شاعىن جانردىڭ شامىن جاعىپ، شاڭىن قاعىپ، بالالار ادەبيەتى سىندى بالعىن الەمنىڭ تەرەڭىنە بويلاي بىلگەن، جاس وقىرماندار جانىن جاقسىلىققا قايراي بىلگەن جالىندى جازۋشى – ب.سوقپاقبايەۆ بولسا، بالالىق شاقتىڭ بالاۋسا كۇندەرىن بۇگىنگىدەي كوز الدىڭا اكەلەر تۇعىرى بيىك تۋىندى – «بالالىق شاققا ساياحات»- دەگەن بولار ەدىم.
«...سولاردىڭ ىزاسىنان ەندى، مىنە، ولەڭدى قويىپ، سوقتالداي پوۆەست جازعالى وتىرمىن. ءبارى كىتاپتاعىداي بولۋ ءۇشىن وقيعالاردى تاراۋ-تاراۋعا بولەمىن دە، ءار تاراۋعا ات قويامىن. وتىرىك ەشتەڭە قوسپايمىن». اۆتور بۇل ءسوزى ارقىلى تۋىندىنىڭ ءوز ءومىرىنىڭ ايقىن كورىنىسى ەكەنىن دالەلدەگەندەي. ويتكەنى كىتاپتىڭ ءبىرىنشى بەتىنەن باستاپ-اق، «ۇزىك-ۇزىك سۋرەتتەر»-دەپ اتالاتىن تاراۋى اۆتوردىڭ ەسىندەگى ەمىس-ەمىس ەستەلىكتەردەن سىر شەرتەدى. بۇل شىعارمانىڭ باستى كەيىپكەرى – بەردىبەك. قىزىعى مەن قۋانىشى، قايعىسى قاتار ورىلگەن بالالىق شاعىن ەش وزگەرىسسىز قاعاز بەتىنە تۇسىرگەن. اپاسىنىڭ موينىنا اسىلىپ جۇرگەن كەزدەرى. جالاڭ اياق اۋىلدىڭ ىستىق توپىراعىن باسىپ، قارا كەشكە دەيىن ەش نارسە سەزبەي ويناعان كۇندەرى. بالالىق ماحابباتى... تەكەستىڭ سۋى... بەردىبەكتىڭ بارلىق سىرى مەن جىرىنا كۋا بولعان وسى تەكەستىڭ سۋى ەدى. ونى اقىن مىنا سوزىنەن اڭعارتقانداي:
«تەكەستىڭ سۋى ارىق ەمەس پە؟
بەردىبەك بالىق ەمەس پە!» بالالىقپەن ايتىلعان وسى سوزدەردى وقىپ جانىڭ جايلانىپ جاتسا، كەيىننەن ۇستىڭنەن سۋىق سۋ قۇيىپ جىبەرگەندەي بولادى. نەگە؟ كەنەتتەن بەردىبەكتىڭ باسىنا قارا بۇلت ۇيىرىلەدى. ونىڭ اناسى جاستايىنان كوپ قيىندىق كورگەن سوڭ، اۋرۋشاڭ بولادى دا ەرتە كوز جۇمادى. ارتىندا تۇردىبەك ەسىمدى شارانا قالادى. «شەشەم جايلى» تاراۋىندا جازۋشى:
«اكەمدى الساڭ، ال قۇداي، شەشەمدى قوي
شەكپەن توقىپ بەرسە دە، ولمەيمىن عوي»-دەپ ءازىل ارالاس شىندىقتى جايىپ سالادى. سونىمەن قاتار انا قاسيەتىن، انا ءقادىرىن، انا قۇرمەتىن انىق كورسەتەدى. اناسىنىنان ايىرىلىپ قالعانى بەردىبەككە وتە اۋىر سوققى بولادى. ءار كۇنى ساباقتان كەلگەندە اناسى ءبىر ۋىس قارا تالقاندى دايىنداپ قوياتىن. ۇيدە جەيتىن تۇك بولماعان كۇندەرى دە ول اناسىنىڭ اسقازانىن «الدايتىن» ءبىر ءۇزىم نان بولسا دا تاۋىپ بەرەتىنىن بىلەتىن. اناسى قولىنداعى سوڭعى زاتىن بەرسە دە، بالاسى ءۇشىن جانىن بەرۋگە دايىن ەدى. ءبىراق بۇل باقىتى ۇزاققا بارمادى. الايدا، كەيىپكەردىڭ كوڭىلىنە جۇبانىش بولعان اعاسى ساتىلعان ەدى. وسى شاڭىراقتاعى كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ، ساۋاتتى، اق قاعازدى جانىنا سەرىك قىلعان دا اعاسى ەدى. اعاسى ءار كەز ءىنىسىنىڭ ءبىلىم الۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا تىرىساتىن. ومىرىندەگى العاش رەت ۇستىنە جاڭالاپ كيگەن كيىمدەرىن دە الىپ بەرگەن اعاسى بولاتىن. جاقسى ايەل الىپ، ءۇيدىڭ بەرەكەسىن كىرگىزگەن دە اعاسى بولاتىن. بەردىبەك جەڭگەسىن وزىنە انا ورنىنا انا كورىپ، پانا تۇتاتىن. دەگەنمەن، «قازاقتىڭ وزگە جۇرتتان ءسوزى ۇزىن»،- دەگەندەي، جايدارلى دا جايساڭ جەڭگەسىن جۇرت كۇندەپ، بۇل ۇيگە سىيعىزبادى. ەكىنشى مارتە ارقا سۇيەر قامقورشىسى ال اۆتوردىڭ شىنايى شەبەرلىگىنە «تۇردىبەك» اتتى بولىمدەگى بەينەلى سوزدەرى ارقاۋ بولا الادى. ول بولىمدە اۆتور وقىرمان ويىن ورامداپ، جان دۇنيەسىن جالىنىشتى سوزدەرمەن جايعاستىرعان. بەردىبەكتىڭ اكەسى وتە جۋاس، قوي اۋزىنان ءشوپ الماستىڭ ءبىرى بولادى. ءۇي شارۋاسىنا دا سەلقوس قاراپ، تال تۇسكە دەيىن قارا سۋدى ءسىمىرىپ وتىرا بەرگەندى نامىس كورمەيدى. اناسى قايتىس بولعان سوڭ اكەسى كۇمىس ەسىمدى ەكىنشى ايەل الادى. مىنە، اياق استىنان بەردىبەكتە «مەيىرىمدى انا »پايدا بولادى دا قالادى:
«قارا بۇلتتاي قالبيعان مىناۋ كۇمىس
سوعادى تۇردىبەكتى گۇرس-گۇرس». تاعى قيىندىق... تاعى ۋايىم... «ۇيالماس بەتكە تالماس جاق بەرەدى»-دەپ بۇل اناسى بوس اۋىزدىڭ ءوزى بولادى. وگەي شەشەدەن ەڭ كوپ زاردان شەككەن تۇردىبەك بولاتىن. شەشەسى مۇلدەم بالاعا قارامايتىن. وگەي شەشەنىڭ كەسىرىنەن كىشكەنتاي بالا ءبىر كۇنى ەڭبەكتەپ ءجۇرىپ وتقا كۇيىپ قالادى. ودان سوڭ جۇرە الماي قالادى. تاعى ءبىر كۇنى ويناپ ءجۇرىپ، قولىن شوققا باسىپ الادى. ونى دارىگەرلەر دە دۇرىس قاراماي بارلىق قولىن بىرگە بايلاپ تاستايدى. ال بالانىڭ قولى جازىلا كەلە بىرىگىپ كەتەدى. كىشكەنتايىنان وسىنداي قيىندىق كورگەن ءىنىسىن بەردىبەك ايايتىن. الىپ كەتەيىن دەسە، ءوزى دە وقۋشى ەدى.
اۆتور جەتىمدىكتىڭ اششى ءدامىن تاتقاننان سوڭ كەلەر ۇرپاققا مىناداي اقىل-كەڭەس ايتادى: «بالالار، جاس دوستارىم! مىناۋ قاتال دۇنيەدە اكەسى نە شەشەسى ءولىپ جەتىم قالۋ سەكىلدى باقىتسىزدىق اركىمنىڭ-اق باسىندا كەزدەسۋى مۇمكىن. ول سەكىلدى جانى جارالى بالالار، مۇمكىن، ارالارىندا بار شىعار. سەندەر قانشا اراز بولساڭدار دا ولارعا جەتىم دەگەن تاجالداي سۋىق ءسوزدى ايتپاڭدار. ۇر. سوق. توبەلەس. ءتىپتى، ەتىنەن ەت كەسىپ ال. ال ءبىراق الگىندەي دەپ تىلدەمە. تاعدىر ونسىز دا اياماعان اياۋسىز جازالاعان بەيشارانىڭ ادامشىلدىق مەنمەندىگىن جەتىم دەگەن ءسوز ءبىرجولاتا جەر ەتىپ، تاپتاپ كەتەتىنىن سەندەر ۇعىڭدار! اياڭدار!»
بۇل كىتاپتىڭ ءار تاراۋىندا اۆتور زامانىنىڭ قاتالدىققا تولى قيىن كۇندەرىن قيسىنىمەن قيىستىرىپ سۋرەتتەگەن. كەيىپكەر وبرازدارىن اسا ۇلكەن شەبەرلىكپەن كەستەلەگەنى سونشالىق – وقىپ وتىرىپ كەيىپكەردىڭ كوڭىلدى كەيپىنە ەنىپ كۇلەسىڭ، جالىنىشتى جۇزىنە ەنىپ جىلايسىڭ.
كىتاپتىڭ ءار پاراعىن پاراقتاپ تانىسقان سايىن اۆتوردىڭ بالالىق الەمىنە ساپار شەككەندەي بولاسىڭ. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى، پوۆەست ءوز تاقىرىبىن، مازمۇنىن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە اشا بىلگەن. ەڭ باستىسى، ساحارادا سايرانداعان قازاق بالاسىنىڭ سىپايى دا سوتقار قىلىق، سىنىق مىنەزىن ءدال مۇسىندەگەن.
نارگيزا ەرەس، ستۋدەنت
