مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قىركۇيەكتىڭ 4-5 كۇندەرى قىتايدىڭ حانچجوۋ قالاسىندا وتكەن G20 ەلدەرىنىڭ ءحى سامميتىنە قاتىستى. جاھاندىق ەكونوميكا مەن ساياساتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلانىپ، ورتاق ۇستانىمدار ازىرلەنەتىن ۇلكەن جيىرمالىقتىڭ بۇل جولعى باسقوسۋى «يننوۆاسيالىق، ىرعاقتى، ءوزارا بايلانىستى جانە ينكليۋزيۆتى الەمدىك ەكونوميكا قۇرۋ» تاقىرىبىنا ارنالدى.
ءسامميتتىڭ بۇگىنگى كۇردەلى الەمدەگى ماكروەكونوميكالىق جاعدايدى تالقىلاۋعا ارنالعان العاشقى سەسسياسىندا قاتىسۋشىلار الماعايىپ كەزەڭنىڭ سىن-قاتەرلەرى، سوزىلمالى سيپات العان داعدارىستى ەڭسەرۋدىڭ ورتاق شەشىمدەرى تۋرالى كەڭىنەن اڭگىمەلەدى. حالىقارالىق قارجى جۇيەءسىءنىڭ كەم تۇستارىن جەتىلدىرىپ، قايتكەندە رەتتى رەفورمالاۋ مۇمكىندىگىن كەڭەسءتى، وي-پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. ءيا، «ۇلكەن جيىرمالىق» عالامدىق اۋقىمداعى داعدارىسقا قارسى قارىمدى تەتىك دەپ تەككە اتالماسا كەرەك.
بارشا الەم حالقىنىڭ 70 پايىزىن جانە عالامدىق ەكونوميكانىڭ جارتىسىن قۇرايتىن مەملەكەتتەردىڭ كوشباسشىلارى باس قوسقان مارتەبەلى جيىننىڭ ءمىنبەرىنەن العاشقى كۇنى ءسوز العان ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءبىرىنشى كەزەكتە ايتۋلى باسقوسۋدىڭ ۇمىتكە تولى كۇردەلى كەزەڭدە ءوتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتىپ، جاھاندىق دامۋدىڭ ەرتەڭىنە قاتىستى وي-تۇجىرىمدارىمەن ءبولىستى.
– الەمدىك ەكونوميكانىڭ، ساۋدا مەن كاپيتال قوزعالىسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى باياۋلاپ كەلەدى. ول ميلليونداعان ادامنىڭ ءال-اۋقاتىنا اسەر ەتەدى. دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ ءرولى تومەندەۋىنە جانە الەمدىك ەكونوميكانىڭ فراگمەنتتەلۋىنە الىپ كەلەءتىن ترانسقۇرىلىقتىق جاڭا ساۋدا-ينۆەستيسيالىق بىرلەستىكتەر قۇرىلۋدا. بۇل ۇدەرىستەر جاھاندىق ەكونوميكاداعى ىقپال ايماعى ءۇشىن كۇرەستىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ باسى بولۋى مۇمكىن، – دەپ ەسكەرتكەن قازاقستان پرەزيدەنتى، قاتىسۋشىلاردى وسى تۇرعىدا ورتاق شەشىمدەردى ويلاستىرۋعا شاقىردى.
مەملەكەت باسشىسى جاھاندىق دامۋدىڭ بۇدان ارعى جولى نەگىزىنەن بۇكىل ءدۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ ءىس-قيمىلىنىڭ جۇيەلىلىگىنە بايلانىستى ەكەنىنە ەكپىن بەردى. وسىعان بايلانىستى ەكونوميكا مەن قار-جىنى حالىقارالىق تۇرعىدان رەتتەۋدەگى باستى ءرولدى ءبىرتۇتاس جاھاندىق ۇيىمنىڭ اتقارۋى ءتيىس دەگەن پىكىر ءبىلدىردى.
– ونداي قۇرىلىمدى بۇۇ-نىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كەڭەسىن جاھاندىق دامۋ كەڭەسىنە اينالدىرۋ ارقىلى قالىپتاستىرۋعا بولادى. وعان جاھاندىق ەكونوميكالىق رەتتەۋشى مىندەتتەر جۇكتەلۋى كەرەك، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازىرگى ۋاقىتتا مونەتارلىق، فيسكالدىق ساياساتتى ۇيلەسءتىرۋ جانە قۇرىلىمدىق رەفورمالار ءجۇرگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن، دەگەنمەن ۇزاق مەرءزىمدى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بۇل دا جەتكىلىكسىز ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
– دامۋشى ەلدەردى قوسا العاندا، بۇكىل الەمدە ايىرباس باعامىن تۇراقتاندىرۋعا قاتىستى نەعۇرلىم ءتيىمدى ۇسىنىستار ازىرلەۋ قاجەت، – دەگەن پىكىرىن العا تارتقان نۇرسۇلتان نازاربايەۆ، الەمدىك ەكونوميكانى جانداندىرۋعا باعىتتالعان شارا رەتىندە جاڭا يندۋستريالىق ريەۆوليۋسياعا، ساندىق ەكونوميكا مەن يننوۆاسياعا سەنىم ارتۋدى ۇسىندى.
– بۇل ۇستانىمدى تولىق قولدايمىن. ول مىندەتتى تەك قانا ينكليۋزيۆتىلىك قاعيدالارى ارقىلى ىسكە اسىرا الامىز. G20 مەن دامۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى ديالوگ ورتالىعىن انىقتاپ الۋ كەرەك.
ماسەلەن، قازاقستاندا قۇرىلعان جانە بارلىق قاتىسۋشىلار ءۇشىن اشىق G-Global اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك الاڭىن ءبىر نۇسقا رەتىندە قاراس-تىرۋدى ۇسىنامىن. ول 140 مەملەكەتتىڭ 30 مىڭنان استام مامانىنىڭ باسىن قوسىپ وتىر، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى سونىمەن قاتار بۇۇ-نىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى مەن پاريج كەلىسىمىنىڭ جانە «جاسىل ەكونوميكا» قاعيدالارىنىڭ ىسكە اسۋىنا قازاقستاننىڭ بەلسەندى قولداۋ كورسەتىپ وتىرعاندىعىنا توقتالىپ ءوتتى.
– استانادا 2017 جىلى «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبىمەن وتكىزىلەتىن «ەكسپو» حالىقارالىق كورمەسى وسىعان قىزمەت ەتەتىن بولادى. سونداي-اق قازىرگى كۇنى ءبىز «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن قۇرىپ جاتىرمىز. بارلىق مەملەكەتتەردى استاناداعى ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىسۋعا شاقىرامىن. وندا بۇۇ-نىڭ قولداۋىمەن ءتيىستى ءىس-شارالار وتكىزۋگە بولار ەدى، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى زامانىمىزدىڭ كوكەيتەستى پروبلەمالارىن شەشۋ جولدارى تۋرالى قازاقستاننىڭ كوزقاراسى «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندە تۇجىرىمدالعانىن، سونداي-اق مانيفەست يدەيالارىن ىسكە اسىرۋ مەن يادرولىق جانە جاپپاي قىرىپ-جويۋعا ارنالعان وزگە دە قارۋ تۇرلەرىنەن ازات الەم قالىپتاستىرۋ باستاماسى ۇيىم تاراپىنان قولداۋ تابادى دەپ ۇمىتتەنەتىنىن ايتتى.
– تەرروريزمدى تولىق جەڭۋ ءۇشىن G20-نىڭ بارلىق مۇشەلەرى مەن باسقا دا مۇددەلى ەلدەردىڭ بىرلەسە كۇش جۇمىلدىرۋى جاقسى باستاما بولار ەدى. بۇكىل الەم قوعامداستىعى وسىنى كۇتەدى، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
G20 سامميتىنە وسىمەن ەكىنشى رەت قاتىسىپ وتىرعان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ سامميت قارساڭىنداعى جۇڭگو ەلىنە جۇمىس ساپارى اياسىندا قحر ءتوراعاسى سي سزينپينمەن كەزدەستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى، ونىڭ ىشىندە ساۋدا-ەكونوميكا، ينۆەستيسيا، كولىك-ترانزيت، وتىن-ەنەرگەتيكا، سونداي-اق مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ ماقساتىنداعى كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەر قارالدى. سونىمەن قاتار ەكى مەملەكەتتىڭ باسشىلارى وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى ءبىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماستى.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سي سزينپينگە جۇمىس ساپارىمەن كەلۋگە، سونداي-اق G20 سامميتىنە قاتىسۋعا شاقىرعانى ءۇشىن العىس ايتتى. «جۇڭگو ۇيىمعا كۇردەلى كەزەڭدە ءتوراعا بولدى. سىزدەر ازىرلەگەن كۇن ءتارتىبى دامۋدىڭ قازىرگى كەزەڭىندە وتە وزەكتى. بۇگىندە G20-نىڭ ەكونوميكالىق پروبلەمالارعا ءمان بەرۋى بۇكىل الەم ءۇشىن ماڭىزدى مىندەتتەردى شەشۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى»، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورنىققان جىلدار ىشىندە قازاقستان مەن جۇڭگو اراسىنداعى سەنىمنىڭ ايتارلىقتاي نىعايا تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىزدىڭ بايلانىسىمىز مەملەكەتارالىق قارىم-قاتىناستىڭ ۇلگىسى بولا الادى. ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ ۇلگىلى مودەلىن قۇرىپ، ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەردىك. قازاقستان مەن قىتايدىڭ ۇكىمەتتەرى قول جەتكەن كەلىسىمدەر قورىتىندىسى بويىنشا العا قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋ جۇمىسىمەن بەلسەنە اينالىسۋدا. بيىل ءبىز قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىن، ال كەلەسى جىلى ەلدەرىمىز اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتەتىن بولامىز، – دەدى ەلباسى.
سي سزينپين ەلىمىزدىڭ جاھاندىق ديالوگقا ەلەۋلى ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقانىنا ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ، قازاقستاننىڭ ءوڭىردىڭ جانە بۇكىل الەمنىڭ ەكونوميكالىق دامۋىندا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى.
تاراپتار G20 ءسامميتى الەمدىك ەكونوميكانىڭ بۇدان ارعى دامۋ جولدارىن ايقىنداۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارىپ، جاھاندىق ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جاڭا قوزعاۋشى كۇشىنە اينالادى دەپ ۇمىتتەنەتىنىن ءبىلدىردى.
مەملەكەت باسشىسى G20 سامميتىنە قاتىسۋ بارىسىندا ءبىرقاتار مەملەكەتتەردىڭ جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسىپ، وزەكتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە وي ءبولىستى.
اتاپ ايتقاندا، نۇرسۇلتان نازاربايەۆ اقش پرەزيدەنتى باراك وبامامەن كەزدەسۋى بارىسىندا ءبىرقاتار ماڭىزدى سالالارداعى ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ قازىرگى جاعدايى مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادى. سونداي-اق، ەكى ەلدىڭ كوشباسشىلارى حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە دە پىكىر الماستى.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ اقش باسشىسى باراك وبامانىڭ پرەزيدەنتتىگى كەزىندە ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق كوپتەگەن باعىتتار بويىنشا، سونىڭ ىشىندە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە قارۋسىزدانۋ سالاسىندا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
ال باراك وباما ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ امەريكا قۇراما شتاتتارى ءۇشىن جاقىن دوس جانە سەنىمدى سەرىكتەس ەكەنىن ايتىپ، ءوزىنىڭ پرەزيدەنتتىك مەرزىمى اياقتالعاننان كەيىن دە ءوزارا تىعىز ءىس-قيمىل جاساۋعا ءازىر ەكەنىن جەتكىزدى.
كەزدەسۋ سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى اقش باسشىسى ب.وبامانى ەلىمىزگە ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى.
بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋنمەن كەزدەسۋدە تاراپتار قازاقستان مەن بۇۇ اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىن تالقىلادى، سونداي-اق بايلانىستاردى ودان ءارى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىن قاراستىردى. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىز بەن بۇۇ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جەمىستى ەكەنىن ايتىپ، قازاقستان ۇيىمنىڭ جاھاندىق باستامالارى مەن جوبالارىن قولدايتىنىن جەتكىزدى.
پان گي مۋن ەلىمىزبەن ءتيىمدى سەرىكتەستىكتىڭ ودان ءارى نىعايىپ، دامي بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ ءتوراعاسى جان-كلود يۋنكەرمەن كەزدەسۋى بارىسىندا قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ساياسي جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستى نىعايتۋ پەرسپەكتيۆالارى قاراستىرىلدى.
تاراپتار ەلىمىز بەن ەو اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن سەرىكتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەءلىءسىمنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ، قارىم-قاتىناستىڭ ودان ءارى قارقىندى دامي بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
ەلباسى ۇلىبريتانيا پرەمەر-مينيسترى تەرەزا مەيمەن كەزدەسۋدە ەلدەر اراسىنداعى ەكىجاقتى ءوزارا قارىم-قاتىناس ماسەلەلەرىن تالقىلادى، سونداي-اق حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى قاراستىردى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ د.كەمەروننىڭ پرەمەر-مينيستر بولعان كەزىندە ءوزارا ءىس-قيمىل مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ جوعارى دەڭگەيىنە قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتىپ، ت.مەيدى ەلىمىزگە ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى.
كانادانىڭ پرەمەر-مينيسترى دجاستين تريۋدومەن كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق، ينۆەستيسيالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالار ءتارىزدى باستى باعىتتارىنا قاتىستى پىكىر الماسىلدى. سونداي-اق حالىقارالىق دامۋدىڭ كوپتەگەن ماسەلەلەرى بويىنشا ۇستانىمنىڭ ورتاقتىعى، سونداي-اق ءتۇرلى سالالاردا، سونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ ءۇشىن زور الەۋەت بار ەكەنى ايتىلدى.
كەزدەسۋ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازاربايەۆ د.تريۋدونى استاناعا ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى رەجەپ تاييپ ەردوعانمەن كەزدەسۋى بارىسىندا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەرى قاراستىرىلدى. تاراپتار وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى ءبىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەر، سونىڭ ىشىندە تاياۋ شىعىس پەن ورتالىق ازياداعى جاعداي جونىندە دە پىكىر الماستى. اتاپ ايتقاندا، مەملەكەت باسشىسى جاھاندىق تەرروريزممەن جانە ەكسترەميزممەن كۇرەستە حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ كۇشىن جۇمىلدىرىپ، ءىس-قيمىلدى ناقتى ۇيلەستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
جاپونيانىڭ پرەمەر-مينيسترى سيندزو ابەمەن كەلىسسوز بارىسىندا تاراپتار ساۋدا-ەكونوميكالىق، ساياسي جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى بايلانىستاردى نىعايتۋ پەرسپەكتيۆالارى ءتارىزدى ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ باستى باعىتتارىن تالقىلادى. سونداي-اق ەكى ەلدىڭ كوشباسشىارى حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى ءبىرقاتار ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماستى.
ەكى ەلدىڭ كوشباسشىلارى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ جاپونياعا الداعى ساپارىن تالقىلادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى مەن ساۋد ارابياسى مۇراگەر حانزاداسىنىڭ ورىنباسارى مۇحاممەد بەن سالمان كەزدەسۋى بارىسىندا ەكى ەل سەرىكتەستىگىنىڭ ءبىرقاتار نەگىزگى باعىتتارى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى قاراستىرىلدى. تاراپتار ءتۇرلى سالالارداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن زور الەۋەت بار ەكەنىن اتاپ ءوتىپ، مەملەكەتارالىق بايلانىستاردى جانداندىرۋعا ۋاعدالاستى.
بۇدان بولەك، نۇرسۇلتان نازاربايەۆ پەن مۇحاممەد بەن سالمان وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماستى.
سونىمەن قاتار ەلباسى «Alibaba Group» ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى دجەك مامەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا كومپانيامەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جانە ونىڭ قازاقستانداعى قىزمەتى اياسىن كەڭەيتۋ پەرسپەكتيۆالارى، سونىڭ ىشىندە ەلەكتروندى كوممەرسيا مەن تولەم جۇيەلەرىن ينتەگراسيالاۋ سالاسىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ ەل قىتايداعى ەلەكتروندى ساۋدا سالاسىنىڭ ۇزدىگى بولىپ سانالاتىن جانە سول باعىتتا زور جەتىستىككە جەتكەن «Alibaba Group» قىزمەتىنىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەۋگە مۇددەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– مەن ءسىزدىڭ كومپانيامەن سەرىكتەستىكتى قولدايمىن. ءبىزدىڭ ۇلتتىق كومپانيامىز – «قازپوشتانىڭ» «Alibaba Group» كومپانياسىمەن ءوزارا ءتيىمدى ءىس-قيمىل جاساۋعا بارلىق مۇمكىندىگى بار. جالپى، سىزدەردىڭ كومپانيالارىڭىز ءتارىزدى كاسىپورىندار الەمدىك ەكونوميكانىڭ ورنىقتى دامۋى مەن تۇراقتىلىقتىڭ فاكتورى بولىپ سانالادى. الەمدى ساياسي فراگمەنتاسيالاۋ، شەكارالاردى جابۋ جانە ءوزارا سانكسيا سالۋ بەلەڭ العان قازىرگىدەي جاعدايدا سىزدەر بۇل كەدەرگىلەردى تابىستى ەڭسەرىپ، حالىقارالىق ساۋدانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىپ وتىرسىزدار، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
دجەك ما قازاقستاندا كومپانيانىڭ باستامالارىنا قولداۋ كورسەتىلىپ وتىرعانى ءۇشىن العىس ايتىپ، الداعى كەزەڭگە ارنالعان جۇمىس جوسپارلارى تۋرالى ايتىپ بەردى. «Alibaba Group» ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى ەلىمىزبەن سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناستىڭ ودان ءارى دامي بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
سونىمەن قاتار نۇرسۇلتان نازاربايەۆ G20 ءسامميتى اياسىندا رەسەي فەدەراسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆ.پۋتينمەن، فرانسيا پرەزيدەنتى ف.وللاندپەن، گەرمانيانىڭ فەدەرالدى كانسلەرى ا.مەركەلمەن، كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى پاك كىن حەمەن، وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى د.زۋمامەن، مىسىر پرەزيدەنتى ا.سيسيمەن، سەنەگال پرەزيدەنتى م.ساللمەن، سونداي-اق ارگەنتينا پرەزيدەنتى م.ماكريمەن اڭگىمەلەستى.
مەملەكەت باسشىسى يسپانيانىڭ پرەمەر-مينيسترى م.راحوي، يتاليانىڭ پرەمەر-ميءنيسترى م.رەنسي جانە ءۇندىستاننىڭ پرەمەر-مينيسترى ن.موديمەن ءتۇرلى سالالارداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى جونىندە ءپىكىر الماستى.
سونداي-اق قازاقستان پرەزيدەنتى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى – ەۋروپالىق كەڭەستىڭ ءتوراعاسى د.تۋسكپەن، حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ك.لاگاردپەن، قارجىلىق تۇراقتىلىق ءجونىندەگى كەڭەستىڭ ءتوراعاسى م.كارنيمەن جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ باسشىسى ا.گۋرريامەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ كەيبىر تۇستارىن تالقىلادى.
مەملەكەت باسشىسى جۇڭگو حالىق رەسپۋبليكاسىنا ساپارىنىڭ قورىتىندىسىنا وراي وتكىزگەن بريفينگتە زامانىمىزدىڭ وزەكتى دە وتكىر ماسەلەلەرىنە ارنالعان G20 ون ءبىرىنشى ءسامميتىنىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ ءوتتى.
جاھاندىق ەكونوميكا مەن ساياساتتىڭ سالماقتى ماسەلەلەرى تالقىلانىپ، ءىرى وڭىرلىك جانە الەمدىك ماسەلەلەر، سونىڭ ىشىندە ءقاۋىپسىزدىككە قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا ورتاق ۇستانىمدار ازىرلەنەتىن وسىنداي ءىرى ءىس-شاراعا قاتىسۋ – قازاقستان ءۇشىن زور مارتەبە. «ءبىرىنشى سەسسيادا ءسوز سويلەگەن كەزدە مەن وسى بارلىق ماسەلەلەر جونىندەگى قازاقستاننىڭ كوزقاراسىن ۇسىندىم. سامميتتەگى پىكىرسايىس بارىسىندا عالامنىڭ تىنىسىن سەزىنىپ، الەمنىڭ دامىعان جانە دامۋشى ەلدەرىن الاڭداتقان پروبلەمالارىن ۇعىناسىڭ. قازاقستانعا دا وسىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى ەسكەرىپ، ونىمەن الدىن الا اينالىسۋى كەرەك»، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مەن جۇڭگو اراسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق بارلىق باعىتتار بويىنشا تابىستى دامىپ كەلە جاتقاندىعىنا توقتالدى.
– ءبىز بۇعان دەيىنگى ۋاعدالاستىقتىڭ بارلىق ءماسەلەسى بويىنشا، ماسەلەن، قازاقستان اۋماعىندا بىرلەسكەن زاماناۋي كاسىپورىن سالۋعا قاتىستى كەلىسىمگە كەلدىك. بۇل تىزىمگە 51 نىسان كىرەدى، بۇگىندە ونىڭ ەكەۋى سالىندى، جالپى قۇنى 2،5 ملرد دوللار بولاتىن ءتورت نىساننىڭ قۇرىلىسى بيىل اياقتالادى. بەس جىلدىڭ ىشىندە جالپى قۇنى 26 ملرد دوللار بولاتىن 5 كاسىپورىن سالۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق وسى جۇمىستى قولداۋ ءۇشىن كومپانيالار اراسىندا دا، مەملەكەتتەر اراسىندا دا بىرلەسكەن قازاقستان-قىتاي قورى جۇمىس ىستەيدى. جىبەك جولىن دامىتۋ قورىن دا مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مەن جۇڭگو اراسىنداعى كولىك-كوممۋنيكاسيا بايلانىسى كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتتى.
– جىل سايىن قازاقستان مەن جۇڭگو اۋماعىنان وتەتىن جۇك ءترانزيتى كولەمىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانى بايقالۋدا. اقتاۋ پورتىن پايدالانۋ ايتارلىقتاي جانداندى، وسىعان دەيىن ولاي بولماعان ەدى. بۇل جاعداي قورعاس قۇرعاق پورتىنىڭ، ۇزىندىعى 300 شاقىرىمعا جەتەتىن قورعاس – الماتى تەمىرجولىنىڭ جانە باتىس ەۋروپا – باتىس جۇڭگو تورابىنىڭ قۇرىلىسىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. لوگيستيكالىق ورتالىقتار قۇرىلدى. بۇل كولىك توراپتارى ءوسىم نۇكتەسى بولىپ سانالادى. سونداي-اق ءبىز ەنەرگەتيكا جانە تەحنولوگيا سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۋاعدالاستىق، – دەدى ەلباسى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ اسا ءىرى قاشاعان كەن ورنىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنا بايلانىستى قازاقستان مۇنايىن جەتكىزۋ مۇمكىندىگى ارتاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز قحر-عا 7 ملن تونناعا جۋىق مۇناي جەتكىزەمىز، بۇل كورسەتكىشتى 20 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا، سونداي-اق قازاقستاننان قىتايعا گاز جەتكىزۋ كولەمىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بار. وسىنىڭ ءبارى ەلدەرىمىز اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت قازاقستان مەن قىتايدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلىنا ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى.
– العاش رەت قىتايعا ازىق-تۇلىك بيدايىن، باسقا دا ءداندى داقىلداردى، اسبۇرشاقتار مەن مايلى داقىلدار تۇرلەرىن، سونداي-اق ەت پەن قۇس جەتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدىك. بۇعان دەيىن بىزدە مۇنداي بولماعان ەدى. وسىلايشا، اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرىمىز ءۇشىن جول اشىلىپ وتىر. مەنىڭشە، بۇل – قۋانىشتى جاعداي. سونىمەن بىرگە، جۇڭگو تاراپىنىڭ تاۋار مەن فيتوسانيتارلىق ساپا جونىندە قاتاڭ تالاپتارى بار. ءبىزدىڭ شارۋالار سوعان دايىن بولۋعا ءتيىس، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قول جەتكەن ۋاعدالاستىقتاردىڭ ناقتىلانۋىنا نازار اۋدارىپ، ەكى ەل ۇكىمەتتەرى وسى تۇرعىدا ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
– جاقىن ارادا مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ ءتوراعاسى لي كەسيان قازاقستانعا ساپارمەن كەلەدى دەپ جوسپارلانۋدا. كەلىسسوزدەر بارىسىندا ەلدەرىءمىز بىرلەسە شەشەتىن ماسەلەلەردى قوسىمشا تالقىلايتىن بولامىز، – دەدى پرەزيدەنت.
سوڭىندا نۇرسۇلتان نازاربايەۆ سامميت اياسىندا باسقا دا مەملەكەتتەر مەن دەلەگاسيالار باسشىلارىمەن ەكىجاقتى جەمىستى كەزدەسۋلەر ءوتىپ، ونىڭ بارىسىندا ءوزارا مۇددەلىلىك قالىپتاسقان ءتۇرلى ماسەلەلەر جونىندە مازمۇندى پىكىر الماسۋلار بولعانىن ايتتى.
سونىمەن، G20-نىڭ جۇڭگو ەلىندە وتكەن سامءميتى تابىستى اياقتالدى. اسا جاۋاپتى قانداي شارانى بولسىن اسقان ۇيىمشىلدىقپەن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزە الاتىندىعىن اسپان استى ەلى تاعى ءبىر دالەلدەدى. ال «ۇلكەن جيىرمالىقتىڭ» كۇردەلى كەزەڭ سىن-قاتەرلەرىنە جاۋاپ بەرەر ءوزارا سەنىم مەن تۇسىنىستىككە قانشالىق ازىرلىگى – ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە.
رىمتاي ساعىنبەكوۆا
