ۇرىلار كىمنىڭ باي، كىمنىڭ كەدەي ەكەنىن الەۋمەتتىك جەلىدەن بىلەدى

بۇگىندە "Instagram"، "Facebook"، "ۆ كونتاكتە" ءتارىزدى الەۋمەتتىك جەلىلەر حالىقتىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە اينالعالى ءمالىم. عالامتورداعى پاراقشاسىنا ءسات سايىن  قاراپ، دوستارىنىڭ جاريالىمىنا پىكىر جازىپ، ءوزىنىڭ جەكە ءومىرىن بارىنشا تانىتاتىن سۋرەتتەردى مولىنان جاريالاۋ ادەت بوپ كەتكەندەي. بىلايعى تىرلىك جايىنا قالىپ، ناعىز ءومىر وسى عالامتوردا ما دەيسىڭ كەيدە.

بۇرىن قازاق جەكە باسىنىڭ جەتىستىكتەرىن بىرەۋ ايتىپ، كوزىنشە ماقتاسا ىڭعايسىزدانىپ، "ايتساڭ بالەنشەنى ايت، مەنىكى اشەيىن جاي نارسە عوي" دەپ، ءوزىن قاراپايىم ۇستاۋعا تىرىسسا، بۇگىندە "مەنى كورشى، مەنى ماقتاشى" دەگەندەي، جەكە باس جارناماسىنا قۇمار. جاڭادان العان كيىم-كەشەگىن، قاي جەردەن قانداي تاماق ءىشتى، كىمنەن قانداي سىيلىق الدى، كۇندەلىكتى تىرلىگىندەگى ۇساق-تۇيەگىنە دەيىن الەۋمەتتىك جەلىگە سالىپ قوياتىندار كوپ.

وسىدان ون جىل بۇرىن امەريكان بالاسى سىنىپتاستارى ءۇشىن ويلاپ تاپقان فەيسبۋك بۇگىندە الەم حالىقتارى ءۇشىن  بايلانىس قۇرالى عانا ەمەس، وتباسىلىق البومىنا اينالعانداي. كىمنىڭ وتباسىندا قانشا ادام بار، بالاسى نەمەن اينالىسادى، بۇگىن نە جەدى، كەشە نە ءىشتى، كەز-كەلگەن ۋاقىتتا عالامتوردى اشىپ كورە الاسىز. نەگىزى الەۋمەتتىك جەلى ادامداردى بىر-بىرىمەن بايلانىستىرۋ ءۇشىن جانە ەڭ ماڭىزدى دەگەن اقپاراتتارمەن ءبولىسۋ ءۇشىن شىققان دۇنيە بولسا كەرەك. ءبىراق تالاي جان ماڭىزدى مەن ماڭىزسىزدىڭ اراسىن ايىرمايتىن كۇيگە جەتكەندەي. "مەنى كور، مەن قاندايمىن، مىنە!" دەگەندەي، عالامتورعا بارىن شىعارىپ قويادى.   

بازارعا كىم كەلمەيدى، جەلىدە كىم وتىرمايدى؟

كەيدە ماعان الەۋمەتتىك جەلى قارا بازار سياقتى كورىنەدى. بازاردا كىم جوق دەيسىز؟ نە ساتىلمايدى دەيسىز؟ كەيبىر جەلى تۇتىنۋشىلارى بازارعا بارىپ، "مەنىڭ ءومىرىمدى كورىڭدەر، ۇيىمدە مىنانداي زات بار، جاقىندارىم مىنانداي جۇمىس ىستەيدى، الاتىن جالاقىسى مىنانداي مولشەردە، مەنىڭ اۆتوكولىگىمە قاراڭىزدار" دەپ تۇرعانداي. قارا بازارعا كەلگەن مىڭعىرعان حالىق تۇگەل اڭتارىلىپ، سوعان قاراسا، تامسانسا "قانداي كەرەمەت! دەپ ماقتاسا دەيدى. جەلى تۇتىنۋشىنىڭ جازعان اقىلدى جازبالارىن وقىپ، "نەتكەن دانىشپان ادام" دەپ اۋزىنىڭ سۋى قۇرىپ ماقتاسا دەيدى.

دوسى باردىڭ دۇشپانى دا بار. وسىنى كوبىمىز ەسكەرمەيمىز. ال ۇرى-قارى ءۇشىن الەۋمەتتىك جەلى ءتىپتى تەگىن انىقتامالىق ىسپەتتى. كىمنىڭ تۇرمىسى قانداي دەڭگەيدە ەكەنىن تەز بىلەدى. ءتىپتى كىسىنىڭ مەكەن-جايىن دا وڭاي تاۋىپ الادى عالامتور ارقىلى.

الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ۇرىلار تونايتىن ادامىن وڭاي تاباتىنىن پروكۋراتۋرا وكلىدەرى ايتتى دا. بىلتىر ماسەلەن، استاناداعى الماتى اۋدانىنىڭ پروكۋراتۋرا وكىلى ۇرىلار الەۋمەتتىك جەلىگە جۇكتەلگەن سۋرەتتەردەن تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس دارەجەسىن وڭاي باجايلايتىنىن ايتىپ، مالىمدەمە جاسادى. ءۇيىنىڭ اۋلاسى مەن شيفونەرىندەگى كويلەك-كونشەگىنە دەيىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ، جەلىگە جۇكتەپ قويعان سوڭ ادام تونالۋعا  ءوزى سۇرانعانداي اسەر بەرەتىنى راس.

ەندى بىرەۋلەر الىس اپارعا شىعار الدىندا ءۇيىنىڭ ماڭىندا تونالعانى تۋرالى اقپاراتتى ەستيمىز. الگى جاپا شەگۋشىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىنا كىرسەڭ "ەرتەڭ بالەن دەگەن قالادا جيىن بولداى. سوعان بارامىز. گرانت تاپسىرىلادى. مەنى كۇتىپ الىڭدار، دوستار!" دەگەن سياقتى جازبا تۇرادى. وسىدان كەيىن تونالۋعا كىم كىنالى دەپ سۇراۋدىڭ ءوزى ارتىق. تاعى بىرەۋلەر "بۇكىل وتباسىمىزبەن شەت ەلگە دەمالۋعا كەتىپ بارامىز. ون كۇننەن سوڭ كەلەمىز" دەگەن جازبا قالدىرادى. ۇرىلار ونىڭ ۇيىندە ەشكىم بولمايتىنىن وسىدان بىلەدى. بىلتىر استانا قالاسىندا الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تونالاتىن نىساندى وڭاي تابۋمەن اينالىسقان پاۆلودارلىق توپ ۇستالدى. ۇرىلار ءال-اۋقاتى جوعارى وتباسىن عالامتورداعى پاراقشالار ارقىلى تاپقانىن وزدەرى ايتىپ بەرگەن.

ءبارى دە ماركەتينگ ءۇشىن

عالامتوردىڭ ادامداردىڭ جەكە ءومىرى ءۇشىن ءقاۋىپسىز ەمەستىگىن امەريكالىق ينجەنەرلەر دە جاسىرمايدى. ماسەلەن، Tracx كومپانياسىنىڭ ءبولىم باسشىسى مايك پ. " عالامتورداعى اقپاراتتاردىڭ باسىم بولىگى اشىق، بارىنە قول جەتىمدى" دەي كەلە، الەۋمەتتىك جەلىگە تىركەلگەن ادامنىڭ قايدا جۇرگەنى، پاتەرىندە قاي ۋاقىتتا كىسى بولمايتىنىن انىقتاپ بەرەتىن سايتتاردىڭ بار ەكەنىن ايتادى. مىسالى، ۋكراينادا ۇرىلار وسىنداي سايتتاردى پايدالاناتىن كورىنەدى. ال اقش-تىڭ Pallorium دەتەكتيۆ اگەنتتىگىنىڭ جەتەكشىسى ستيۆەن رامبام  حالىقارالىق كونفەرەنسيادا جاساعان بايانداماسىندا  الەۋمەتتىك جەلىدەگى اقپاراتتار ماركەتينگ ءۇشىن دەيدى. ياعني، ادامداردىڭ قانداي كيىم كيەتىنى، قانداي جەمىس جەيتىنى، ت.ب. اقپاراتتاردى جيناپ سارالاۋ ءۇشىن قاجەت. كاپيتاليزم زامانىندا بۇل وتە ءتيىمدى بولعانمەن، ەكىنشى جاقتا جامان پيعىلدىلاردىڭ دا بار ەكەنىن ۇمىتپاعان ءجون.

ساقتىقتا قورلىق جوق

ارينە، بۇگىندە عالامتورسىز ءومىر ءسۇرۋ قيىن، ءتىپتى مۇمكىن ەمەس. ءبىر كۇن عالامتورعا كىرمەگەن جان ءوزىن ومىردەن ارتتا قالعانداي، قوعامنان شەتكەرى قالعانداي سەزىنەرى حاق. ءبىراق جۇرتتىڭ ءبارىن دوس كورىپ، جەكە باس قۇپيالارىن كوپشىلىككە جايىپ سالۋ قانشالىقتى قاجەت؟ تانىلعان دۇرىس، ءبىراق جەكە باس اماندىعى بارىنەن ماڭىزدى ەكەنىن ۇمىتپاعان ابزال.

 الەۋمەتتىك جەلىنى مۇلدەم پايدالانبا دەۋگە بولماس. ويتكەنى عالامتور قازىرگى قوعامنىڭ اسا ءبىر قاجەتتى دۇنيەسىنە اينالعان. ماماندار الەۋمەتتىك جەلىگە تىركەلگەن ادام جەكە ءومىرى تۋرالى اقپاراتتىڭ بارلىعىن جۇرتقا كورسەتپەگەنى ءجون دەيدى. سەبەبىن جوعارىدا ايتتىق.

ايعانىم ءبىرتۋار