"قامشى" پورتالىندا كۇنى كەشە «قازاق قىزدارىنا قىتايدىڭ اۋقاتتى كۇيەۋ جىگىتتەرىن 15-20 مىڭعا ۇسىنىپ جاتىر» دەگەن ماقالا جارىق كورگەن بولاتىن. اتالمىش ماتەريال قوعامدا دۇربەلەڭ تۋعىزعانى راس. ماقالا استىندا پىكىر قالدىرعانداردىڭ اراسىندا وسىنداي اقپاراتتىڭ سايتتا جارىق كورۋى ونى جارنامالاۋمەن تەڭ دەپ وي بىلدىرگەندەر دە تابىلدى. الايدا وقىرمانعا «اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى» دەگەندى ەسكە سالعىمىز كەلەدى. بۇگىنگى كۇنى قىتايلىق كۇيەۋ جىگىتتەر عالامتوردا قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر.
بەلگىلى جۋرناليست سەرىك جانبولات فەيسبۋك الەۋمەتتىك پاراقشاسىندا مىنانداي جازبا قالدىرىپتى.
سەرىك جانبولات: "قىتايدىڭ وقىعان، توقىعان، مىقتى-مىقتى جىگىتتەرى قازاق قىزدارىنا ۇيلەنۋ ءۇشىن استاناعا كەلە جاتىر دەي مە؟ راسىندا دا قىتايدا بالا سانىن شەكتەۋدىڭ سالدارىنان ۇلداردىڭ كوپ تۋعانى انىق. جالعىز بالانى ەركەك كىندىك، ياعني مۇراگەر جاساۋدىڭ نەبىر ءايلا-تاسىلىن قولدانعان عوي. ميلليارد ادام قويسىن با، سول ايلا-امالدارىنىڭ ءبىر پروسەنتى ناتيجەلى بولعاننىڭ وزىندە قانشا ەر بالا دۇنيەگە كەلەدى دەسەڭىزشى! ءسويتىپ، ءقازىر، قىتايدا قىزدارعا قاراعاندا ۇلدار سانى كوپ. ولاردىڭ شەت ەلدەن ۇيلەنەتىن جان ىزدەيتىن سەبەبى بار. ال، بىزدە، جالعىزباستى انالار مەن وتىرىپ قالعان قىزدار بارشىلىق. بۇل رەسمي ساناقسىز-اق بەلگىلى دۇنيە. قىز بالانىڭ بىرەۋگە جار بولىپ، بالا ءسۇيۋ - ارمانى. سوندىقتان، ەرتەڭ ولاردى قىتايعا تۇرمىسقا شىقپاڭدار دەپ قانشا ۇگىتتە، ۇرىس، ايقايلا - تۇك تە شىقپايدى. تالاي قازاق قىزىنىڭ ولارعا قوساق بولىپ كەتەتىنى انىق. ەڭ قيىنى ول ەمەس، ەڭ قيىنى سول قىتايلاردىڭ ەرتەڭ قازاقستان ازاماتتىعىن الۋ قۇقىنا يە بولاتىندىعى ەمەس پە؟ جانە ولار كۇيەۋ بالاسىڭ دەپ اناۋ-مىناۋ جۇمىسقا جەگىپ، ءمىنىپ الاتىن السىزدەر ەمەس، شەتىنەن سەن تۇر - مەن اتايىن، ءبىلىمدى، مىقتى جىگىتتەر. سوندىقتان، ءبىزدىڭ قىزدار ءبىر عانا تالاپ قويا السا كەرەك، جۇڭگو جىگىتتەرى يسلام ءدىنىن قابىلداۋى ءتيىس. مۇسىلمان بالاسىنا عانا تۇرمىسقا شىعامىن دەسىن. ول جۇڭگو بالالارىن قازاققا مويىن بۇرعىزاتىن جالعىز جول وسى عوي دەيمىن؟ ايتپەسە، ءوز ىشىمىزدەن بولەك وتاۋ تىگىپ، دياسپورا قىلىپ تۇتاستىرماۋدىڭ باسقا جولىن كورمەي وتىرمىن. وسىلاي دۇرىس بولماي ما؟ باسقا جولى بار ما؟"
ۇلت زيالىسى مۇحتار شاحانوۆ بولسا وتكەن جىلدىڭ مامىر ايىندا قازاق قىزىنىڭ قىتايعا تيۋ ماسەلەسىن بىلايشا كوتەرگەن بولاتىن: «جەردى قازاقستان ازاماتتارىنا جالعا بەرۋگە بولادى دەپ جاتىرمىز. تەك، ءبىر ماسەلەنى قاتاڭ تۇردە ەسكەرۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا 24 مىڭ قازاق قىزى جۇڭگو جىگىتتەرىنە تۇرمىسقا شىعىپتى. قىزدارىمىزدىڭ بۇل ءۇردىسى ۇلكەن دەڭگەيدە جالعاسىپ جاتىر. بولاشاقتا قازاقستان ازاماتشاسىنا ۇيلەنگەن جۇڭگو كۇيەۋ بالالار سان ميلليونداعان جەردى جالعا الىپ، جۇڭگو قۇدالاردى قاپتاتسا قايتەمىز؟ سوندىقتان ارالاس نەكەدەگى ادامداردان كەلەتىن ءقاۋىپتى جەر تۋرالى زاڭعا ەنگىزۋىمىز كەرەك».
كەزىندە دەموگراف، ساناقشى ماقاش ءتاتىموۆ بىلاي دەپ شىرىلداپتى:
"قىزداردىڭ كوپشىلىگى ءىلىم قۋىپ، جاستىق شاعىن سارپ ەتسە، جىگىتتەردىڭ دەنى ماتەريالدىق جاعدايىن تۇزەپ الايىن دەپ ۋاقىت وتكىزىپ الادى. باس قۇراۋدى ويعا الماي، سەرiلiكپەن التىن ۋاقىتتى بوسقا وتكiزiپ جۇرگەن ءسۇربويداق جiگiتتەرiمiز وزدەرiنiڭ ءوسiءپ-ونۋiنە عانا ەمەس، ۇلتىمىزدىڭ تابيعي ءوسۋiنە دە كەرi اسەر ەتiپ جۇرگەندiكتەرiن ۇعىنا بەرمەيدى. وسى سەبەپتەن دە سوڭعى ۋاقىتتا قوعامىمىزعا ءقاۋىپتى قۇبىلىستىڭ ءبىرى ازاماتتىق نەكەگە جۇگىنگەندەردىڭ سانى ءوسىپ بارادى. حالىق سانى ءوسىمىنىڭ كەشەۋىلدەۋى ەكونوميكانىڭ وركەندەۋىنە دە كەرى اسەرىن تيگىزەتىنى بەلگىلى. وسى ورايدا ايتپاي كەتپەۋگە بولمايتىن ۇلكەن ءقاۋىپ بار. بۇگىندە شەتەلدىكتەرگە، اسىرەسە جۇڭگو ازاماتتارىنا تۇرمىسقا شىعىپ جاتقان قىزدارىمىز كوپ.
قازاق حالقى سياقتى قىتايلىقتار دا ۇل بالانى عانا ۇرپاققا سانايدى. وسىدان 30 جىلداي بۇرىن الەم حالقىنا ءقاۋىپ توندىرەر قاسىرەت باستالعان-تۇعىن. اياعى اۋىرلاعان ايەل ۋدز اپپاراتىنا ءتۇسىپ، شارانانىڭ جىنىسىن انىقتاتادى. قىز بولسا ارينە، ابورت جاساتادى.
30 جىلدان بەرى ۇزدىكسىز جاسالعان وسىنداي ۇردىستەن كەيىن ءقازىر قىتايدا "ەركەك داعدارىسى" تىپتەن بەلەڭ الىپ كەتتى. حالقىنىڭ سانى ءبىر جارىم ميللياردتان اسىپ قالعان قىتايدا جىلىنا 16 ميلليون بالا ومىرگە كەلسە، سونىڭ 65 پايىزدان استامى – ۇل بالا.
ەلدەگى رەسمي مالىمەتتەرگە قاراعاندا، قىتايدا ءقازىر 20-30 جاس ارالىعىنداعى ۇيلەنەتىن جاسقا جەتكەن ەركەكتەر سانى 31 ميليوننان اسىپ كەتكەن. وسى ەلدىڭ ستاتيستيكتەرى ەندى الداعى 20 جىلدا اسپان استى ەلىندە قىز جەتپەيتىن ەركەكتەر سانى 70 ميلليوننان اسىپ جىعىلادى دەپ جوبالاپ وتىر.
بىرنەشە ءجۇز ميلليونننان اسىپ جىعىلاتىن ءسۇربويداق جۇڭگو تەك ءبىزدىڭ ەلىمىزگە عانا ەمەس، بۇكىل دۇنيە جۇزىنە تونگەن ۇلكەن ءقاۋىپ ەكەنىنە الەم عالىمدارى ەندى نازار اۋدارا باستادى. ەركەك داعدارىسىنان قۇتىلۋدىڭ توتە جولىن تاپقان جۇڭگو ۇكىمەتى شەتەل ازاماتتىعىن، باسقا مەملەكەتتىڭ قىزىن العان ءوز ازاماتتارىنا ەكونوميكالىق كومەك كورسەتە باستادى. ءوز "قوبلاندارىن" قولپاشتاعان قىتايلىقتار وزگە ەلدىڭ ازاماتشاسىنا ۇيلەنسە، مەملەكەت تاراپىنان مول سىي-سياپات تاعايىنداپ وتىر.
شەتەلدىك ازامات ەلىمىزدىڭ ازاماتشاسىمەن نەكەگە تۇرسا، قازاقستان ازاماتىعىن الۋعا بولادى دەگەن زاڭىمىز الداعى بولاشاقتا ۇلكەن ءقاۋىپ توندىرمەك. ءتىپتى، بۇل الەمدەگى №1 ماسەلەگە اينالۋى دا بەك مۇمكىن.
مۇنداي جاعدايدا ارينە، ءوزىمىزدىڭ قاراكوز ءسۇربويداقتارىمىز اۋزىنداعىسىنان قاعىلارى ءسوزسىز. شەتتەن كەلگەندەردىڭ شەكەمىزدى شىلقىتپاسى بەسەنەدەن بەلگىلى. شەتەلدىككە كۇيەۋگە تيگەن قىزىمىز بالاسىن دا شەتەلشە تاربيەلەيتىنى انىق. قىتايدان تۋعان جيەننىڭ ەل بولىپ جارىتپاسى تاعى انىق".
