جاڭا ۇكىمەتتىڭ بولجامى جاقسى

/uploads/thumbnail/20170709080212101_small.jpg

ەل ۇكىمەتى كەلەسى جانە ودان كەيىنگى جىلداردا 1 امەريكالىق ۆاليۋتانىڭ قۇنى 360 تەڭگە بولادى دەپ بولجاۋدا.
 بۇل تۋرالى جاقىندا ماجىلىستە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى قۋاندىق بيشىمبايەۆ ءمالىم ەتتى. ول قالاۋلىلاردى الداعى ءۇش جىلعا ارنالعان قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىمەن تانىستىردى. سونداي-اق مينيستر وسى ۋاقىت ىشىندە ۇكىمەتتىڭ ۇلتتىق قوردان قانشا قارجى شىعىنداعالى وتىرعانىن جاريا ەتتى، - دەپ جازادى Qamshy.kz aikyn.kz - كە سىلتەمە جاساپ.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى­ءنىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىزدىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى «2017–2019 جىلدارى ءبىر اقش دوللارى 360 تەڭگە دەڭگەيىندە بو­لادى» دەگەن جورامالعا قۇرىلىپ وتىر. راس، وسى قۇجاتتا كورسە­ءتىل­گەندەي، بيلىك ۇلتتىق ۆاليۋتا­مىز­دىڭ قۇنى 2021 جىلى 340 تەڭگەگە دەيىن نىعايادى دەپ كۇتۋدە.
ايتقانداي، قازاقستاننىڭ دامۋ بولجامى «الەمدىك تاۋار نارىقتارىنداعى باعالاردىڭ ءتۇرلى وزگەرۋى كەزىندەگى» ءۇش ىقتي­مال سەنارييگە قۇرىلىپ وتىر (ونىڭ ىشىندە ەڭ پەسسيميسشىلى دە بار). ءبىراق «الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق دامۋ بولجامى» مەن «بيۋدجەت – 2017-2019» نەگىزىنە با­زالىق سەناريي الىندى. ءاري­نە، الەمدەگى جاعداي ۋشىعىپ كەت­سە، ۇكىمەت وعان دا دايار كورىنەدى. ءبىر قىزىعى، ساعىنتايەۆ ۇكىمە­ءتىنىڭ نەگىزگى-بازالىق سەناريي سولتۇستىك كورشىدەن پەسسيميستەۋ بولىپ شىقتى: رف-نىڭ ءۇش جىلدىق بيۋدجەتىنىڭ جوباسى «1 بوشكە مۇنايدىڭ قۇنى 40 دوللار بولادى» دەگەن بولجامعا سۇيەنگەن.
– ءبىزدىڭ بازالىق سەناريي بويىنشا 2017 – 2019 جىلدارى مۇنايدىڭ باعاسى ءبىر باررەلىنە 35 اقش دوللارى كولەمىندە، كون­سەرۆاتيۆتى دەڭگەيدە قالىپتاسىپ، كەيىن 2021 جىلى ءبىر باررەلىنە 45 اقش دوللارىنا دەيىن وسەدى. 2021 جىلى مەتالل باعاسى 2016 جىلعى دەڭگەيگە قاراعاندا 11%-عا دەيىن ءوسۋى كادىك، – دەدى ق.بيشىمبايەۆ.
ءقازىر الەمدەگى «قارا التىن» باعاسىنىڭ ءوسۋى وپەك كارتەلىنە كىرەتىن ەلدەردىڭ مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن قىسقارتۋ بويىنشا كەلى­سىمگە كەلۋىنە تاۋەلدى بولىپ وتىر­عانى ءمالىم (ونداي كەلىسىمگە قول جەتكەن-جەتپەگەندىگى وسى قىر­كۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا ءمالىم بولادى). الايدا قازاقستان مۇناي ءوندىرىسىن كەرىسىنشە، وسىرمەك نيەتتە. «مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 2017 جىلى 79،5 ملن توننا دەڭ­گەيىندە بولادى، كەيىننەن 2021 جىلى 86،5 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتىلادى».
جاڭا ۇكىمەتتىڭ جوسپارى جۇزەگە اسسا، رەسپۋبليكا ەكونومي­كاسى ءوز دامۋ قارقىنىن ۇدەتە تۇسپەك: جالپى ىشكى ءونىمنىڭ (ءجىو) ناقتى ءوسۋى 2017 جىلى – 1،9%، 2018 جىلى – 2،1%، 2019 جىلى – 2،7%، 2020 جىلى – 2،9%، ال 2021 جىلى 3،1% دەڭگەيىندە بولادى دەپ بولجانۋدا. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ دەرەگىنشە، حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى جالپى ىشكى ءونىم كولەمى – 2017 جىلى 7،5 مىڭ اقش دوللار. 2021 جىلى 10 مىڭ دوللارعا دەيىن ۇلعايادى دەپ تۇسپالدانادى. جىلدىق ورتاشا ءوسۋ قارقىنى – ونەركاسىپتە 2،1%، اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 3%، قۇرىلىس سالاسىندا – 3،6%.
ۇكىمەت ەل ەكسپورت الداعى 2017 جىلى 40،2 ملرد اقش دوللارىنا جەتەدى، ال 2021 جىلى 53،3 ملرد دوللارعا دەيىن ارتادى دەگەن ۇمىتتە. يمپورت 2017 جىلى 29،1 ملرد دوللاردان 2021 جىلى 38،2 ملرد دوللارعا دەيىن وسەدى. ينفلياسيانىڭ ورتاشا جىلدىق دەڭگەيىن الداعى جىلدا 6-8% شە­گىندە ۇستاپ قالۋ مىندەت، كەيىن، 2021 جىلعا قاراي 3-4%-عا دەيىن تومەندەتۋ شارت. ويتكەنى وزىق دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش شامامەن نەبارى 0،2-2 پايىز دەڭگەيىندە. تيىسىنشە، دامىعان ەلدەردە كرەديت تىم ارزان تۇرادى. ول بيزنەستىڭ وركەندەۋىنە، ازامات­تاردىڭ تۇرعىن ۇيمەن قامتىلۋىنا كەڭ جول اشادى. ەگەر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناعى جۇيەسىندە جىل­دار بويى زارىعا كۇتپەي-اق، كەز كەلگەن جان كەز كەلگەن بانكتەن 4 پايىز ستاۆكامەن يپوتەكا الا الا­تىن بولسا، «جەتىمبۇرىش» پروب­لە­ماسى جويىلۋعا شاق قالار ەدى. 
– ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتي­ۆادا، تاياۋ جىلدارى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ ماق­ساتى – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ، ءونىمدى جۇ­مىسپەن قامتۋ، سونداي-اق ءبا­سەكەلەستىك پەن جەكە كاپيتالدى دامىتۋ، – دەپ نىقتادى مينيستر ق.بيشىمبايەۆ.
ەلىمىزدىڭ «باستى ءاميانىنىڭ» جايىنا كەلەر بولساق، الداعى جىلدارى وعان تۇسەتىن ءتۇسىم كو­بەيەدى دەگەن سەنىم بار كورىنەدى. 
– رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى 2017 جىلى 4 تريلليون 338،2 ملرد تەڭگە، 2018 جىلى – 4 تريلليون 562،3 ملرد تەڭگە، 2019 جىلى – 4 تريلليون 877،2 ملرد تەڭ­گە سوماسىندا بولجانىپ وتىر. بۇعان ۇلتتىق قوردان الىناتىن قاراجاتتار قوسىلادى، – دەگەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ەل­با­سىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا الداعى ءۇش جىل بويى جىل سايىن ۇلتتىق قوردان تەك 8 ملرد دوللار عانا شىعىنداۋعا رۇقسات ەتىلەتىنىن حابارلادى. تيىسىنشە، بۇل ساندى 360 تەڭگە باعامعا كوبەيتە وتىرىپ، ۇكىمەت «مۇناي اقشاسىنان» جىل سايىن 2 تريلليون 880 ملرد تەڭگە سوماسىندا قارجىنى جۇمساي­تىنىن ايقىندادى. 
تۇتاستاي العاندا، رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەت شىعىستارى 2017 جىلى – 8 تريلليون 564،4 ملرد تەڭ­گە، 2018 جىلى – 8 تريلليون 370،6 ملرد تەڭگە جانە 2019 جىلى – 8 تريلليون 751،2 ملرد تەڭگە كولە­مىندە بەلگىلەندى.
سونداي-اق «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن قارجىلاندىرۋعا 2017 جىلى ۇلتتىق قوردان 441،6 ملرد تەڭگە مولشەرىندە نىسانالى ترانسفەرت تارتۋ جوسپارلانۋدا. وسىنشا مول قاراجات كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا، «ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي-حيميا تەحنوپاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ ين­دۋستريالىق ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا، وڭىرلەردەگى جىلۋمەن جانە سۋمەن جابدىقتاۋ، سۋ بۇرۋ جە­لىلەرىن جاڭعىرتۋعا، جەكە تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىسىنا بەرىلەتىن تە­لىمدەردە ينجەنەرلىك-كوممۋ­ني­كاسيالىق ينفراقۇرىلىم سا­لۋعا باعىتتاۋ جوسپارلانۋدا.
وسى ورايدا قۋانىشتى جاڭا­لىق جاريا ەتىلدى: قازاقستاندا 2018 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي اپات­تىق مەكتەپتەر جانە ءۇش اۋىسىم­دىق وقىتۋ جويىلاتىن بولدى. وسى ماقساتتا كەلەر جىلدان باس­تاپ، ءبىلىم بەرۋ وبەكتىلەرىنىڭ قۇ­رىلى­سىنا مول قارجى ارنا تار­تادى.

قاتىستى ماقالالار