جەمقورلىق – رەسەي فەدەراسياسىنداعى ەڭ وزەكتى ماسەلە
جەمقورلىق جونىنەن رەسەي الدىڭعى قاتارداعى مەملەكەتتىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. نيكولاي بەرديايەۆ 1915 جىلى جازعان «پسيحولوگيا رۋسسكوگو نارودا. دۋشا روسسيي» اتتى ماقالاسىندا بىلاي دەيدى: «رەسەي — ادام ەستىمەگەن سەرۆيليزم مەن اقىلعا سىيمايتىن كونبىستىكتىڭ ەلى. مۇندا ادامنىڭ قۇقىعى دەگەن ۇعىمنىڭ ءوزى جوق، سول سەبەپتى ەشكىمنىڭ دە نامىسى قورعالمايدى».
نيكولاي ءى پاتشا كەزىندە «رەسەيدى مەن بيلەپ وتىرعان جوقپىن، شەنەۋنىكتەر بيلەپ وتىر»، – دەپتى. رەسەي — ەجەلدەن ميلليونداعان شەنەۋنىكتەر مەكەندەگەن ەل. رەسەي يمپەرياسىنىڭ تەرريتورياسىندا ادام ءسات سايىن دەسپوتپەن، تيرانمەن كەزدەسىپ وتىرادى. مەيلى، ول جاتاقحانانىڭ ۆاحتەرى، پوليسيانىڭ باستىعى بولسىن، ءبىر قاپ انىقتاما سۇرايتىن، پاسپورت ۇستەلىندە وتىرعان قىز، يا زاتتارىڭىزدى اقتارىپ جاتقان كەدەنشى بولسىن، ءبارىبىر، بۇلاردىڭ بارلىعى ۇلكەندى-كىشىلى تيراندار. وسىنداي ساتتەردە ادامنىڭ بويىن الدەبىر قورلىق سەزىم، الدەبىر ۇرەي بيلەيدى. بۇل – قۇلدىق سەزىم».
كەڭەستىك كەزەڭدە دە حرۋششيەۆتىڭ: «ورىس حالقى ءبىر تويىمسىز حالىق. كۇنى-تۇنى ۇرلاي بەرەدى، ۇرلاي بەرەدى، ايتەۋىر، تىنىش بولسا بولدى، ۇرلاي بەرسىن»، — دەۋى جەمقورلىققا جول اشىپ بەردى. قازىرگى تاڭدا رەسەي ۇلكەن ۇرلىقتىڭ استىندا قالىپ وتىر. رەسەيدەگى جەمقورلىق قىلمىستان كەلگەن شىعىن 2013 جىلى 21 ميلليارد ءرۋبلدى قۇراعان.
حالىقارالىق «تransprency ءىnternatءىonal» ۇيىمى سىبايلاس جەمقورلىققا بايلانىستى مەملەكەتتەردىڭ رەيتينگىندە الدىڭعى قاتاردا رەسەي، گايانا، گوندۋراس، يران ەلدەرى تۇر.
26 ناۋرىزدا رەسەيدىڭ بىرنەشە قالاسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى اكسيا ءوتتى
ساياساتكەر الەكسەي ناۆالنىيدىڭ باستاۋىمەن وتكەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى اكسيا 26 ناۋرىز كۇنى، جەكسەنبىدە رەسەيدىڭ بىرنەشە قالالاسىندا ءوتتى.
الەكسەي ناۆالنىي جەتەكشىلىك ەتەتىن جەمقورلىقپەن كۇرەس قورى ناۋرىزدىڭ 2ء-سى كۇنى جاريالاعان زەرتتەۋ قورىتىندىسىندا «پرەمەر-مينيستر دميتريي مەدۆەديەۆتىڭ رەسەيدەگى جانە شەتەلدەگى زاڭسىز جولمەن كەلگەن قىمبات جىلجىمايتىن دۇنيە-مۇلكى» تۋرالى دەرەكتەر كەلتىرىلگەن. ناۆالنىي مەدۆەديەۆتى «سەنىمدى ادامدارى باسقاراتىن قايىرىمدىلىق قورلارى نەگىزىندە سان قاتپاردان تۇراتىن كوررۋپسيالىق جەلى قۇرعان» دەپ ايىپتادى. رەسەي ۇكىمەتى بۇل اقپاراتتى «ۇگىت-ناسيحاتتى كوزدەگەن» دەپ اتاپ، وعان قاتىستى تۇسىنىكتەمە بەرۋدەن باس تارتقان سوڭ ناۆالنىي جاقتاستارىن ناۋرىزدىڭ 26-سى كۇنى جەمقورلىققا قارسى شەرۋگە شىعۋعا شاقىرعان.
ميتينگ رەسەيدىڭ بىرنەشە قالالارىندا ءوتتى، مىڭداعان ادام تۇتقىندالدى
ناۆالنىيدىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى كيرا يارمىش ماسكەۋدە اكسياعا قاتىسۋشىلار سانى 25-30 مىڭ ادام، ال جالپى ەل بويىنشا 150 مىڭعا جۋىق بولعانىن ايتۋدا.
ماسكەۋدە ەڭ كوبى 500 ادام ۇستالدى. بۇنداي سان 2012 جىلى ماسكەۋدىڭ بولوتنوي الاڭىندا وتكەن شەرۋ كەزىندە دە ورىن الماعان. ۇستالعاندار ىشىندە كامەلەت جاسقا تولماعاندار دا بار. ولارعا رەسەيدىڭ 20.2 كواپ بابى بويىنشا حاتتاما تولتىرىلاتىن بولادى.
نوۆوسيبيرسك قالاسىندا ميتينگكە 2000 ادام قاتىستى. قالا بيلىگىنىڭ كەلىسىمىمەن «گلوبۋس» تەاترىنىڭ ماڭىندا وتكەن ميتينگكە تىركەلمەگەن ورلەۋ پارتياسىنىڭ وكىلى اندرەي گلادچەنكو قاتىستى. ال سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس قورىنىڭ باسشىسى الەكسەي ناۆالنىي جينالعان قاۋىممەن Skype جەلىسى ارقىلى تىلدەستى.
ۆلاديۆاستوك قالاسىندا كەلىسىمسىز تۇردە جۇزدەگەن ادام ميتينگكە شىقتى. پوليسيا قىزمەتكەرلەرى 20 قاتىسۋشىنى ۇستاپ، بىرنەشە ساعاتتاردان كەيىن بوساتتى.
حاباروۆسكتە پوليسيا ميتينگ ۇيىمداستىرۋشىسىن ۇستاپ، ناتيجەسىندە ەكى جۇزدەي ادام قالانىڭ ورتالىعىنا باعىتتالعان. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جەتەكشىسىنىڭ مالىمەتىنشە حاباروۆسك ماڭىندا 90 شاقتى ادام قاتىسىپ، ونىڭ 12-سىنە حاتتاما تولتىرىلدى.
ەكاتەرينبۋرگتا ەڭبەك الاڭىنا جينالعان ميتينگكە قاتىسۋشىلاردان 3-ەۋى تۇتقىندالدى. چەليابينسك قالاسىندا مىڭداعان ادام شەرۋگە شىققان ەكەن. قاتىسۋشىلار قولدارىنا سارى ءتۇستى رەزەڭكە ۇيرەكشەلەردى ۇستاپ، دميتريي مەدۆەديەۆتىڭ پرەمەر-مينيسترلىكتەن بوساتىلۋىن تالاپ ەتتى. ميتينگ اياقاتلعان سوڭ قاتىسۋشىلار وبلىستىق زاڭنامالىق جينالىستار وتەتىن عيماراتقا قاراي باعىتتالدى. پوليسيا قىزمەتكەرلەرى ولاردى ۇستاۋعا تىرىسپاعان.
قاتىسۋشىلاردىڭ سانى جاعىنان ەڭ كوپ بولعان ايماقتار يوشكار-ول، تومسك، چيتا، بارناۋل، ۋفا، يركۋتسك، كراسنوياارسك، نوۆوكۋزنەسك، تۇمەن، ساراتوۆا، ومسك، كومسومولسك-نا-امۋر، سونداي-اق ماحاچكا قالالارىندا بولدى. جالپى بۇل كۇنى رەسەيدىڭ ءجۇز شاقتى قالاسىندا ميتينگ ءوتۋ جوسپارلانعان. ونىمەن قوسا، شەت ەلدىك لوندون، پراگا، ديۋسسەلدورف جانە بوننا قالالارى دا قالىس قالمادى.
الەكسەي ناۆالنىيدىڭ جاقتاۋشىلارى قاتىسقان ەڭ كولەمدى اكسيا ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتە بولدى.
ەڭ كوپ قاتىسۋشىلار پۋشكين الاڭىنا جينالعان
اكسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ قاتارىندا ءبىرى رەسەي تۋىن ۇستاپ شىقسا، ەندى كەيبىرى كروسسوۆكيلارىمەن شىقتى. ادامدارعا كروسسوۆكيلاردى مويىندارىنا بايلاپ تۆەر بويىمەن ءجۇرىپ ءوتۋدى ناۆالنىي ۇسىندى. اكسيانىڭ باستالعانىنان 15 مينۋت ۋاقىت وتكەن سوڭ اكسيا ۇيىمداستىرۋشىسى الەكسەي ناۆالنىي ۇستالدى. ونى «ستانيسلاۆتىق ەلەكتروتەاتر» ماڭىنداعى اۆتوزاكقا وتىرعىزدى. ونى بىلگەن جۇرت اۆتوزاكتىڭ ماڭىنا جينالىپ، شۋ شىعاردى.
«مەنىڭ جاعدايىم جاقسى. سەندەر ودان دا تۆەر كوشەسىنىڭ بويىمەن جۇرىڭدەر. ءبىزدىڭ بۇگىنگى ۇلكەن تاقىرىبىمىز – جەمقولىقپەن كۇرەس»، - دەپ جازعان ناۆالنىي ءوزىنىڭ تۆيتتەر پاراقشاسىنا.
تۆەرسك بويىنداعى شەرۋ ماسكەۋ اكىمدىگىنىڭ كەلىسىمىنسىز ءوتتى. اكىمدىك اكسيانى سوكولنيك جانە مارينو بويىندا وتكىزۋگە رۇقسات ەتكەن، الايدا ۇيىمداستىرۋشىلار وعان كەلىسە قويمادى. ماسكەۋدىڭ التەرناتيۆتى ايماقتارى بولعاندىقتان الەكسەي ناۆالنىي ءبارىن تۆەر كوشەلەرىنىڭ بويىنا جينالۋعا شاقىردى.
الەكسەي ناۆالنىي ءوزىنىڭ سايتىندا 72 قالانىڭ 63-ىندە مىندەتتى تۇردە وتكىزىلۋى ءتيىس ەكەنىن جازعان. 21 قالادا اكسيا وتكىزىلۋىنە قالا اكىمدىگى ارنايى رۇقسات بەرگەن. ودان باسقا، 84 قالا اكسيا وتكىزۋگە ساقاداي ساي بولدى. پرەزيدەنتتىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى دميتريي پەسكوۆ كوشەگە شىعىپ، حالىقتى ارانداتۋ زاڭسىزدىق دەپ اتاپ وتكەن.
اقش رەسەيدەگى ميتينگكتى سىنعا الدى
اقش-تىڭ مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى جەكسەنبى كۇنى شەرۋگە شىعىپ ۇستالعان جۇزدەگەن ادامدارعا قاتىستى پىكىرىن ايتتى. اقش-تىڭ سىرتقى ساياسي ىستەر ۆەدومستۆوسى بولعان جاعدايدى دەموكاراتيالىق قۇندىلىقتاردىڭ قورلانۋى دەپ باعالادى.
«رەسەي بيلىگىنە شەرۋ بارىسىندا ۇستالعان ادامداردى بوساتۋىن تالاپ ەتەمىز»، - دەپ حابارلاعان مەملەكەتتىك ءىستىڭ جەتەكشىسى مارك تونەر.
وپپوزيسيونەر سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى اكسيانىڭ باستاماسىندا تۇرعان الەكسەي ناۆالنىيدىڭ تۇتقىندالعانى جايىندا جاڭالىقتى اقش ۇرەيمەن قابىلدادى.
ءدال وسىنداي مالىمدەمەنى ەۋروپالىق وداقتىڭ سىرتقى ساياسات كەڭەسى دە حابارلادى.
«ءبىز رەسەي بيلىگىن وزىنە جۇكتەلگەن حالىقارالىق مىندەتتەردى ساقتاۋعا شاقىرامىز، سونداي-اق جەمقورلىققا نارازىلىق ءبىلدىرىپ ۇستالعان بەيبىت تۇرعىنداردى بوساتۋىن سۇرايمىز»، - دەلىنگەن ەۋروپانىڭ سىرتقى ساياسي قىزمەتىنىڭ رەسمي سايتىندا.
گەرمانيا دا رەسەي بيلىگىنىڭ شەرۋشىلەردىڭ جاپپاي ۇستالۋىنا قاتىستى سىن ايتتى. گەرمانيا بيلىگىنىڭ جەتەكشى مامانى شتەففەن زايبەرت رەسەيگە ادامنىڭ جەكە قۇقىقتارىن سىيلاۋعا شاقىردى. ءار ادام رەسەي دەموكراتياسى ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى.
وتكەن ميتينگكە قاتىستى رەسەي بيلىگى نە دەيدى؟
ماسكەۋدەگى ايماقتىق قاۋىپسىزدىك جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس باسقارماسىنىڭ جەتەكشىسى ۆلاديمير چەرنيكوۆتىڭ ايۋىنشا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ناقتى جانە كاسىبي تۇردە جۇمىس اتقارعان. ونىڭ مالىمەتىنە سەنسەك، اكسيا بارىسىندا 600 ادام ۇستالعان، الايدا ول ناقتى سيفر ەمەس.
چەرنيكوۆ اكسيا بارىسىندا كامەلەت جاسقا تولماعان بالالاردىڭ ۇستالۋىنا بايلانىستى مالىمدەمە جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا، كامەلەت جاسقا تولماعاندار وزدەرىن اگرەسسيۆتى تۇردە ۇستادى، ماسەلە سوندا.
«وكىنىشكە وراي، ۇيىمداستىرۋشى توپ كەيبىر ادامدارعا اكسيانىڭ ناقتى ماقساتىن ايتپاعان بولۋ كەرەك. ولار بىلسە، وزدەرىنىڭ تۇتقىندالاتىندارىن دا بىلۋلەرى ءتيىس ەدى. الايدا، بالالار تۇتقىندالامىز دەپ مۇلدەم ويلاماعان. ءبىراق، ولاي بولماي شىقتى. ولارعا تۇزاق قۇرىلعانى انىق»، - دەدى چەرنيكوۆ.
ميتينگ ۋاقىتىندا دميتريي مەدۆەديەۆ ءوزىنىڭ نەمەن اينالىسقانىن ايتتى
جەمقورلىققا قارسى حالىق شەرۋگە شىققان ۋاقىتتا مەدۆەديەۆ @ispiridonoff ەسىمدى ينستاگرام قولدانۋشىسىنىڭ «سالەم! كۇنىڭ قالاي ءوتتى؟» دەگەن سۇراعىنا: «جامان ەمەس، بۇگىن كۇنى بويى شاڭعى تەپتىم» دەپ جاۋاپ بەرگەن بيلىك باسشىسى.
قامشىگەر: گۇلىم جاقان
