قازىرگى تاڭدا دامىعان مەملەكەتتەر عانا ەمەس، بۇكىل الەم پلانەتا رەسۋرستارىن سارقىماي-اق، ەنەرگيانىڭ بالاما كوزدەرىن پايدالانۋعا بەت العان. ءار ەلدىڭ ءوز كليماتتىق جاعدايلارىنا قاراي ءار ءتۇرلى قۋات كوزدەرى قولدانىلادى. مىسالى، جىل ون ەكى اي كۇن شىعىپ تۇراتىن مەملەكەتتەر كۇن ەنەرگياسىن ءتيىمدى پايدالانۋعا تىرىسادى، كەي جەردە جەل ەنەرگياسىن قولدانسا، تاۋ وزەندەرى بار مەملەكەتتەر الەمدىك شىعىنى كوپ جوبالارعا باس قاتىرماي-اق، سۋ رەسۋرستارى ارقىلى شاعىن ەلدى مەكەندەر مەن جەرگىلىكتى اۋدانداردىڭ ەنەرگەتيكالىق قاجەتتىلىكتەرىن وتەۋگە كىرىسكەن.
 

قازاقستاندا 2009 جىلى «قايتا قالپىنا كەلتىرىلەتىن ەنەرگيا كوزدەرىن قولداۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قابىلدانعاننان كەيىن بالاما قۋات كوزدەرىن دامىتۋ قولعا الىندى. البەتتە، ەلىمىز گەوگرافيالىق جاعدايلارى بىزبەن ۇقساس مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسىنەن ساباق الۋدا.
كورشى مەملەكەت – قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا سەكتورىنىڭ نەگىزىن گيدروەنەرگەتيكا قۇرايدى. قىرعىزستان – الەمدەگى گيدروەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارعا باي ەلدەردىڭ ءبىرى، اتالمىش ەلدىڭ اۋماعىنان 268 وزەن اعىپ وتەدى، 97 ءىرى كانال مەن 18 سۋ توعانى ورنالاسقان. ولاردىڭ قۋاتتىلىعى – 143 ملرد كۆت* ساعاتتىق ەلەكتر ەنەرگياسىن جىل سايىن وندىرە الادى.  جىلۋ ەلەكتر ستانسيالارىنىڭ ۇزدىكسىز شىعىنى، اسىرەسە وعان قاجەتتى ورگانيكالىق وتىن باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى، شالعايداعى اۋدانداردى ەلەكتر جەلىسىمەن جابدىقتاۋ سەنىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋى، سونداي-اق قورشاعان ورتانى قورعاۋداعى تالاپتاردىڭ كۇشەيتىلۋى – ەنەرگيا قاۋىپسىزدىگى مەن ەلدىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن فاكتور بولىپ سانالادى.
شاعىن گەس-تەر وسىناۋ ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءبىر جولى، ءقازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدە ولاردى ىسكە قوسۋ تاجىريبەسى وڭ ناتيجە كورسەتۋدە. اتاپ ايتساق، وسى سالانى دامىتۋ باعىتى بويىنشا زاڭنامالار تولىقتىرىلدى. مىسالى، كاسىپكەر شاعىن گەس وندىرەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىن تولىق پايدالانباسا، ارتىق ءونىمدى مەملەكەت كاسىپكەردەن ءتيىمدى باعامەن ساتىپ الادى.
«ەكونوميكالىق، تەحنيكالىق، الەۋمەتتىك-ساياسي جانە ەكولوگيالىق فاكتورلاردى بىلاي قويعاندا، ەنەرگەتيكا تۇراقتى دامۋدىڭ وزىق جولدارىنىڭ ءبىرى. بۇل اسىرەسە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا قاتىستى. سالانى دامىتۋدىڭ ارتىقشىلىقتارىنىڭ ءبىرى – باس كوممۋنايكاسيادان شالعاي ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردى ەلەكترلەندىرۋ،  قىسقا ۋاقتا ىسكە قوسۋعا بولادى. سونىمەن قاتار، تەحنيكالىق رەتتەۋ تەتىگى وتە قاراپايىم، ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە وتىن جاقپايدى، سايكەسىنشە ونىڭ قۇنى ەسەپتەلمەيدى. تاسىمالداۋ بويىنشا دا شىعىنى از. سۋ ساپاسى مەن ەكولوگيالىق تەڭدىكدى ساقتايدى»، — دەيدى «ۆيە ق ر» اسسوسياسياسىنىڭ ءتوراعاسى ەلەونورا قازاقوۆا.

2016 جىلدىڭ تامىز ايىنىڭ سوڭىندا بىشكەكتە «شاعىن ەنەرگەتيكا بويىنشا زاماناۋي رەسەيلىك تەحنولوگيالار » اتتى سەمينار ءوتتى. مۇندا «روساتوم» كورپوراسياسىنىڭ بولىمشەسى، ۆەنگەرلىك «گانز ەەم» كومپانياسى ءوز شەشىمدەرىن ۇسىنعان بولاتىن. تاۋ وزەندەرىنە باي قىرعىزستاننىڭ كاسىپورىندارى مەن جەرگىلىكتى ەلدى مەكەندەرىنە ەلەكتر كوزىن جەتكىزۋ ءۇشىن قولعا الىنعان شاعىن گيدروەنەرگەتيكانى دامىتۋ ماقساتىندا كونتەينەردەگى ىڭعايلى ءارى ءتيىمدى «شاعىن گەس» تانىستىرىلعان بولاتىن. مۇنى ىسكە قوسۋ قيىن ەمەس. ءتىپتى كەز كەلگەن جەرگە ورناتىلاتىن شاعىن گەس-تىڭ قورشاعان ورتاعا زيانى جوق. بۇل جوبا ارقىلى شالعاي اۋدانداردى شىعىنى كوپ ەلەكتر جەلىسىنە قوسپاي-اق، ءتيىمدى جانە ۇنەمدى ءتاسىل ارقىلى جابدىقتاۋعا بولادى. «گانز ەەم» قۋاتتىلىعى 0،5 تەن 2 مۆت-قا دەيىنگى قاجەتتىلىكتى وتەيتىن كونتەينەرلى شاعىن گيدروەلەكتر ستانسياسىن جاسادى. بۇل الىس اۋداندارعا ەلەكتر ەنەرگياسىن ارزان باعامەن جەتكىزىپ قانا قويماي، قورشاعان ورتاعا زياندى ديزەلدى گەنەراتوردى الماستىرا  الادى. كونتەينەردەگى شاعىن گەس-تى ورنالاستىرۋ مەن ىسكە قوسۋدىڭ العىشارتى رەتىندە تاۋ وزەندەرى الىنادى، ولار گيدروتۋربيناعا قۇياتىن سۋ اعىنىن قامتيدى جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەتىن گەنەراتوردى ىسكە قوسادى. كونتەينەردى قولدانۋ شاعىن گەس سالۋدىڭ مەرزىمىن قىسقارتادى، سونداي-اق قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ قاراجاتىن ۇنەمدەيدى.
«قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ بيزنەس قاۋىمداستىعىنا شاعىن گەس نەگىزىندەگى ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋدەگى زاماناۋي تەحنولوگياسىن ۇسىندىق. سونىمەن قاتار كومپانيا ۇسىنىلعان قۇرىلعى ارقىلى شاعىن گەس قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋعا كوڭىل بولەدى. ءوز كەزەگىندە اگەنتتىك شاعىن گەس قۇرىلىسىن سالۋدا «روساتوم» ۇسىنعان مەحانيزم مەن قۇرىلعىلاردى پايدالانۋ ارقىلى ىشكى جانە سىرتقى ينۆەستورلارعا قولداۋ كورسەتۋگە دايىن»، — دەدى قىرعىزستاننىڭ ينۆەستيسيانى دامىتۋ اگەنتتىگى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى شۋمقاربەك ادىلبەك ۇلى.
شاعىن گەس-تىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ ارزان بولۋى. قۇرىلعى قىسقا مەرزىمدە جەتكىزىلەدى، ونى ورناتۋ مەن ىسكە قوسۋداعى جەر دايىنداۋ جۇمىستارى دا جەڭىل. قۇرىلعىنى جەتكىزگەن سوڭ تۋربيناعا سۋ قوسۋ ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدى ءبىر ايدىڭ ىشىندە جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. شاعىن قۇرىلعى گەس-تى باسقارۋ مەن قاداعالاۋعا ارنالعان قۇرال-جابدىعى بار. تۋربينا توقتاپ قالسا، كەشەن قۇرامىنداعى اككۋمۋلياتورلى باتارەيا باسقارۋعا ارنالعان ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرەدى، سونداي-اق سپۋتنيكتىك بايلانىس ارقىلى باقىلاۋ ورتالىعىنا مالىمەت جەتكىزە الادى. جەلىگە قوسىلماعان جاعدايدا ديزەلدى گەنەراتور جۇيەنى قايتا قوسۋعا قاجەتتى ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرە الادى. ال قاشىقتان باسقارۋ ارقىلى قۇرىلعى ادامنىڭ كومەگىنسىز-اق قىزمەت اتقارا بەرەدى. ونىڭ قوجايىنى باقىلاۋ جۇيەسى ارقىلى ۇيدەگى كومپيۋتەرى، پلانشەت، ءتىپتى ءموبيلدى تەلەفون ارقىلى باسقارا بەرەدى. سونداي-اق وندىرىلگەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ كولەمى تۋرالى مالىمەتتى بىلە الادى.
«روساتوم – الەمدەگى ءىرى اتوم ەنەرگەتيكالىق كومپانياسى عانا ەمەس، ول باسقا دا ەنەرگەتيكالىق جوبالارمەن اينالىسادى. مىسالى، گيدروەنەرگەتيكا، جىلۋ جانە جەل ەنەرگەتيكاسى. «جاسىل» ەنەرگەتيكانىڭ بارلىق تۇرلەرى قاراستىرىلعان. قازىرگى تاڭدا كورپوراسيا ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن سەرىكتەستىك ورناتۋدا،  ول كوز كەزەگىندە بەيبىت اتومدى پايدالانۋ، ەنەرگيانىڭ قالپىنا كەلتىرىلەتىن تۇرلەرى مەن يادرولىق مەديسينا باعىتتارى بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە جول اشپاق»، – دەيدى «روساتوم ورتالىق ازيا» باس ديرەكتورى ۆيتاليي دراگۋنوۆ.
قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ تاجىريبەسى قازاقستان تاراپىنا دا قاجەت. سەبەبى، ەلىمىزدىڭ گيدروەنەرگەتيكالىق پوتەنسيالى جوعارى. قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگى مەن شىعىسىندا شاعىن گەس ورناتۋ ارقىلى 30 ملرد. كۆت ساعات الۋعا بولادى.
2020 جىلعا قاراي قازاقستان قايتا قالپىنا كەلتىرىلەتىن ەنەرگيا كوزدەرى بويىنشا 106 جوبانى جۇزەگە اسىرماقشى. ولاردىڭ قاتارىندا – گيدروەلەكتر ستانسياسىنىڭ 41 شاعىن جوباسى، جەل ستانسياسىنىڭ – 34 جوباسى، كۇننەن ەنەرگيا الاتىن 28 جوبا مەن 3 بيوگازدى قۇرىلعى ورناتىلماق.