بۇل دەگەنىڭىز – پرەزيدەنتتىڭ ءوزى اتالعان سالانى ءجىتى نازاردا ۇستاپ وتىرعانىن اڭعارتسا كەرەك. جاقىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرسۇلتان بەكتۇرعانوۆ ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ، ەلەكتروموبيل ءوندىرىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن بولاتىن. ءبىز دەپۋتاتقا حابارلاسىپ، «جاسىل» ەكونوميكا، جاڭارتىلاتىن قۋات كوزدەرى ماسەلەلەرى جونىندە تىلدەسكەن ەدىك.

– ەرسۇلتان وتەعۇل ۇلى، ءسىز ءبىراز بۇرىن دەپۋتاتتىق ساۋالىڭىزدا جاقسى باستاما كوتەردىڭىز. شىن مانىندە، ەلىمىزدە ءجيى ءسوز بولىپ جاتقان «جاسىل» ەكونوميكانىڭ ۇتىمدى تۇستارى قانداي جانە وسى ماسەلەنى شەشۋدە الەمدىك تاجىريبەلەر قولعا الىنىپ جاتىر ما؟
– جالپى، قازىرگى كەزەڭدە، بۇكىل الەمدە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالا­نىپ، ەكولوگيانى ساۋىقتىرۋ وتە ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل ءىس­پەن دۇنيەجۇزىندە كوپتەگەن ورتالىقتار، ينستيتۋتتار، عالىمدار اينالىسىپ، ماسە­لەنىڭ شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋدا. ارينە، بۇل سالادا ەلىمىزدە دە ءبىراز ىستەر قولعا الىنۋدا. دەگەنمەن، بۇل باعىت ەلىمىز ءۇشىن ءالى تىڭ سالا، سوڭدىقتان اتقارىلاتىن جۇ­مىستار شاش ەتەكتەن. ويتكەنى ءبىز ەنەرگيا­نى الۋدا جەلدىڭ، سۋدىڭ، جەردىڭ، كۇننىڭ قۋاتىن جانە باسقا دا مۇمكىندىكتەردى پاي­دا­لانۋىمىز كەرەك. ول وڭايلىقپەن ىسكە اس­پايدى. العا قويعان تالاپ بويىنشا، ءبىز 2020 جىلعا دەيىن بۇل ەنەرگيانىڭ دەڭگەيىن 3 پايىزعا، 2030 جىلعا دەيىن 10 پايىزعا، ال 2050 جىلعا دەيىن 50 پايىزعا جەتكىزۋىمىز كەرەك. 
ال قازىرگى كەزدە بۇل كورسەتكىشتىڭ دەڭ­گەيى ءبىر پايىزدىڭ اينالاسىندا. بۇل ماق­ساتتارعا جەتۋگە كەلەسى جىلى وتەتىن «ەكسپو – 2017» كورمەسىنىڭ قوماقتى ۇلەس قوساتىنى سەنىمدىمىز. 
– ءسىز قازاقستاندا ەلەكتروموبيل ءون­ءدى­ءرىسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە جولداۋ ارنادىڭىز. بۇل ماسەلەگە نازار اۋدارۋعا نە سەبەپ بولدى؟
– ءسىز قويىپ وتىرعان ەكىنشى سۇراعىڭىز ءبىرىنشى سۇراقتىڭ جالعاسى سياقتى – ەكو­لوگيا ماسەلەسىنە قاتىستى. قازىرگى تاڭدا قا­زاقستاندا 4 ميلليوننان استام اۆتوكولىك بار. ۇلكەن قالالاردا كۇن سايىنعى جۇرەتىن كولىك سانى 100 مىڭنان 500 مىڭعا دەيىن جەتەدى. ول اۆتوكولىك كەپتەلىسىنە اكەلىپ، قىشقىل، قاتەرلى گازدىڭ شەلەكتەپ اۋاعا شىعۋىنا الىپ كەلەدى. مىسالى، الماتى قا­لاسىندا اۋا لاستانۋىنىڭ 80 پايىزى اۆتوكولىكتىڭ شىعاراتىن تۇتىنىنەن بولادى ەكەن. ول ادام دەنساۋلىعىنا قانداي دەرت اكەلەتىنى ايتپاسا دا بەلگىلى. ەلىمىزدىڭ قا­زىرگى كەزدە العا قويعان ماقساتى – 30 دامى­عان مەملەكەتتەر قاتارىنا كىرۋ، سوندىقتان ەكولوگيا ماسەلەسىندە دە سول كوشتەن قال­ماۋىمىز كەرەك. مىسالى، ەۋروپا ەلدەرى ال­داعى 5 جىلدىڭ ىشىندە جالپى كولىكتىڭ 
10 پايىزىن ەلەكتروموبيلدەرگە كوشىرۋگە بەل بايلاعان. سكانديناۆيا مەملەكەتى، نور­ۆەگيا ءقازىردىڭ وزىندە بۇل كورسەتكىشتى 
15 پايىزعا جەتكىزىپ، 2025 جىلى جالپى ءىش­تەن جاناتىن قوزعاعىش (دۆيگاتەل) قولدا­نۋدى توقتاتۋ تۋرالى زاڭ قابىلدانعان. بۇل ماسەلە بويىنشا ۇكىمەتكە ساۋال جول­داۋىم­نىڭ سەبەپتەرى وسى. 
– شىن مانىندە، قازاقستان جاعدايىندا بۇل سالا ءوز جەمىسىن بەرەتىنىنە سەنەسىز بە؟
– مەن ساۋالىمدا دا ايتقانداي، قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXIV سەسسياسى بارىسىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ بولاشاقتا بارلىق قازاقستان­دىقتار ەلەكترو­موبيلدەرمەن جۇرەتىنىن ايتقان بولاتىن جانە شەتەلدەردىڭ ءتاجىري­بەلەرىن وزىمىزدە قولدانۋ جونىندە كەڭەس بەردى. سوعان بايلانىستى بۇل ۇسىنىستىڭ ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ، ىسكە اسا­تىنىنا سەنەمىن. 
قازاقتا «كوز – قورقاق، قول – باتىر» دەگەن ماقال بار. مىسالى، 1994 جىلى جاڭا استانانى ارقاعا كوشىرۋ تۋرالى ۇسىنىس بولعاندا، كەيبىرەۋلەر وعان سەنبەگەن. ءبۇ­گىندە استانامىز دۇنيەجۇزىنە بەلگىلى باس قالا بولدى. تاۋەلسىزدىك العان جىلداردا قالتاعا سالىپ جۇرەتىن ۇيالى تەلەفوندار تاڭسىق بولىپ، وعان بۇكىل ەلىمىزدە 100 شاق­تى ادام عانا يە بولسا، بۇگىن 35 ميلليوننان استام قالتا تەلەفونى قولدانىستا ءجۇر. سول كەزدەردە قيالي – فانتازيا بولىپ كورىنگەن ىستەر بۇگىن شەشىمىن تاۋىپ جاتقانىن كور­گەن­دە، ءبىزدىڭ قالالارىمىزداعى قازىرگى كو­لىك­تەردى بىرنەشە جىلدان كەيىن ەلەكترومو­بيلدەردىڭ ىعىستىراتىنىنا سەنەمىن.
– ەلەكتروموبيل بارشا جۇرتتى قانداي قيىندىقتاردان شىعارادى؟
– جالپى، ەلەكتروموبيلدەر ءبىزدىڭ جەر شارىندا ىشتەن جاناتىن قوزعاعىشتان دا بۇرىن، 1841 جىلى ويلاپ تابىلعان. ءبىراق ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن، مۇناي كومپانيا­لا­رىنىڭ قولداۋىمەن ىشتەن جاناتىن قوزعا­عىش قارقىندى كوبەيگەن. ال ەندى ەلەكترو­ءموبيلدىڭ تيىمدىلىگىنە كەلەتىن بولساق، ودان شىعاتىن كومىر قىشقىل گازى 0-گە تەڭ، ۇنەم­دەلىگى، تۇراقجايعا تۇرۋ ىقشامدىعى، جۇرگىزۋ وڭايلىلىعى، سونىمەن قاتار ونىڭ جول اپاتى بولا قالعان جاعدايدا قاۋىپسىزدىگى قىزىقتىرادى. موتوردىڭ ورنىنا شاعىن اككۋمۋلياتور تۇراتىنىنا جانە بەنزين قۇيا­تىن باكتىڭ جوقتىعى ءاۆتوموبيلدى ءقاۋىپسىز ەتىپ جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 
سونىمەن قاتار اپات كەزىندە، جانار­ماي­مەن جۇرەتىن كولىكتەرگە قاراعاندا ەلەكترو­ءموبيلدىڭ ورتەنۋى بولمايدى. ونىڭ ۇستىنە مۇناي ونىمدەرى باعاسىنىڭ تۇراقسىز سەكى­رۋىنە بايلانىستى ەلەكتروموبيلدەر قازىرگى زاماننىڭ ەڭ ءتيىمدى كولىگى بولىپ تابىلادى.
– ەندىگى جەردە ۇكىمەت تاراپىنان قانداي قولداۋ كەرەك؟
– ءبىزدىڭ ۇكىمەت وسى ماسەلە بويىنشا جەكە باعدارلاما مەن تۇجىرىمداما قا­بىلداپ، ەلىمىزدىڭ «جاسىل» ەكونوميكاعا قوساتىن ۇلەسىن دۇنيەجۇزىنە پاش ەتسەك دە­گەن ويىم بار. سونىمەن قاتار شىعارىلا­تىن ەكوكولىكتەرگە شەتەلدەردەگى سياقتى ءتيىستى جەڭىلدىك بەرىلىپ، سالىقتان، كەدەندىك باجدان، جويۋ اقىلارىنان بوساتۋىن سۇ­رايمىز. 
بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە اۆتوموبيل ءون­ءدىرىسى كۇننەن-كۇنگە قارقىن الىپ كەلەدى. سول زاۋىتتاردىڭ بازاسىندا كىشى كولەمدى، 2-4 ادام سىياتىن ەلەكتروموبيلدەردى شىعاراتىن كونۆەيەرلەر اشىلسا دۇرىس بولار ەدى. «كىشى كولەمدەگى» دەپ ايتىپ وتىر­عانىم، جالپى دۇنيەجۇزىندە ءبىر اۆتومو­-بيل ورتا ەسەپپەن كۇنىنە ەكى ادام عانا الىپ جۇرەدى ەكەن. باس كەزىندە حالىقتىڭ كوزىن، ءوزىن ۇيرەتۋ ءۇشىن شىعارعان ەلەكترومو­بيلدەردى بيۋدجەتتىك، مەملەكەتتىك ورگان­دار­عا بەرۋگە بولادى دەپ ويلايمىز.
جوعاردا ايتىلعان تيىمدىلىكپەن قاتار، كىشى كولەمدەگى كولىكتەردىڭ باعاسى ارزان بولادى. مەنىڭ ساۋالىمنان كەيىن «سول­ءتۇس­تىك، قىسى سۋىق وڭىرلەردە بۇل قالاي بولا­دى؟» دەگەن دە سۇراقتار تۋىندايدى. بۇگىنگى تەحنولوگيا 40 گرادۋس سۋىق پەن 60 گرادۋس ىس­تىققا ءتوزىمدى اككۋمۋلياتور-دۆيگاتەل جاسايتىن دەڭگەيگە جەتتى. ايتپەسە، وتال­دىر­عاندا جانە ساعاتىنا 60 شاقىرىمنان استام جىلدامدىققا جانارمايمەن جۇرەتىن جانە 60 شاقىرىمعا دەيىنگى جىلدامدىقتا قوسىلاتىن گيبريد كولىكتەر شىعارۋعا دا بولادى. ونى جان-جاقتى تالقىلاپ، عىلىمي ساراپتامالار جاساپ، قاراستىرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. 
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!
سۇحباتتاسقان 
جولداسبەك دۋاناباي