قۇرمەتتى دەپۋتاتتار!

قۇرمەتتى ۇكىمەت مۇشەلەرى!

قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋسياسىنىڭ 59-بابىنا سايكەس التىنشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنتتىڭ ەكىنشى سەسسياسىن اشىق دەپ جاريالايمىن.

قۇرمەتتى دەپۋتاتتار!

بارشاڭىزدى جاڭا پارلامەنتتىك ماۋسىمنىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتايمىن.

جەر-جەردە سىزدەر سايلاۋشىلارمەن كەزدەسىپ، جاڭا وي-پىكىرلەر جيناقتادى دەپ سەنەمىن.

بيىلعى سەسسيا قاستەرلى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىن تويلايتىن كەزەڭگە ساي كەلىپ وتىر.

ءقازىر الەمدىك ەكونوميكا اسا كۇردەلى كەزەڭدەردىڭ ءبىرىن باستان وتكەرۋدە.

شەكارا تالعامايتىن تەرروريزم مەن ەكسترەميزم دۇنيەنىڭ بارلىق قيىرىن شارپىپ كەلەدى.

مۇنىڭ ءبارى جاھاندىق الەمنىڭ اجىراماس بولىگى – قازاقستانعا دا ىقپالىن تيگىزۋدە.

سوعان قاراماستان، ءبىز زاماننىڭ سىن-قاتەرلەرىنە لايىقتى جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن زور قىزمەتتەر اتقارىپ كەلەمىز.

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك تاريحىنىڭ ەكىنشى شيرەگىن تىڭ قارقىنمەن باستايدى دەپ سەنەمىن.

ءبىز «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا كوزدەگەن ماقساتتارىمىزعا ۇزدىكسىز ۇمتىلاتىن بولامىز.

الدىمىزدا ۇلكەن مىندەتتەر مەن اۋقىمدى جۇمىستار تۇر.

بۇل ورايدا، پارلامەنتكە دە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى.

5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ۇلت جوسپارىن زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ قارقىندى جالعاسىن تابۋى قاجەت.

ەلىمىزدىڭ دامۋىنا قاجەتتى كوپتەگەن زاڭدار قابىلداۋ كەرەك.

ولاردىڭ ىشىندە كەزەك كۇتتىرمەيتىن، قىسقا مەرزىمدە قابىلداۋ قاجەت زاڭدار بار.

مەن كاسىبي پارلامەنتىمىزدىڭ وزىنە جۇكتەلگەن تاريحي مىندەتىن ابىرويمەن اتقارارىنا سەنىمدىمىن.

قۇرمەتتى دەپۋتاتتار!

پارلامەنتتىڭ ەكىنشى سەسسياسى جۇمىسىن جاۋاپتى تاريحي كەزەڭدە باستاپ وتىر.

بىرىنشىدەن، قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىن قارسى الۋعا دايىندالۋدا. بۇل – جىلدىڭ ەڭ نەگىزگى وقيعاسى.

بىزگە ەلىمىزدىڭ بارلىق جەتىستىگىن سارالاۋ قاجەت. مەرەيتويلىق وقيعانىڭ ءوزى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندى كەزەڭى بولۋى ءتيىس. ءبىز قول جەتكىزە العان ناقتى ناتيجەلەردى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ سەزىنگەنى قاجەت. سونداي-اق، بولاشاق جوسپارلاردى دا ايقىنداۋ ماڭىزدى.

ەكىنشىدەن، ءبىز قازاقستاندى جان-جاقتى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە كىرىستىك. پارلامەنتكە ۇكىمەتپەن بىرلەسكەن سىندارلى جۇمىس ءداستۇرىن جالعاستىرعان ءجون.

جاڭا زاڭداردى ازىرلەۋ جانە قابىلداۋ جونىندەگى بارلىق ماسەلە بويىنشا ۇكىمەتپەن تىعىز ءارى ۇيلەسىمدى ءىس-قيمىل جۇرگىزۋ كەرەك، بۇل رەتتە زاڭدار تىڭعىلىقتى جانە ساپالى ازىرلەنۋى ءتيىس.

اسىرەسە، سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ حالىققا جاڭا زاڭنامانىڭ ماقساتى مەن مىندەتتەرىن تۇسىندىرۋدەگى ءرولىن كۇشەيتۋ ماڭىزدى. ەڭ الدىمەن، زاڭداردىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك وڭ اسەرىنە، بيزنەستى دامىتۋداعى جانە حالىقتىڭ باسىم بولىگىنىڭ باقۋاتتىلىعىن ارتتىرۋداعى پايداسىنا ازاماتتاردىڭ نازارىن اۋدارۋ كەرەك.

ۇشىنشىدەن، الەمدىك ەكونوميكالىق جانە ساياسي احۋال كۇردەلى كۇيدە قالىپ وتىر. الەمنىڭ كوپتەگەن دامىعان جانە دامۋشى ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالارى قيىندىقتاردى سەزىنۋدە. الەمدىك نارىقتارداعى باعانىڭ قۇلدىراۋى مەن قۇبىلمالىلىعى حالىقارالىق ساۋدانى السىرەتتى. ەلدەر اراسىنداعى ينۆەستيسيا اعىنىنىڭ كولەمى تومەندەدى. وسىنىڭ ءبارى قازاقستانداعى احۋالعا تەرىس اسەر ەتۋدە، ويتكەنى، ءبىز الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءبىر بولىگىمىز. وسىنداي جاعدايدا ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ داعدارىسقا قارسى ءىس-قيمىل جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ جالعاسادى، ول جاڭا شارالارمەن ۋاقتىلى تولىقتىرىلىپ وتىرادى.

بەس ينستيتۋتتىق رەفورما، يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى، «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى اياسىندا ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ جاڭا قوزعاۋشى كۇشتەرىن (درايۆەرلەرىن جۇيەلى) تۇردە قالىپتاستىرۋ قاجەت. قازاقستاننىڭ الەمدىك شيكىزات ونىمدەرى باعاسىنىڭ قۇبىلمالىلىعىنا تاۋەلدىلىگىن تومەندەتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ ماڭىزدى. سوندىقتان ءبىز ەڭ الدىمەن شيكىزاتتىق ەمەس ونىمدەردى ەكسپورتقا شىعاراتىن كاسىپورىنداردى مەملەكەتتىك قولداۋعا باسىمدىق بەرەمىز.

جاڭا گەوساياسي سىن-قاتەرلەردى ەسكەرگەن ءجون. حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسى جەتەكشى دەرجاۆالار اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتىڭ ءوسۋى سالدارىنان بولجاپ بولمايتىن سيپات الدى. بۇل الەمدىك قوعامداستىقتىڭ حالىقارالىق تەرروريزممەن جانە ەكسترەميزممەن كۇرەسىن قيىنداتادى.

وتكەن جازداعى وقيعالار كورسەتكەندەي، الەمدە بىردە-بىر ەل تەررورشىلار شابۋىلىنىڭ الدىندا قاۋقارلى ەمەس ەكەنى بايقالادى.

تەررورلىق قاۋىپ-قاتەر قازاقستان ءۇشىن دە ءومىر شىندىعى بولىپ وتىر. جاھاندىق سوعىستىڭ الدىن الۋ جانە ادامزاتتىڭ ءوز-وزىن يادرولىق قارۋمەن جويىپ جىبەرۋ ءقاۋپى بۇگىن قايتادان حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەگە اينالدى.

تاۋەلسىزدىك عاسىرىنىڭ ەكىنشى شيرەگىن ءبىز قيىن كەزەڭدە باستاعالى وتىرمىز. الايدا، بۇل جاعداي عاسىر ورتاسىندا جەتەمىز دەپ وتىرعان ۇلى ماقساتىمىز – قازاقستاندى ەۋرازيانىڭ ەڭ دامىعان ەلدەرى قاتارىنا، ياعني الەمنىڭ دامىعان مەملەكەتتەرى كلۋبىنا قوسپاق نيەتىمىزگە كەدەرگى جاساماۋى ءتيىس.

بۇل بۇكىل مەملەكەتتىڭ، ونىڭ ىشىندە بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعىنىڭ بۇرىنعىدان دا ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىن، قوعامنىڭ بىرلىگىن، تابىسقا جەتۋ جولىندا تۇتاستاي جۇمىلۋدى قاجەت ەتەدى. تۇراقتىلىق جانە قازاقستاندىقتاردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى مەن تولەرانتتىلىعى جاعدايىندا عانا ءبىز العا قويعان ماقساتتارعا جەتە الامىز!

قۇرمەتتى دەپۋتاتتار!

جاڭا سەسسيادا سىزدەر تالقىلاپ، قابىلداۋعا ءتيىس 50-گە جۋىق زاڭ جوباسى بار. جەتى جاڭا زاڭدى دەپۋتاتتاردىڭ وزدەرى ۇسىنىپ، ۇكىمەت قابىلدادى. بۇل باستامالار دەپۋتاتتار كورپۋسىنىڭ جوعارى كاسىبيلىگىن دالەلدەيدى.

28 جوبا بويىنشا تالقىلاۋ وتكەن سەسسيادا باستالدى. 2016 جىلدىڭ زاڭ جوبالارى جۇمىسىنىڭ جوسپارىنا سايكەس ۇكىمەت ءماجىلىستىڭ تالقىلاۋىنا 4 جوبا ۇسىندى، تاعى 7 جوبا وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ۇسىنىلادى. ءبىرقاتار زاڭ جوبالارىن ۇكىمەت ءماجىلىستىڭ قاراۋىنا كەزەكتەن تىس ەنگىزەدى. جالپى، دەپۋتاتتىق كورپۋستى مىناداي باعىتتار بويىنشا ۇلكەن جۇمىس كۇتىپ تۇر.

ءبىرىنشى. ەل قاۋىپسىزدىگىنىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن نىعايتۋ. الەمنىڭ وزگە ەلدەرى سياقتى قازاقستان دا تىكەلەي تەررورلىق قاۋىپ-قاتەرگە كەز بولدى. اقتوبە مەن الماتىداعى تەررورلىق اكتىلەردىڭ سالدارىنان ۇلتتىق ۇلان ساربازدارى، پوليسيا قىزمەتكەرلەرى جانە ەشبىر جازىعى جوق ازاماتتار قازاعا ۇشىرادى. وسىنداي جاعدايدا مەملەكەت ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋى ءتيىس. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى كۇرەس، قارسى بارلاۋ قىزمەتى، داكتيلوسكوپيالىق جانە گەنومدىق تىركەۋ، پروباسيا، اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بويىنشا 7 زاڭ جوباسى جاسالىپ، ءماجىلىس قاراۋىنا ەنگىزىلەدى.

دەپۋتاتتاردىڭ جوبالاردى مۇقيات قاراپ، وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن قابىلداۋىن سۇرايمىن.

ەكىنشى. ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ. ەڭ الدىمەن، ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن باعالاۋ، كوللەكتورلىق جانە جەكە دەتەكتيۆتىك قىزمەت، زارداپ شەككەندەردىڭ شىعىنىن وتەۋ قورى تۋرالى زاڭنامالىق اكتىلەردى قابىلداۋ ماڭىزدى مانگە يە بولماق.

نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حالىقارالىق پراكتيكاسى مەن تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ، جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق دەربەستىگىن زاڭنامالىق تۇرعىدا كەڭەيتۋ قاجەت.

دەپۋتاتتارعا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ دەربەس بيۋدجەتىن ەنگىزۋ بولىگىندە زاڭناماعا قوسىمشالار قابىلداۋ قاجەت بولادى.

ەلەكتر ەنەرگياسى ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭناماعا ءبىرقاتار وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. ولار ەنەرگيانى تاراتۋ شىعىندارىن تومەندەتۋدى جانە تيىسىنشە، تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ونىڭ قۇنىن ازايتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىن كوزدەيدى.

سول سياقتى، ستاندارتتاۋ تۋرالى زاڭنامالار پاكەتىنىڭ دە ماڭىزى زور.

وزدەرىڭىزگە بەلگىلى، مەن جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيانىڭ جەر كودەكسىنىڭ جەكەلەگەن نورمالارىنا قاتىستى ءموراتورييدىڭ كۇشىندە تۇرۋ مەرزىمىن 2021 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولدادىم. جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا قوعامدى تولعاندىرعان پروبلەمالى ماسەلەلەردى تالقىلاي وتىرىپ، ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزدى. ۇكىمەت ەنگىزەتىن جەكەلەگەن زاڭ جوباسىندا كورىنىس تابۋى ءتيىس ءبىرقاتار ۇسىنىستار ازىرلەندى. اتاپ ايتقاندا، ول اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى بەرۋ پروسەدۋرالارىن جەتىلدىرۋ، ولاردىڭ ۇتىمدى پايدالانىلۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى.

جەر زاڭناماسىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ كەزىندە ۇكىمەتتىڭ اگروونەركاسىپ سالاسىنا قارجى تارتۋ ماقساتىن باسشىلىققا العانىن ەسكە سالا كەتكىم كەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ وعان ىلەسە كوپتەگەن سالالاردىڭ دامۋىنا جاعداي تۋعىزباق. سالاعا ىقپال جاساۋ ءۇشىن مەملەكەتتىڭ قانشالىقتى كۇش-جىگەر جۇمساعانىن بارلىق اگرارشىلار بىلەدى. ءار جىل سايىن اگرارلىق سەكتورعا ايتارلىقتاي قارجى سالىنادى، ءبىراق ولار بارلىق ۋاقىتتا بىردەي ءوزىن-وزى اقتاي بەرمەيدى. قازىرگى زامانعى ەكونوميكادا ولاي بولۋعا ءتيىس ەمەس. سەبەپ اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ تومەندىگىندە جاتىر، ونى ارتتىرۋ ءۇشىن قوسىمشا قارجى سالۋ قاجەت. بۇكىل الەمدە اگرارلىق سەكتورعا ينۆەستيسيا تارتۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى.

ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز دە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دەڭگەيى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن كوبىرەك كاپيتال سالىمىن تارتقىسى كەلدى. ەگەر بۇل جۇمىس تۇسىندىرۋدەن باستالىپ، ودان كەيىن عانا زاڭ قابىلدانعاندا، وندا احۋال باسقاشا بولار ەدى. بۇل اسپەكتىلەردى زاڭ شىعارۋشىلار اگرارلىق سالانى رەتتەيتىن زاڭ جوبالارىمەن جۇمىس ىستەگەن كەزدە ەسكەرۋى كەرەك.

ءۇشىنشى. پارلامەنتكە ءۇش جىلدىق كەزەڭگە ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭ جوباسىن قاراپ، قابىلداۋعا تۋرا كەلەدى. وندا مەن ايتىپ وتكەن جاھاندىق ۇردىستەر مەن سىن-قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ، 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەت ساياساتىنىڭ قاعيداتتارى مەن وعان قاتىستى كوزقاراستار انىقتالاتىن بولادى.

مەملەكەت كەپىلدەندىرگەن الەۋمەتتىك پاكەتتىڭ شىعىستارى كولەمىن ساقتاۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. اڭگىمە ءبىرىنشى كەزەكتە زەينەتاقىلار، جاردەماقىلار، ستيپەنديالار جانە وزگە دە الەۋمەتتىك تولەماقىلار تۋرالى بولىپ وتىر.

بيۋدجەت ساياساتىن قانداي جاعدايدا دا قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن تومەندەتۋگە جول بەرىلمەيتىندەي ەتىپ قالىپتاستىرۋ قاجەت.

ۇلتتىق قوردان بەرىلەتىن كەپىلدى ترانسفەرتتەر تۋرالى، سونداي-اق، رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك بيۋدجەتتەر اراسىنداعى ترانسفەرتتەردىڭ كولەمى تۋرالى زاڭدار ءۇش جىلدىق بيۋدجەتپەن ءبىر پاكەتتە وتەدى. پارلامەنت پەن ۇكىمەت بيۋدجەت قارجىلارىن يگەرۋ ماسەلەسىنە قاتاڭىراق باقىلاۋ جاساۋى ءتيىس. ونىڭ ۇستىنە بيۋدجەت شىعىستارىن يگەرمەۋ پروبلەماسى سالالىق تا، وڭىرلىك تە دەڭگەيلەردە جالعاسۋدا. بولىنگەن قارجىلار ەكونوميكانى دامىتۋعا، جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جۇمىس ىستەۋى ءتيىس.

ءتورتىنشى. دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ قازاقستان بەكىتكەن ءبىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىمدەردى راتيفيكاسيالاۋ ماسەلەلەرىن قاراۋىنا تۋرا كەلەدى.

بەسىنشى. پارلامەنت – حالىق وكىلدىگىنىڭ باستى ورگانى. سوندىقتان پارلامەنت پالاتالارىنىڭ قىزمەتى قوعام ءۇشىن بارىنشا جاريالى بولۋى ءتيىس. زاڭدارعا دەگەن قاجەتتىلىك پەن ولاردى قابىلداۋدىڭ بۇكىل قيسىنى قازاقستاندىقتارعا تۇسىنىكتى بولۋىنىڭ ماڭىزى زور. كۇزدەن باستاپ سەنات پەن ءماجىلىس جۇمىستارىن، سونداي-اق، پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىستارىن ونلاين رەجىمىندە تىكەلەي تاراتۋ وعان جاعداي جاسايتىن بولادى.

ونىڭ سىرتىندا، زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنىڭ اياسىن كەڭەيتە ءتۇسۋ قاجەت. جوبالاردى دايىنداۋ ساتىسىندا وعان قوعامدىق ساراپشىلاردى، پارلامەنتتىك ەمەس پارتيالاردىڭ، ۇەۇ جانە ب ا ق وكىلدەرىن تارتۋ قاجەت. ەىدۇ ەلدەرىنىڭ حالىقتى الدىن الا قۇلاقتاندىرۋ جانە قاجەتتى قۇقىقتىق جاڭا باستامالاردى قوعامدىق تالقىلاۋ جونىندەگى تاجىريبەسىن بەلسەندى پايدالانعان ءجون.

زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنە قاتىساتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىق باسشىلارى، سونداي-اق، پارتيالىق فراكسيالار قوعامدى جوسپارلانىپ وتىرعان زاڭنامالىق باستامالار تۋرالى تۇراقتى تۇردە اقپاراتتاندىرىپ وتىرۋى كەرەك. بۇل ورايدا پارلامەنتتىك فراكسيانىڭ باستاماشىلىق ءرولى جانە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ بارلىق قۇرىلىمدارى مەن فيليالدارىنىڭ ىرعاقتى ءىس-قيمىلى ايرىقشا ماڭىزدى.

زاڭداردى قابىلداۋ ۇدەرىسىنە دەگەن مۇنداي كوزقاراس قازاقستاندىقتاردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىن ارتتىراتىن بولادى.

قۇرمەتتى دەپۋتاتتار!

قۇرمەتتى مەيماندار!

سىزدەردى پارلامەنتتىڭ كەزەكتى سەسسياسىنىڭ باستالۋىمەن تاعى دا قۇتتىقتايمىن.

سىزدەرگە مىقتى دەنساۋلىق جانە جەمىستى جۇمىس تىلەيمىن!