بۇل  اۋداندا حالىق سانىنىڭ تىعىزدىعىن كورسەتسە كەرەك. حالىقتىڭ دەموگرافيالىق ءوسىمىن كوبەيتىپ وتىرعان الاتاۋ اۋدانىندا پاتەر جالداپ تۇرۋشىلار دا، بازارلار سانى دا كوپ. بازارى كوپ ايماققا ميگرانتتاردىڭ دا كوپتەپ كەلۋى زاڭدىلىق. وسى ورايدا اۋداننىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى، ەكونوميكاسى تۋرالى بىلگىمىز كەلگەن ەدى. ءبىز بۇل ساۋالىمىزدى الاتاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى باعدات ءمانىزوروۆقا قويدىق. 

– باعدات مىرزا، الاتاۋ اۋدانىنىڭ قۇرىل­عانىنا سەگىز جىلداي ۋاقىت ءوتىپتى. الاتاۋ اۋدانىندا بىلۋىمىزشە، 220 مىڭعا جۋىق حالىق تۇرادى. حالىق وتە تىعىز قونىستانعان ايماق. ءارى جاڭا اۋداندى باسقارۋ سىزگە وڭاي سوقپاعان بولار. سەگىز جىلدا بۇل اۋداندا نە وزگەردى؟
– وزدەرىڭىز دە بىلەسىزدەر، الماتى قالاسىنداعى الاتاۋ اۋدانى 2008 جىلدىڭ 2 شىلدەسىندە الماتى قالاسى ءماسليحاتىنىڭ شەشىمىمەن  قۇرىلدى. كولەمى 10،5 مىڭ گەكتار اۋماقتى الىپ جا­تىر. اۋدان قۇرىلعان سەگىز جىلدىڭ ىشىندە مۇنداعى حالىق سانى 1،4 ەسەگە  كوبەيىپ، 220 مىڭ ادامعا ءوسىپتى. وسى سەگىز جىل ىشىندە اۋداننىڭ دامىپ، كوركەيۋى ءۇشىن  274،2 ملرد تەڭگە ينۆەستيسيا ءبولىندى. 
سەگىز جىلدا اۋدان ءتۇرلى جاڭا نىساندار­مەن تولىقتى.  اۋدان اكىمشىلىگى، پروكۋرا­تۋرا، سوت،  مەملەكەتتىك كىرىستەر باسقارماسى، ىشكى ىستەر باسقارماسى، ارنايى ماماندان­دىرىلعان حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالى­عى، قالالىق ارحيۆ  سياقتى عيماراتتار قو­سىلدى.
اۋدان اشىلعان ۋاقىتتا ءبىلىم سالاسى سىن كوتەرمەگەن ەدى. ونىڭ دا سەبەبى بار:  ويتكەنى  1000 وقۋشى وقيتىن مەكتەپتەردە 1،5-2 ەسە بالا سانى ارتىق بولعان. مۇنىڭ دا شەشىمىن تابۋعا تىرىستىق. اۋداندا سوڭعى جىلدارى  9 800 ورىندىق توعىز جاڭا مەك­تەپ سالىندى، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى كوتەرىل­ءدى. سونىڭ ناتيجەسىندە، ءبىلىم ساپاسى كو­تەرىلىپ، اۋىز تولتىرىپ ايتاتىنداي جەتىس­تىكتەرگە قول جەتكىزدىك. سوڭعى 3 جىل قاتارىنان اۋدانىمىز ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋدەن الماتى قالاسىنىڭ اۋداندارى اراسىندا جانە رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىرىنشى ورىندى يەمدەنىپ كەلەدى. بۇل ۇلكەن جەتىستىك ەمەس پە؟  اتاپ ايتار بولساق، 2013-2014 وقۋ جىلىندا 97،3 بالمەن، 2014-2015 وقۋ جىلىندا 97،7 بالل جانە بىلتىرعى وقۋ جىلىندا 103،5 بالمەن جوعارى  كورسەتكىش كورسەتتىك.  سونىمەن قاتار «التىن بەلگى» توسبەلگىسىن وتكەن وقۋ جىلىندا 46 وقۋشى قورعاسا، بيىلعى وقۋ جىلىندا 58 وقۋشى قورعاپ شىقتى. 
اۋدانىمىزدا سونداي-اق رەسپۋبليكا­لىق دارىندى بالالارعا ارنالعان سپورت مەكتەپ-كوللەدجى، 320 ورىندىق «ابى­لاي-ت» جانە 70 ورىندىق  «قاينار»  اتتى جەكەمەنشىك مەكتەپتەر جۇمىس ىستەيدى.  اۋ­دان­داعى 1 فيزيكا-ماتەماتيكالىق لي­سەي، 1 مەك­تەپ-ليسەي، 1 مەكتەپ-گيمنازيا جانە 22 جال­­پى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە 35 817 وقۋشى ءبىلىم الۋدا.
بالالاردىڭ ءبىلىم كورسەتكىشتەرىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ەكەنى قۋانتادى. سونداي-اق اۋدانىمىزدا 2700 ورىندىق 12 مەملە­كەتتىك بالاباقشا اشىلدى.  اۋدانداعى 3470 ورىندىق 16 مەملەكەتتىك بالاباقشادا 3543 بالا تاربيەلەنۋدە. ال 50 جەكەمەنشىك بالاباقشادا  2192 بالا تاربيەلەنۋدە، سونىڭ 20 بالاباقشا مەملەكەتتىك-جەكە­مەنشىك ارىپتەستىك باعدارلاماسى بويىنشا اشىلدى. 
ەكىنشىدەن، ءبىر اۋىسىمدا 1400 ادام قابىلداي الاتىن زاماناۋي تالاپقا ساي جابدىقتالعان 4 قالالىق ەمحانامىز بار.  قازىرگى تاڭدا ءبىر اۋىسىمدا 1600 ادام قابىلداي الاتىن 5 قالالىق ەمحانا حالىققا قىزمەت كورسەتۋدە. اۋداندا حالىق سانىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى، كوپ فۋنكسيونالدى  اۋرۋحانا قاجەت. ونى دا بولاشاقتا شەشەمىز دەگەن ويدامىز. 
سوڭعى ۋاقىتتا  51 شاقىرىم جول سالىنىپ، 20 شاقىرىم جول جوندەلدى. 158 983 شاقىرىمعا ارىق سالىنىپ، 3،7 شاقىرىم ارىق جوندەۋدەن ءوتتى جانە 100 شاقىرىمدىق ەلەكتر جەلىلەرى سالىنىپ، 78 شاقىرىمدى  قايتا جوندەۋدەن وتكىزدىك. اۋداننىڭ ەلەكترلەندىرىلۋى جوعارى دەڭ­گەيدە. 
ەڭ ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – جارىق­تاندىرۋ. مۇنىڭ دا شەشىمىن تاپقان سياقتىمىز. ءقازىر  331 شاقىرىم كوشەگە جارىق جۇرگىزىلدى. گاز جۇرگىزۋ ماسەلەسىندە دە قيىندىقتار ارتتا قالدى. قورشاعان ورتانى لاستانۋدان قورعاۋ ماقساتىندا اۋدان اۋماعىنىڭ 95 پايىزىن گازبەن قامتاماسىز ەتتىك. 74 شاقىرىم سۋ جۇيەسى، 24 شاقىرىم كارىز جۇيەسى جۇرگىزىلدى. «اقبۇلاق»، «العاباس-6»، «سايالى» ىقشام­اۋداندارى  جانە «نۇركەنت»، «اقكەنت» تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى مەملەكەتتىك باعدارلا­ما اياسىندا سالىندى. ءقازىر 268 ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. 20 اۋلادا بالالاردىڭ 20 ويىن جانە سپورتتىق الاڭى اشىلدى. الاتاۋ اۋدانىنىڭ تاريحي جاڭا پاراقشا­سىندا  جاڭا نىساندار بوي كوتەردى. ولار: 12 مىڭ ورىندىق «الماتى ارەنا» مۇز ايدىنى، اتلەتيكالىق اۋىل، «الاتاۋ» ءداستۇرلى ونەر تەاترى، مامانداندىرىلعان حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى. 
مومىش ۇلى داڭعىلىنىڭ بويىنان جاڭا مەشىتتىڭ دە مەنمۇندالايتىن كۇنى الىس ەمەس. 
اۋداننىڭ ونەركاسىپ سالاسى كۇننەن-كۇنگە  دامۋ ۇستىندە، كاسىپورىندار 1،9 ەسەگە ءوسىپ، سانى 3167-گە جەتتى. سالىق تولەمدەرى 6،5 ملرد تەڭگەدەن 20 ملرد تەڭگەگە ءوستى. ورتاشا جالاقى 63 مىڭنان 129 585 مىڭ  تەڭگەگە كوتەرىلدى.
وسى اتقارىلعان يگىلىكتى ىستەردىڭ ءبارى حالىقتىڭ مەملەكەتكە، ەلباسىنا دەگەن سەنىمدىلىگىن ارتتىردى. الاتاۋ اۋدانىنىڭ دامۋى ۇنەمى ەلباسىنىڭ، قالا اكىمىنىڭ باستى نازارىندا.
– ءبىر كەزدەرى بۇل ايماقتا كوپشىلىك بارا­تىن ورىندار كوپ بولا قويعان جوق. ساۋدا نۇكتەلەرىن، ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىن اشۋ ماسەلەسى قالاي شەشىمىن تاپتى؟
– الاتاۋ اۋدانى اشىلعان ۋاقىتتا، اۋدان اۋماعىندا 18 بازار بار بولاتىن. 2013 جىلى قالا اۋماعىنداعى بازارلاردى قازىرگى زامان تالاپتارىنا سايكەستەندىرۋ بويىنشا باعدارلاما قابىلدانىپ، وسى باعدارلاماعا سولتۇستىك اينالىم كوشە­سىندەگى «قىزىل سىزىق» ۇستىندە ورنالاسقان  14 بازار كىردى.
 «قىزىل سىزىق» ۇستىندە ورنالاسقان 14 بازاردىڭ توعىزى  تولىعىمەن، بەس بازار «قىزىل سىزىققا» دەيىن جارتىلاي بۇزىلدى. بۇگىندە جارتىلاي بوساتىلعان 5 بازاردىڭ ورنىندا ءتورت جاڭا ساۋدا ورتالىعى سالىن­دى.  ولار: «الاتاۋ-2»، «اقبۇلاق»، «ەۋرازيا» جانە «ساياحات» بازارلارى.  
ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر دۇنيە: تازارعان بازارلارداعى جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا، اۋدان اۋماعىندا جەكە ينۆەستورلاردىڭ قولداۋىمەن زاماناۋي 4 جاڭا بازار اشىلدى («وجەت»، «ارلان»، «قازىنا»، «كەنجەحان-2»).
سونداي-اق الاتاۋ اۋدانى جاڭادان دامىپ كەلە جاتقان اۋدان بولعاندىقتان، سەگىز جىلدىڭ ىشىندە جەكە كاسىپكەرلەردىڭ نيەت بىلدىرۋىمەن «الاتاۋ»، «دوميلليون»، «ماگنۋم»، «ارزان» ءىرى ساۋدا ورتالىقتارى اشىلىپ، قالا  تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگىنە اينالعان.
2010 جىلى «حالىق» ساياباق سپورت كەشەنى اشىلعان ەدى. 2010-2015 جىلدار ارالىعىندا 15 سپورت الاڭى، 1 ستاديون جانە بيىلعى جىلى 4 سپورت الاڭى ىسكە قوسىلدى. 2014 جىلى «الاتاۋ» كينوكونسەرت زالى اشىلعان، بيىلدان باستاپ  ونى «الاتاۋ ءداستۇرلى ونەر تەاترى» دەپ وزگەرتتىك. تەاتر ءۇش ۇلكەن زالدى قامتيدى.
– اۋداندا بىرنەشە بازار  بولعان سوڭ، سىرتتان كەلۋشىلەر دە كوبەيەتىنى زاڭدىلىق. ىشكى جانە سىرتقى ميگراسيانى رەتتەۋ وڭاي ەمەس شىعار. بۇل ورايدا قانداي ناقتى شارالار اتقارىلۋدا؟
– 2016 جىلدىڭ 8 ايىندا الماتى قالالىق مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق اكىمشىلىك سوتىنىڭ شەشىمى بويىنشا الماتى قالالىق ءىىد ۋاقىتشا ۇستاۋ ورتالىعىنا 243 شەتەل ازاماتىن الىپ كەلدىك. ماقسات – ولاردىڭ تۇلعاسىن انىق­تاۋ. سونداي-اق ق ر اۋماعىنان ءۇش جۇزدەن استام شەتەل ازاماتى شىعارىلدى.
ق ر ءىىم «ەڭبەكشى كوشىپ كەلۋشىگە رۇقساتتى بەرۋ، ۇزارتۋ جانە كەرى قايتارىپ الۋ، سونداي-اق ەڭبەكشى كوشىپ كەلۋشىلەردى تىركەۋ، داكتو، فوتو ەسەپكە الۋدى قا­لىپتاستىرۋ جانە جۇرگىزۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىعىنا سايكەس، ەكى جارىم مىڭنان استام ازاماتقا ق ر اۋماعىندا ەڭبەك ەتۋگە رۇقسات بەرىلگەن، ونىڭ ىشىندە مىڭ ءۇش جۇزگە جۋىق ازاماتتىڭ ق ر اۋماعىندا ەڭبەك ەتۋ مەرزىمى ۇزارتىلدى.
الاتاۋ اۋداندىق ءىىب-نا كپب-نە ۋاقىتشا ون مىڭعا جۋىق شەتەل ازاماتى تىركەلگەن. اۋدان اۋماعىندا، ونىڭ ىشىندە بازارلاردا قانداي دا ءبىر رۇقسات ەتۋ قۇ­جاتتارىنسىز جۇرگەن ازاماتتاردى انىقتاۋ ماقساتىندا اۋداندىق ءىىب-نىڭ كپب-مەن 2016 جىلدىڭ 20-24 ءساۋىرى ارالىعىندا «نەلەگال»، 18-22 مامىرى ارالىعىندا «ميگرانت» اتتى رەيدتىك ءىس-شارالار وتكى­ءزىلدى. سونىمەن بىرگە، اي سايىن جوسپارلى رەيدتەر جۇرگىزىلىپ وتىرادى.  مۇنىڭ ءبارى ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن جاسالىپ وتىر. 
– «باراحولكا» دەپ اتالاتىن بازارلار­دىڭ رەتكە كەلگەنى قۋانتادى. جان-جاقتان اعىلعان ميگرانتتاردىڭ دەنساۋلىعىن ۇنەمى قا­داعالاپ وتىرۋ مۇمكىن ەمەس. دەگەنمەن  جۇق­پالى اۋرۋلاردىڭ، ونىڭ ىشىندە تۋبەركۋلەز اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ارنايى تەك­سەرىس جاسالا ما؟
– ارينە، اۋدان اۋماعىندا جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ، ونىڭ ىشىندە، تۋبەركۋلەز، ا گەپاتيتى، قان اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ارنايى جۇمىستار اتقارىلىپ وتىرادى. جىل سايىن اۋدانداعى 14 بازارعا قالالىق تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇرەس ديس­پانسەرىمەن بىرلەسىپ، فليۋرو­ماشينا قويى­لىپ، ازاماتتاردى فليۋرو­گرافيالىق تەك­سە­رۋ­دەن تەگىن وتكىزۋگە جاعداي جاسايمىز. سون­داي-اق اۋداندا پاتەر جالداۋشىلاردىڭ كوپ ورنالاسۋىنا باي­لانىستى ىق­شاماۋداندارداعى مەكتەپتەردىڭ اۋماعىنا جاز ايلارىندا فليۋروماشينا قويىلىپ، اۋدان تۇرعىندارىن دا  بىرگە وتكىزەمىز. 
بيىلعى جىلى «زابوتا» داعدارىس ور­تالى­عىمەن بىرلەسىپ، اۋداندىعى «بولاشاق»، «قازىنا»، «الاتاۋ»، «ەۋرازيا» بازارلارىنا مەديسينالىق تەكسەرىس جۇرگىزىلىپ، 810 ميگرانت قامتىلدى. ونىڭ ىشىندە، 475 ازا­مات – سىرتقى ميگرانتتار، 335 ازامات – ىشكى ميگرانتتار. سىرتقى ميگرانتتاردىڭ باسىم بولىگى – قىرعىزستان، تاجىكستان مەملە­كەتتەرىنەن كەلگەندەر. تەكسەرىس بارىسىندا فليۋروماشينا قويىلىپ، ميگرانتتارعا فليۋروگرافيالىق تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ، تەگىن مەديسينالىق كەڭەستەر بەرىلدى. 
سونىمەن قاتار شىلدە ايىندا «دەن­ساۋلىق جولى – 2016» اكسياسىنىڭ نەگىزىندە اۋدانداعى «كەنجەحان»، «قازىنا»، «بو­لاشاق»، «ارلان» بازارلارىنا تۋبەركۋلەز، قان اۋرۋلارىنا تەكسەرىس جۇرگىزىلدى. مەديسينالىق تەكسەرۋ بارىسىندا 392 ادام قامتىلىپ، اۋرۋدىڭ بەلگىلەرى بايقالعان ازاماتتار ءتيىستى ورىندارعا جىبەرىلدى. 
حالىق دەنساۋلىعى – ءبىزدىڭ دەنساۋ­لىعىمىز. سوندىقتان مۇنداي شارالاردى ءجيى وتكىزىپ وتىرۋىمىز كەرەك. 
– بيىل «شاڭىراق-2» ىقشاماۋدانىندا ءبىرىنشى سىنىپتا 17 سىنىپ اشىلدى. بۇل – قۋانارلىق جاعداي. دەگەنمەن، بارلىق بالانى ءبىر مەكتەپكە قابىلداۋ قيىنداۋ تيەتىن سياقتى. ودان بولەك دارحان اۋىلىن­داعىلار دا وجەت پەن ۇلجان ىقشاماۋ­دان­دارىنداعى مەكتەپتەرگە بارۋعا ءماجبۇر. مەكتەپ سالۋ قالانىڭ باس جوسپارىنا ەنگىزىلگەن بە؟
– اۋدانداعى ءبىلىم مەكەمەلەرىندە باس-اياعى  35 817 وقۋشى بار. بۇل كورسەتكىش بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا،  3596 بالاعا ءوستى. بىلتىرعى وقۋ جىلىندا 1-سىنىپقا 4717 بالا قابىلدانسا، بيىلعى وقۋ جىلىندا 5 367 بالا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتادى.
«شاڭىراق-2» ىقشاماۋدانىندا ورنالاسقان №26 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ  2076 بالاعا ارنالعان. مۇندا ءقازىر 3066 بالا ءبىلىم الۋدا. بيىلعى جىلى مەكتەپتە ون جەتى ءبىرىنشى سىنىپ اشىلىپ، 466 بالا مەكتەپكە قابىلداندى. وسىنداي جاعداي وجەت ىقشاماۋدانىنداعى №156 مەكتەپتە (19 – 1-سىنىپ)، ۇلجان ىقشاماۋ­دانىنداعى №152 مەكتەپ-گيمنازيادا (17 – 1-سىنىپ)، العاباس ىقشاماۋدانىنداعى №185 مەكتەپتە (10 – 1-سىنىپ) ورىن الۋدا. بالا سانى جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلەدى. بۇل – ۇلكەن قۋانىش.  
ۇلجان ىقشاماۋدانىنداعى 1200 بالاعا ارنالعان №152 مەكتەپ-گيمنازيادا 2554 بالا ءبىلىم الۋدا. وسى مەكتەپكە دارحان ىق­شاماۋدانىنان 293 بالا،  بايبەسىك  ىقشاماۋدانىنان 34 بالا قاتىناپ وقيدى.
سونىمەن قاتار وجەت ىقشاماۋدانىن­داعى 1470 بالاعا ارنالعان №156 مەكتەپتە 3227 بالا ءبىلىم الۋدا، دارحان ىقشا­ماۋدانىنان 115 بالا، بايبەسىك ىقشاماۋ­دانىنان 535 بالا قاتىناپ وقيدى. قازىرگى تاڭدا اتالعان مەكتەپكە 648 وقۋشىعا ار­نالعان قوسىمشا عيمارات سالىنۋدا. اتال­عان قۇرىلىس  2017 جىلدىڭ  ءساۋىر ايىندا تولىق اياقتالادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز.
مەكتەپتەردەگى ورىن تاپشىلىعى ءجو­ءنىن­دە الماتى قالالىق ءبىلىم جانە قۇرى­لىس باسقارمالارىنىڭ نازارىندا تۇر. 
دارحان ىقشاماۋدانىندا 2019-2020 جىلدارعا 1200 وقۋشىعا ارنالعان جاڭا مەك­تەپ سالۋ  قالانىڭ باس جوسپارىنا ەنگىزىلدى.
– وتكەن جىلى «الماتىنىڭ الا­تاۋ اۋدا­نى بولاشاقتا قالا ورتالىعىنا اي­نالادى. ويتكەنى بۇل جەر كەڭ جانە جا­زىق. ال قالا ورتالىعىندا جاياۋ جۇرگىن­ءشى­لەر جۇرەتىن كوشەلەر كوپتەپ سالىناتىن بو­لادى. مەن كەزىندە قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسىنا لايىق ورىن ىزدەگەن كەزدە، مىنا ىلە وزەنىنە قاراي، جەل سوعاتىن جەرگە الماتىنى كوشىرۋ تۋرالى وي بولدى. ەندى مىنا الاتاۋ اۋدانى ءقازىر سول باعىتتا دامىپ جاتىر. سوندىقتان بولاشاقتا الاتاۋ اۋدانى الماتىنىڭ ورتالىعىنا اينالىپ كەتۋى ابدەن ىقتيمال. ويتكەنى قانشا ايتقانمەن قالا ورتا­لىعىنداعى عيماراتتار ەسكىرەدى. ال بۇل جەرگە قالاداعى بارلىق ءوندىرىس ورىندارى كوشى­رىلەدى. سايكەسىنشە، اۋدان بۇدان ءارى قارقىندى داميتىن بولادى. جۇمىس ورىندارى اشىلادى» دەگەن ەدى ەلباسى. وسى ورايدا، جاڭادان اشىلاتىن ءوندىرىس ورىندارى تۋرالى ايتا كەتسەڭىز.
– ءقازىر عانا ءوزىڭىز ايتىپ وتكەندەي، الما­تى قالاسىنىڭ الاتاۋ اۋدانى – بۇگىنگى كۇنى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن اشىلعان الماتىنىڭ جاڭا اۋداندارىنىڭ ءبىرى. 
اۋدان اۋماعىندا اشىلعان «يندۋس­تريالدىق اۋماقتى» جەكە دارا ءبولىپ ايتۋىمىزعا بولادى. 
«يندۋستريالدىق اۋماق» سالۋعا 490 گەكتار جەر ءبولىنىپ، بۇل جەردە 20 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جۇزدەن استام كاسىپورىندى ورنالاستىرۋ جوسپاردا تۇر.
«يندۋستريالدىق اۋماقتاعى» ينفرا­قۇرىلىمدى دامىتۋعا بيۋدجەتتەن 20،3 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ، جول، گاز جەلىسى،  اۋىزسۋ جانە كارىز جۇيەسى سالىندى. قازىرگى تاڭدا «يندۋستريالدى اۋماققا» ورنالاسۋعا نيەت بىلدىرگەن كاسىپورىندار ىشىنەن  33 جوبا تاندالىپ الىندى.
اتالعان 33 جوبا ىسكە قوسىلعان جاعدايدا، ءوندىرىس ورىندارىندا 4 989 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلماق. بۇل دەگەنىمىز – ەكونوميكانىڭ دامۋى مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋىنا ۇلكەن ۇلەسىن قوسادى دەگەن ءسوز.
بۇگىنگى كۇنى «يندۋستريالدىق اۋماقتا» رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ ۇلكەن جىلىجاي سالىندى. ونىڭ جالپى اۋماعى – 17 گەكتار. جوبانىڭ قۇنى –7،8 ملرد تەڭگە، ءوندىرىس قۋاتى – جىلىنا 7000 توننا، اشىلاتىن جۇمىس ورنىنىڭ سانى – 150.
بۇل جوبا «يندۋستريالدىق اۋماقتاعى» سالىنىپ جاتقان وبەكتىلەردىڭ العاشقىسى قانا. ال جىلىجاي ءوز ءونىمىن وسى قاراشا ايىندا بەرە باستايدى. 
– كوپشىلىكتى «العاباستاعى» ۇيلەردىڭ جايى الاڭداتىپ تۇر. جاڭا سالىنعان ءۇي­لەردىڭ قيسايۋىنا نە سەبەپ؟
– «العاباس-6» ىقشاماۋدانىنداعى 2016 جىلعى كوكتەم ايلارىنداعى جاۋىن-شا­شىننىڭ كوپ ءتۇسۋى سالدارىنان جانە جەر­استى سۋلارىنىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى №136، 148 تۇرعىن ۇيلەردىڭ استىنداعى جەر قىرتىسى ىلعالدانىپ ۇيلەر قيسايعان. قازىرگى تاڭدا اتالعان ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى باسقا ۇيلەرگە كوشىرىلدى. الماتى قالاسى قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ تاپسىرىس بەرۋىمەن ارنايى «گيدروسپەسستروي» ج ش س مەكەمەسى تۇرعىن ۇيلەردى قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا ءتيىستى جۇمىستاردى جۇرگىزۋدە. جالپى، ەكى ءۇيدى سالعان ەكى قۇرىلىس كومپانياسى. ولار: №136 «استانا قۇرىلىس» جشس-نا، №148 تۇرعىن ءۇي «دانيا كونستراكشن» جشس-نا تيەسىلى.
– شاڭىراقتاعى ۇيلەر زاڭداستىرىلىپ بەرىلگەنىن بىلەمىز. ودان بولەك، الاياقتارعا الدانىپ، زاڭسىز جەرلەردى يەمدەنگەن اعايىندار دا جەتەرلىك.  زاڭسىز جەرلەردى زاڭداستىرۋ ماسەلەسى قالاي جۇزەگە اسۋدا؟
– 2008 جىلى الاتاۋ اۋدانى اشىلعان ۋاقىتتان باستاپ 5 400 زاڭسىز، ءوز بەتىمەن باسىپ الىنعان جەر تەلىمدەرى زاڭداستىرىل­عانىنان كوپشىلىك حاباردار. ودان بولەك، ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنىڭ (73 ءۇي)، جوعارعى ەلەكتر جەلىسىنىڭ اۋماعىندا ورنا­لاسقان (121 ءۇي) زاڭسىز جەر تەلىمدەرىنە ءبىر بولمەلىك پاتەر مەن باسقا جەر تەلىمدەرى بەرىلدى. سۋ قورعاۋ اۋماعى (سايلى ءقاۋىپتى اۋماقتا)، قىزىل سىزىقتا (جاڭا جول قۇرى­لىسى ۇستىندە) ورنالاسقان جەر تەلىمدەرىنە باسقا ىقشاماۋدانداردان جەر تەلىمدەرىن ۇسىندىق.
 بۇگىنگى كۇنى جەر ماسەلەسى 95 پايىزعا شەشىلدى دەپ ايتۋعا بولادى.
– ۋنيۆەرسيادا وتەتىن ۋاقىت تاياپ كەلەدى. «مۇزدى ارەنا» مەن اتلەتيكالىق اۋىل «الا­تاۋ» اۋدانىندا بوي كوتەرۋدە. جالپى، اۋ­داننىڭ ۋنيۆەرسياداعا دايىندىعى قالاي؟
–  الماتى قالاسى الاتاۋ اۋدانىندا ورنالاسقان ۋنيۆەرسيادا نىساندارىنىڭ قازىرگى تاڭدا قۇرىلىسى تولىعىمەن اياقتالدى. ونىڭ ىشىندە 12000 كورەرمەنگە ارنالعان «مۇز ارەناسى»، 5000 كورەرمەنگە ارنالعان اتلەتيكالىق اۋىل الماتى قالاسى الاتاۋ اۋدانىنىڭ سولتۇستىك-باتىس ءبولى­گىنىڭ  مومىش ۇلى داڭعىلى بويىندا ورنا­لاسقان. 
12 000 كورەرمەنگە ارنالعان «مۇز ارەناسى» – كوپفۋنكسيونالدى قۇرى­لىستىڭ ءبىرى. قالانىڭ ءاربىر تۇرعىنىنا بىرەگەي قولجەتىمدى ءارتۇرلى قىزمەت تۇرلەرى كورسەتىلەدى. بۇل زاماناۋي امبەباپ قۇرىلىس نىسانى كونسەرتتىك باعدارلامالار مەن حالىقارالىق ءتۇرلى سپورت تۇرلەرىنەن جارىستاردى وتكىزۋ ءۇشىن پايدالانىلادى.  
«مۇز ارەناسى» جىل سايىن  600 مىڭعا  جۋىق ادام قابىلداي الادى. وسىعان وراي،  مۇز ايدىنىنا كەلەتىن قوناقتاردى قا­بىلداۋ ءۇشىن 3 قاباتتى كەشەندە 5 بار، 2 بۋفەت، 3 كافە ورنالاسقان. مۇز سارايى مۇز ايدىنىمەن عانا ەمەس، 7 ءتۇرلى سپورت جات­تىعۋلارىنا ارنالعان زالدار، ۇلكەندەر مەن بالالارعا ارنالعان 2 باسسەين بار. مۇز سارايىمەن كورشىلەس ورنالاسقان 5000 ورىندىق اتلەتيكالىق اۋىل تۇرعىلىقتى جانە الەۋمەتتىك-كوممەرسيالىق باعىتقا ارنالعان. كۇنى كەشە الماتى قالاسىنىڭ 1000 جىلدىعىنا وراي، «مۇز ارەناسىنىڭ» اشى­لۋ سالتاناتى ءوتتى. مەرەكەلىك شاراعا ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ارنايى كەلدى. 
«الماتىنىڭ 1000 جىلدىعىن الماتى­لىقتارمەن بىرگە قازاقستان عانا ەمەس، بۇكىل الەمدىك قاۋىمداستىق تا اتاپ وتۋدە. بۇل تاريحي داتا يۋنەسكو-نىڭ مەرەيتويلىق داتالار تىزبەسىنە ەندى. وسى شەشىمنەن الماتىنىڭ ايماقتىق، جاھاندىق دامۋداعى ايرىقشا ءرولى كورىنىپ وتىر. الاتاۋ بوكتەرىندەگى قاسيەتتى مەكەن ءوزىنىڭ ۇلكەن تاريحىندا تالاي وقيعالارعا كۋا بولدى. بۇل جەرمەن ۇلى جىبەك جولى ءوتتى. ول شىعىس پەن باتىستى، سولتۇستىك پەن وڭتۇستىكتى، ۇلان-عايىر ەۋرازيانى جالعاعان العاشقى بۇكىل ادامزاتتىق ساۋدا جولى ەدى. بۇدان 550 جىل بۇرىن بۇكىل جەتىسۋ جەرى قازاق حان­دىعىنىڭ التىن بەسىگى بولدى. حح عاسىردا دا الماتى ەرەكشە ءرول اتقاردى. 1929 جىلى ول قازاقستان استاناسى بولدى. بىرتىندەپ ميلليون تۇرعىنى بار مەگاپوليسكە اي­نالدى. الماتى ەگەمەن، تاۋەلسىز قازاق­ستاننىڭ العاشقى استاناسى مارتەبەسىنە يە بولدى. سول سەبەپتى دە، قالانىڭ 1000 جىل­دىعىن ەل بولىپ وتانىمىز تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىمەن قاتار تويلاپ جاتقانىمىز سيمۆولدىق ءمانى بار نارسە»، – دەدى ەلباسى.

اڭگىمەلەسكەن گۇلزينا بەكتاس