قازاقتىڭ قورعانىس ونەرىن، اسكەري الەۋەتىن سيپاتتايتىن دەرەكتى، اقپاراتتى-تانىمدىق «بەس قارۋ» اتتى فيلم جارىققا شىعادى. 3 سەريا بولىپ شىعاتىن ءفيلمنىڭ رەجيسسەرى ارداق تولەۋباي.

«قامشى» ءتىلشىسى جوبانىڭ جەتەكشىسى، يدەا اۆتورى: گۇلجانار امانتايقىزىنان اتالعان فيلم تۋرالى سۇرادى. امانتاي قىزىنىڭ ايتۋىنشا فيلمگە ءماجىلىس دەپۋتاتى، ارداگەر  باقىتبەك سماعۇل جانە اعايىندى ۇستالار ايتبەرگەن قۇلمەنوۆ پەن ماحمۋت قۇلمەنوۆتار كەڭەسشىلىك ەتكەن. سەناريىن جازعاندار نۇرلان سانجار، جانات دوسحوجينا.

 «بەس قارۋ» اتتى 3 سەريالى دەرەكتى-كوركەم ءفيلمىن تۇسىرۋدەگى ماقسات جانە ونىڭ بۇگىنگى تاڭداعى وزەكتىلىگى  نەدە؟

قازاق حالقىنىڭ ماڭگىلىك مەكەنى، وتانى قازاق جەرى كولەمى جاعىنان الەمدە توعىنشى ورىندا ەكەندىگى بارشامىزعا ءمالىم. استى مەن ءۇستى بايلىققا تولى قازاق جەرىنە بۇگىنگى كۇنى عانا ەمەس، ىقىلىم زاماننان كوز تىگۋشىلەر كوپ بولعانىن دا بىلەمىز. قازاق قازاق بولعالى وسى ۇلان بايتاق جەردى سىرتقى جاۋدان قورعاۋ ماقساتىندا كوپتەگەن سوعىستاردى باستان وتكىزدى. قازاقتىڭ جاۋىنگەر حالىق بولۋىنىڭ باستى سەبەبى دە وسى ەدى. تاۋەلسىز ەل اتانعان بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ءبىز جاۋىنگەر حالىق بولا تۇرا، ارنايى اسكەر ۇستاماعان، بەيبىتشىلىكتىڭ العىشارتتارىن بەرىك ۇستانعان حالىق ەدىك.  ءبىراق، جەرىمىزگە كوز الارتقان سىرتقى جاۋلاردان ۇنەمى قورعانىپ، ءقاۋىپ تونگەن جاعدايدا جەدەل تۇردە اسكەرىن جاساقتاپ، جاۋلارىنا قارسى تۇرىپ جانە ولاردى جەڭە بىلگەن بابالارىمىزدىڭ ءوز كەزەگىندە حالىقتىڭ اسكەري قۇرىلىمىن كاسىبي تۇرعىدان قالىپتاستىرا بىلگەندىكتەرىن مويىنداماسقا بولماس. بابالارىمىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىنا كوز سالار بولساق، جاۋىنگەرلىك ونەر قازاق حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتىنىڭ اجىراماس ءبىر بولىگى بولعاندىعىنا كوز جەتكىزەمىز. ياعني، قازاقتىڭ تۇرمىستىق ءسالت-داستۇرى قانشالىقتى دامىعان بولسا، اسكەري ونەرى دە كاسىبي تۇرعىدان سونشالىقتى جوعارى دارەجەدە دامىعان جانە اسكەري قۇرىلىمىنىڭ نەگىزى بەرىك قالانعان. وسى جەردە قازاق حالقى وسىنشاما ۇلان-بايتاق جەردى جان-جاعىنداعى انتالاعان جاۋلارىنان قالاي قورعاپ كەلدى؟، كىممەن سوعىسسا دا نەگە ۇنەمى جاۋلارى جەڭىلىس تاۋىپ وتىردى؟ دەگەن سۇراقتار زاڭدى تۇردە تۋىندايدى. ال، ءبىز سول سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋگە تىرىسىپ كەلەمىز.     

ءبىراق، بۇل تاقىرىپ ءالى زەرتتەلمەي، تىڭ جانە قۇپيا قالپىندا قالىپ كەلە جاتىر. ءبىز بۇگىنگى كۇنى الەم ەلدەرى الدىندا ءوزىمىزدىڭ قۋاتتى مەملەكەت ەكەندىگىمىزدى كورسەتۋ ءارى قازاق ەلىن الەمگە جەتە تانىتۋ ماقساتىندا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقاندىعىنا كۋامىز. سول جۇمىستاردىڭ ەڭ كۇردەلىسى ءارى جاۋاپكەرشىلىككە تولى ماڭىزدىسى «EXPO-17» جوباسى. بۇل جوبا شەتەلدىكتەردىڭ قازاق ەلىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن جەتە تانۋعا زور مۇمكىندىكتەر تۋعىزاتىن بىردەن-بىر ءىرى جوبا بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا «بەس قارۋ» جوباسىن ءبىز ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا حالىقارالىق «EXPO-17» كورمەسىنە كەلگەن قوناقتارعا ۇسىنۋ ماقساتىندا جاساپ وتىرمىز.

فيمدە قامتىلاتىن ماسەلەلەر قانداي؟  

ەرەكشەلىكتەرىن اتاپ ايتار بولسام:

1.قازاق حالقىنىڭ اسكەري قۇرىلىمىنىڭ قالىپتاسۋداعى العى شارتتارى (جاۋىنگەرلەردى جاساقتاۋ جانە جاساقتىڭ تۇرلەرى)؛

2.اسكەري قۇرىلىمدى باسقارۋدىڭ زاڭدىلىقتارى جانە اسكەري شەندەردىڭ ءوسۋ ادىستەرى مەن ولاردىڭ كيىم ۇلگىلەرى؛(سارباز، ونباسى، ءجۇزباسى، مىڭباسى، تۇمەنباسى، ساردار، قولباسشى)

3.اسكەري جاساقتاردىڭ جابدىقتالۋى (ۇستالىق ونەر تۋرالى، تەمشىلەردىڭ قارۋ جاساۋداعى زاڭدىلىقتارى مەن ادىس-تاسىلدەرى).

4.جاۋىنگەرلەردىڭ جەكە قارۋلارىنىڭ تۇرلەرى جانە ولاردى قولدانۋدىڭ ادىس-تاسىلدەرى.

5. باتىرلاردىڭ جەكپە-جەگى؛

6.سوعىستى جۇرگىزۋدىڭ ادىس-تاسىلدەرى؛

جوعارىدا اتاپ كورسەتكەن تاقىرىپتاردى تەرەڭىنەن تالداي وتىرىپ كورەرمەنگە كوركەم قويىلىم ارقىلى دالەلدى تۇردە كورسەتۋ كوزدەلگەن. سول سەبەپتەن دە فيلم دەرەكتى-كوركەم جانردا ءتۇسىرىلدى. ءقازىر مونتاج جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. 

فيلم: قازاقشا، ورىسشا، اعىلشىنشا ءۇش تىلگە اۋدارىلىپ، EXPO-2017 قوناقتارىنا ۇسىنىلاتىن بولادى.

سۇحباتتاسقان نۇرعالي نۇرتاي