جۋىردا عانا ەلباسى «استانا ەكسپو-2017» كورمە كەشەنىندە بولىپ، قۇرىلىس قارقىنىمەن جانە پاۆيلونداردىڭ كونتەنتتىك مازمۇنىمەن مۇقيات تانىسقان بولاتىن. ن.نازاربايەۆتىڭ جوعارى باعالاۋىنان سوڭ، «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق باسقارما ءتوراعاسى احمەتجان ەسىموۆ قوعامدىق كەڭەس وتىرىسىندا بايانداما جاساپ، كورمەگە دايىندىق بارىسى جونىندە اڭگىمەلەپ بەردى.

كەڭەستىڭ وتكەن وتىرىسىندا اتالىپ وتكەندەي، قۇرىلىس جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالادى. ال كۇردەلى نىسان  – سفەرانىڭ قۇرىلىسى سوڭىن الا جۇزەگە اسپاق. قازىرگى ساتتە حالىقارالىق پاۆيلونداردىڭ اياقتالىپ قالعانىن ايتقان ا.ەسىموۆ، قازان ايىندا ونىڭ بارلىق مەملەكەتتىك قاتىسۋشىلارعا تاپسىرىلاتىنىن دا جەتكىزدى. ايتۋىنشا، ءقازىردىڭ وزىندە ولار بەكىتۋگە وزدەرىنىڭ جوبالارىن تاپسىرۋدى باستاعان، ولاردىڭ كوپشىلىگى وتە قىزىقتى. تاعى ءبىر ماڭىزدىسى – دىتتەلگەن ماقساتقا ساي كورمەگە 100 مەملەكەت قاتىساتىن بولادى. قازىرگى سانى – 98. وعان 18 حالىقارالىق ۇيىم قوسىلادى. ال 20 ەل وزدەرىنىڭ ۇلتتىق كۇندەرىن بەلگىلەپ تە قويدى.
كورمەنىڭ ەڭ قىزىقتى پاۆيلونى – ۇزدىك پراكتيكالار اۋماعىندا قويىلاتىن جوبالاردى ىرىكتەۋ بويىنشا قۇرامىنا بەدەلدى ساراپشىلار، ونىڭ ىشىندە بىرنەشە نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى كىرەتىن حالىقارالىق ىرىكتەۋ كوميسسياسى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 15 قىركۇيەك كۇنى جوبالار بويىنشا ءوز شەشىمىن شىعارادى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن 133 ءوتىنىم كەلىپ ءتۇستى، الايدا ولاردىڭ ىشىنەن تەك 25 جۇمىس ىرىكتەلەتىن بولادى.  
«كورمەنىڭ وتكىزىلۋ ۋاقىتى جاقىنداعان سايىن، ونىڭ تاقىرىبىنا دەگەن ۇلكەن قىزىعۋشىلىقتى بايقاپ كەلەمىز. مىسالى، جۋىردا فينليانديانىڭ قاتىسۋى تۋرالى كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. ولاردىڭ ۇلتتىق پاۆيلون كوميسسارىنىڭ سوزىنشە، ادەتتە فينليانديا ەكسپو-عا قاتىسسا، تەك سولتۇستىك ەۋروپانىڭ باسقا مەملەكەتتەرىمەن بىرگە بولعان. ءبىزدىڭ كورمەدە ولار جەكە ەكسپوزيسيا جاساۋعا شەشىم قابىلداپتى. ويتكەنى، ەنەرگيا ۇنەمدەۋ مەن «جاسىل تەحنولوگيالار» سالاسىنداعى الدىڭعى قاتاردان تابىلاتىن ايگىلى فين كومپانيالارى جەتكىلىكتى»، – دەدى ا.ەسىموۆ.
كورمە بارىسىندا كوتەرىلىپ وتىرعان پروبلەماعا ترانسۇلتتىق كومپانيالار قىزىعۋشىلىق بىلدىرۋدە. ەكسپو سەرىكتەستەرىنىڭ قاتارىندا سيسكو، سامسۋنگ، شەلل، دحل، شيەۆرون، دجەنەرال ەلەكتريك جانە تاعى باسقا حالىقارالىق كورپوراسيالار بار.  ولار 125 ملن. ەۋرو كولەمىندە دەمەۋشىلىك كورسەتكەن، بۇل باعىتتا جۇمىس جالعاسا بەرەدى.
سونداي-اق كورمەنىڭ مادەني باعدارلاماسى ازىرلەنۋدە. ونىڭ مەيلىنشە قىزىقتى دا مازمۇندى، ءارى باعاسى كوڭىلگە قونىمدى بولۋى قاراستىرىلۋدا. بۇل رەتتە وتاندىق ارتىستەر مەن ۇجىمداردىڭ قاتىستىرىلۋى دا نازاردان تىس قالماعان.
باسقارما ءتوراعاسى ءوز بايانداماسىندا اتاپ وتكەندەي، وتكەن جىلى  قۇرىلىس بارىسىنا 296 وتاندىق كومپانيالار قاتىستىرىلعان. تىكەلەي جانە جاناما تۇردە استانا مەن وڭىرلەردە 46 مىڭ جۇمىس ورنى قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇدان بولەك، قۇرىلىستان 131 ميلليارد تەڭگەنى ۇنەمدەپ قالۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋدى.
قوعامدىق كەڭەس وتىرىسىنىڭ تاقىرىبى – ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالعان باسقارما ءتوراعاسى، بۇل تۇرعىدا ەل ءۇشىن ەكسپو اكەلەتىن مۇمكىندىكتەردى ايتىپ ءوتتى. مىسالى، شەتەلدەن 350 مىڭعا جۋىق قوناق كۇتىلۋدە. «سوڭعى ۋاقىتتا ميلاندىق ەكسپو باسشىسى دجۋزەپپە سالامەن تىعىز بايلانىستا بولدىم. ونىڭ ايتۋىنشا، يتاليا مەن ميلاننىڭ وزىنە تۋريستەردىڭ كەلۋ قارقىنى كورمەدەن كەيىن دە ەلەۋلى تۇردە ارتتى. يتاليانىڭ ءوزى تۋريستەر كوپ باراتىن ەل بولىپ تابىلادى. 

شانحايدا دا ەكسپو-دان كەيىن تۋريستەر كوپتەپ اعىلدى. مۇنىڭ قۇپياسى نەدە؟ مەنىڭ ويىمشا، ولار كورمە بەرەتىن مۇمكىندىكتەردى بارىنشا دۇرىس پايدالانا الدى»، – دەدى ا.ەسىموۆ.
ءوز سوزىندە الەمدىك تۋريزم سالاسىندا كۇتپەگەن جەردەن كۇتپەگەن ويىنشىلار كورىنە باستاۋى مۇمكىن ەكەندىگىن باسا ايتقان باسقارما ءتوراعاسى، 10 جىل بۇرىن گرۋزيانىڭ تۇركيا مەن گرەسيا ەلدەرىندەي كليەنتتەردىڭ ەلەۋلى بولشەگىن ءوز ەلدەرىنە تارتقانىن مىسالعا كەلتىردى. «بۇگىنگى تاڭدا «New York Times» باسىلىمى گرۋزيانى 2015 جىلى بارۋعا ۇسىنىلاتىن 50 ەلدەر قاتارىنا ەنگىزدى. ولار ارنايى مەملەكەتتىك ورگان – ۇلتتىق تۋريستىك اكىمشىلىكتى قۇرىپ، ول وسى سالانى تابىستى دامىتىپ كەلەدى. حالقىنىڭ سانى 5 ميلليونعا جەتپەسە دە، قازىرگى ۋاقىتتا جىل سايىن 2 ميلليونعا دەيىن تۋريستەر قابىلداۋدا»، – دەدى ول.
2015 جىلعا ارنالعان دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىمىنىڭ جاريالاعان ەسەپتەمەسىندە سالانىڭ ءوسۋى بايقالىپ، كەلۋشىلەر سانى 4%-عا ارتقان. الەمدىك شارۋاشىلىقتىڭ كوپتەگەن سالالارى ورنىندا قالىپ نەمەسە قۇلدىراۋدى كورسەتىپ وتىر. باستى الەمدىك تۋريست «تاسىمالداۋشىلارىنىڭ» ءبىرى جۇڭگو اقش-پەن جانە ۇلىبريتانيامەن قاتار تۇر. بۇل رەتتە ا.ەسىموۆ اتاپ وتكەندەي، وسى ۇيىمنىڭ باسشىسى قازاقستاندا دۇرىس ۇيىمداستىرعان جاعدايدا، ءتۋريزمنىڭ بولاشاعى ۇلكەن ەكەندىگىن بايىپتاپ وتىر. ماۋسىم ايىندا دسۇ-مەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلىپ، ەندى ەكسپو شەڭبەرىندە كەم دەگەندە 100 ەلدىڭ وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن اۋقىمدى حالىقارالىق تۋريستىك فورۋم ءوت­كىزۋ جوسپارلانۋدا.
الەۋەتتى، مىقتى تۋريستىك نىساندارى بار وڭىرلەردە قاراپايىم حالىق وزدەرىنىڭ ۇلكەن قاراجات ۇستىندە وتىرعاندىقتارىن ءالى دە تۇسىنە بەرمەيدى. وسىلاي دەگەن ا.ەسىموۆ، بايقوڭىر عارىش ايلاعىنا جىل سايىن 3 ميلليونعا دەيىن تۋريستەر كەلەتىندىگىن، ءار تۋريست شامامەن 1000 دوللار قالدىرسا، قىزىلوردا وبلىسىندا 3 ميلليون تۋريست كومىرتەگىن يگەرۋمەن سالىستىرۋعا كەلەتىندەي سالا قۇرا الاتىنىن ايتىپ ءوتتى.
وسى ورايدا بەدەلدى مەملەكەتتىك ءتۋريزمدى دامىتۋ ورگانىن قۇرۋ قاجەت پە؟ بۇل ساۋالعا جاۋاپ بەرە وتىرىپ: «مەملەكەت – ناشار مەنەدجەر دەگەن پىكىر بار. مۇمكىن سولاي شىعار. ءبىراق مەملەكەت – ەڭ جاقسى ۇيىمداستىرۋشى. تاعى دا گرۋزيانى مىسالعا كەلتىرەيىن – بۇل ەل سوڭعى ونجىلدىق ىشىندە وسى سالادا ۇلكەن قادام جاسادى. بۇل ماسەلەمەن اينالىساتىن مەملەكەتتىك قۇرىلىم – ۇلتتىق تۋريزم اكىمشىلىگى ءوزىن وتە ءتيىمدى قۇرىلىم رەتىندە كورسەتە ءبىلدى. وسىنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. يزرايل، حورۆاتيا، فيليپپين، ءۇندىستاندا بۇل مينيسترلىكتەر كوپتەگەن ماسەلەلەرمەن، ايتالىق ءوز مەملەكەتىن حالىقارالىق ىلگەرىلەتۋدەن باستاپ مامان دايىنداۋمەن  اينالىسادى. باسقا ەلدەردە بۇل – جەرگىلىكتى جاعدايعا قاتىستى نە اگەنتتىكتەر، نە ۇلتتىق كومپانيالار. ءبىراق بىردە-بىر ماڭىزدى كاسىبي مەملەكەتتىك قۇرىلىمى جوق تۋريستىك دەرجاۆانى ەش جەردەن تابا المايتىنىڭىز انىق»، – دەدى باسقارما ءتوراعاسى.

بوتاگوز ابدىرەي قىزى