتەكتەردى تەزگە سالسا، ەكى ويلى بوپ جۇرگەن «قالىپتى» قاعىنعانداردى رايىنان قايتاراتىن قاتال زاڭ دا قابىلدانباق.
وسى ايتايىن دەگەنىمىز.
جومارت ابدوللا ۇلى
