وشاعان – گۇلدىڭ اتى، دالا گۇلىنە جاتادى.

قازاق بۇل گۇلدى «وشاعان گۇل»، «كارقىز» دەپ ەكى ءتۇرلى اتپەن اتايدى. قازاق گۇل تانۋشىلارى وشاعاندى كۇردەلى گۇلدەر تۇقىمداسىنا جاتقىزادى. ءبىرجىلدىق شوپتەسىن وسىمدىك دەپ قارايدى. جاپىراعى ءبۇتىن جيەكتى نە ارا ءتىستى، ءبىر ءۇيلى، كەزەكتەسىپ ورنالاسادى. اتالىعىندا 5 انالىق گۇل سەبەتتەرى بولادى. تۇقىمى ۇزىنشا، ەكى ءبۇيىرى قىسىڭقى، قوس تۇقىمدى، جاڭعاقشا. تىڭ ساباقتى، كوپ بۇتاقتى، تىكەندى كەلەدى.  جەر جۇزىندە 25 ءتۇرى بار. ەڭ كوپ، ەڭ كولەمدى تاراعان، داڭسالى وسىمدىكتەر ساناتىنا كىرەدى. تامىز، قىركۇيەك ايلارىندا گۇلدەيدى. تۇقىمى سۇر جاسىل ءتۇستى بولادى. وشاعان قۇرامىندا يود كوپ. سوندىقتان «ءدارى ءشوپ»، «ءدارى گۇل»، «ەم گۇل» دەپ اتاعان.

وشاعاننىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى – ونىڭ بوي بيىكتىگى 1-2 مەتر شاماسىندا بولادى. تامىرى جۋان، تۇمار ءتارىزدى كەلەدى. ونىڭ كوپ شاشاق تامىرلارى بولادى. ساباعى تىڭ وسەدى. جوعارعى جاعىنان بۇتاقشالارى ءوسىپ شىعادى. ءتۇپ جاعىنداعى جاپىراعى توپتاسىپ وسەدى، جاپىراعى وتە ۇلكەن كەلەدى. سوپاقشا جۇمىرتقا فورمالى. ءبارى دە شاشاقتى كەلەدى. شوقتاس گ ۇلى باسىندا وسەدى، قىزىل كۇرەڭ ءتۇستى. سىرتقى باسى گۇل، ورتانشىسى شار تارىزدەس بولادى. گۇل ورانشىسىنىڭ ۇش جاعى ىلمەك، ينە ءتارىزدى. تۇقىمشا جەمىسى سوپاقتاۋ، توڭكەرىلگەن جۇمىرتقا فورمالى، سۇرعىلت ءتۇستى. ەگىس اتىزدارىندا، جول جاعالارىندا، ارىق برويلارىندا، جازىق ءشوپتى جەرلەردە، قونىس ماڭىندا كوپ وسەدى. وشاعاننىڭ  تامىرى، جاپىراعى، ساباعى، جەمىسى، تۇقىمى ءدارى بولادى. كۇز ماۋسىمىندا تامىرىن قازىپ الىپ، كۇنگە كەپتىرەدى، جۇمسارتىپ تۋرايدى، جازدا جاپىراعىن جاستاي نە كەپتىرىپ پايدالاندى، دارىلىك قورعا ساقتايدى.

وشاعاننان جاسالعان دارىلەردىڭ قاسيەتى – اششى ءارى كەرمەك، سۋىق رايلى، ۋىتسىز كەلەدى. وكپەنى تازالايدى، قىزىلشانى سىرتقا شىعارادى. جۇتقىنشاق قابىنۋىن ەمدەيدى، ۋىتتى قايتارادى. تۇماۋ، جوتەل، كومەكەي، جۇتقىنشاق ءىسىپ اۋىرعاندا، قىزىلشا شىعا باستاعاندا، قارت ادامداردىڭ تارامىسى تارتىلىپ، سۇيەگى سىرقىراپ اۋىرعاندا، بەت-اۋىزدىڭ ىسۋىنە، ومىراۋ بەزىنىڭ قابىنۋىنا، قالقانشا بەزىنىڭ ىسىگىنە ەم بولادى. قازاقتىڭ ادەبي ءتىل ونەرىندە: «وشاعانداي جابىسىپ الدى»، «كارىقىزدىڭ تىكەنىندەي» دەگەن ءسوز تىركەستەرى بار.

«ەسىك الدى وشاعان،

ۇستاتپايدى قاشاعان.

قايتا اينالىپ كەلگەنشە،

امان بولسىن بوساعام»، (سىڭسۋ)- دەگەن ولەڭ جولدارى بار.

         ەن دالادا ەركىن كوشىپ، تاڭداعان قۇتتى قونىسىنا قونعان قازاق حالقىنىڭ ەسىك الدىندا، ىرگەسىندە وشاعان گ ۇلى ءوسىپ-ونىپ تۇراتىنى انىق.

بولات بوپاي ۇلى جوتا قاجى