ءسوز، ءتىل بەلگىلى ءبىر ويدى، بولعان وقيعانى، العان ءبىلىمدى، ىشكى كوزقاراستى جەتكىزە الادى. ءبىراق جۇرەكتەگى سەزىمدى جەتكىزۋگە شاماسى كەلمەسى انىق. ادەمى ءسوز، رياسىز كۇلكى، ورنىمەن جاسالعان ىس-ارەكەت كىمنىڭ دە بولسىن كوڭىلىنەن شىعارى انىق. كەيدە وزىمىزگە ارنالماعان ماقتاۋ سوزدەردى وزگەدەن قىزعانامىز، باسقاعا ارنالعان كوزقاراسقا ىشتەي قىزىعامىز. شەتەلدىك قوعامدىق كولىكتەردىڭ بىرىندە 30-35 جاس ارالىعىنداعى ەر ادام كورشى تۇرعان جاس جىگىتتىڭ ۇيالى تەلەفونىن بىلدىرتپەي الىپ كۇرتەشەسىنىڭ جەڭىنە جاسىرىپ قويادى. اراعا بىرەر مينۋت سالىپ تەلەفونعا حابارلاما كەلەدى. «قىمباتتىم ءسابيىمىز جارىق دۇنيەگە كەلدى. سەنى شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن»- دەگەن سوزدەردى وقىعان ول  تەلەفوندى قايتا يەسىنىڭ جاڭقالتاسىنا سالادى. ول بۇل ىسىنەن بىرەۋدىڭ  دۇنيەسىنە قوجالىق ەتكەنىڭمەن، باسقانىڭ باقىتىنا، وزىڭە تيەسىلى ەمەس سوزدەرگە  يەلىك ەتە  المايسىڭ دەگەن بايلامعا كەلەدى. وكپەلەيسىڭ دە، قامىعاسىڭ دا اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ سول وكپەنى تاتۋلىقپەن الماستىراسىڭ. ال اكە ءسوزى كوكەيىڭدە ماڭگى قالىپ، ءار باسقان قادامىڭدا كەزىگىپ وتىرادى. ەڭ اۋىر ءزىل اكە ءسوزى، ەڭ ادەمى العىس اكەنىڭ ماقتانىشى، ءۇمىت ارتىپ ءۇزىلىپ قارايتىن دا اكەنىڭ كوزى، قيىندىقتا قيىلىپ تۇرىپ قورعايتىن دا اكەنىڭ قولى. ومىردە اكە الاقانىنىڭ جىلۋىنان گورى، جۇمىر قولداردىڭ سوققىسىن كورىپ جۇرگەن باللار جەتەرلىك. بۇعان مىسال: اتىراۋ قالاسىندا اششى سۋعا سالىنىپ وگەي قىزىن 4 جىلبويى زورلاپ كەلگەن اكەنىڭ ىس-ارەكەتى. اناسى كوزى كورمەگەندىكتەن  رەسەيگە ەم الۋعا كەتكەندە 12 جاستاعى ايگۇل وتەعالييەۆاعا وگەي اكەسى زورلىق كورسەتەدى. اناسىن اياپ، 4 جىل بويى قورلىق كورگەن  ايگۇل بىرنەشە رەت وزىنە قول جۇمساماقشى بولادى. ول ومىرگە ءسابي اكەلگەندە عانا اناسىنا شىندىقتى ايتادى. شىندىق اشىلعاننان كەيىن وگەي اكە ايگۇلدى جانە وزگە دە بالالارىن جانارماي شاشىپ ورتەمەكشى بولادى. الايدا بۇل ويى جۇزەگە اسپاي ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ قولىنا تۇسەدى. قىلمىس جاسادى دەگەن ايىپپەن اباقتىعا قامالعان وگەي اكە تۋىسقان پروكۋروردىڭ ارقاسىندا اراعا ءبىراز كۇن سالىپ  بوستاندىققا شىعادى. ەكىنشى ءبىر جاعداي: شىمكەنت قالاسىنىڭ 39 جاستاعى تۇرعىنى ءوز قىزىن 12 جاسىنان باستاپ زورلاپ كەلگەن. قىز 13 جاسىندا قۇرساعىندا 5 ايلىق نارەستەنىڭ بار  ەكەنىن بىلەدى. قىزىنا زورلىق  كورسەتىپ كەلگەن اكە 16 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى. 13 جاستاعى قىزدىڭ  وزىنەن كەيىن 5 باۋىرى جانە 7-سىنە اياعى اۋىر اناسى بارلىعى بولىپ اكەلەرىن كەشىرەدى. ەلىمىزدە جيىلەپ كەتكەن مۇنداي  قىلمىس الەۋمەتتىك جەلىدە ءالى كۇنگە داۋ تۋعىزىپ كەلەدى. كەيبىر قىزدار : «مەنىڭ دە وگەي اكەم بار، ءبىراق ول ماعان ءالى كۇنگە قولىنىڭ ۇشىن تيگىزبەپتى»- دەسە، جىگىتتەر قاۋىمى: «ولاردى حالىقتىڭ  كوزىنشە اتۋ كەرەك. زاڭ قاتال بولماعاندىقتان اركىم ويىنا كەلگەنىن ىستەپ ءجۇر»-دەپ نارازىلىقتارىن ءبىلدىردى. ال وزگە ۇلتتار: « قازاقتار جاقسى بولسا ءبىر-بىرىڭدى زورلاپ جۇرە بەرىڭدەر»- دەپ قارا تاڭبا باسقانداي  ۇلكەن ارىپتەرمەن جازىپ جاتتى. اتا-بابامىز قىز بالانى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي قورعاعان. قىزدى قوناق دەپ بوساعاعا قالدىرماي، توردەن ورىن بەرىپ، قۇتتى ورنىنا قوندىرعاندا عانا جولداسىنىڭ قولىنان ۇستاتىپ بار جاۋاپكەرشىلىگىن تاپسىرعان. حالقىمىز قىزبالا جارىق دۇنيەگە كەلگەن ساتتەن ونىڭ تاربيەسىنە اسا ءمان بەرۋ ارقىلى بولاشاقتا جەڭگەلەرىنىڭ ەركەلەتىپ قويعان ەسىمدەرىنە ساي بولىپ، انانىڭ مەيىرىمىنە بولەنىپ، اكەنىڭ اقىلىن تىڭداپ، تەكتى جەرگە كەلىن بولىپ، ەر توستىكتەي ەلگە قورعان بولاتىن باتىرلاردى دۇنيەگە اكەلىپ، اۋىل اناسىنا اينالادى دەپ سەنگەن. «قىز بالا- قوناق»، «قىز وسسە ەلدىڭ كوركى»، «جاقسى قىز-جاعاداعى قۇندىز»، «قىزعا قىرىق ۇيدەن تىيىم» سىندى ماقالدار مەن ناقىل سوزدەر بەكەر ايتىلماسا كەرەك ءسىرا! اكەنىڭ جامان جاقسىسى بولاد، ال انانىڭ جامانى بولمايت دەپ ءوز پىكىرىن وسىلاي بىلدىرگەن الماتى قالاسىنىڭ 29 جاستاعى ازاماتشاسىنان سۇحبات الدىم. سۇحبات بارىسىندا ول ءاتى-جونىنىڭ جاريالانباۋىن ءوتىندى. قولىنداعى بەتورامالىن بۇكتەلگەن جەرىنەن جايىپ تاستاپ

• مىنا گۇلدى بىلەسىزبە؟- دەپ سۇراق قويدى
•  لوتوس گۇلى- دەدىم
• ال ونىڭ قايدا وسەتىنى تۋرالى حابارىڭىز بار ما؟-دەگەن  سۇراعىنا بالشىقتا وسەدى دەۋگە اۋزىم بارماي
• - گۇلدىڭ قايدا وسەتىنى ماڭىزدى ەمەس، قالاي وسەتىنى ماڭىزدى- دەدىم

كوزىندەگى ەركىندىككە شىعۋعا اسىق بولىپ تۇرعان ءمولدىر جاسىن كورسەتە الماستان

- مەن بالشىقتا ءوستىم. لاس جەردىڭ اۋاسىن جۇتتىم. ونداي جەردە وسە تۇرا ءوزىمنىڭ بۇل ومىردەگى ورنىمدى، كىم ەكەنىمدى، كىسى قىزىعارلىق  قاسيەتىمنىڭ بار-جوقتىعىن، ءتىپتى وسى گۇلدەي ادەمى بولا الاتىنىمدى دا بىلمەيمىن-دەدى

دوڭگەلەك كوزدەردەگى ىستىق جاس ەندى عانا بوستاندىققا شىعىپ، وزەننىڭ  سۋىنداي تاسىپ،  تومەن قاراي سىرعي بەرگەنى سول-اق ەدى، ءاپپاق بەتى تۇزدى سۋعا شىداي المادىما قىزارىپ سالا بەردى. جىلاعان سايىن جەڭىلدەگەن اققۇبا قىز الگى جاستى ەركىنە جىبەرمەي ورامالمەن ارىدا-بەرى ءسۇرتىپ، اۋىر كۇرسىندى دە ءسوزىن جالعاستىردى. مەنى انام 18 جاسىندا دۇنيەگە اكەلگەن ەكەن. اكەم بولسا اسكەردە جۇرگەندە باسىنان سوققى الىپ كوز جۇمىپتى. اكەم دە، انام دا جاستايىنان جەتىم قالعان. دۇنيەگە كەلمەستەن ولاردىڭ قاتارىنا مەندە قوسىلدىم. انام ەكەۋمىز 17 جىل بىرگە تۇردىق. مەنى اسىرايمىن دەپ ءجۇرىپ جازدا جۇگەرى ەگىپ، كۇزدە تەمەكى تىگىپ، قىستا ءىرى-قارانىڭ ىشەك-قارنىن وزەندەگى سۋعا جۋاتىن. كەشكە قالتىراعان كۇيى ۇيگە كەلىپ جىلىنىپ الماستان ماڭدايىمنان يىسكەيتىن. تاپقان ازىن-اۋلاق اقشامىزعا كورشى اۋىلداعى دۇكەننەن  قارا  نان مەن اروما مايىن الاتىن ەدىك. سۋعا قارا كۇرىشتى بۇقتىرىپ ارىقتاعىسى كەلەتىن ادامدارشا كۇنىنە ءبىر ۋاقىت سوعان قاناعاتتاندىق. وزگە بالالار ۇيلەرىنە قايتقاندا اتا-اناسى، اعا-اپكەسى قارسى السا، مەنى ازىناعان ءۇي، شەگەلەۋگە كەلمەيتىن شۇرىق تەسىك ەدەن، لاۋلاعان جالىنىنان ايىرىلىپ مەن سياقتى جەتىم قالعان پەش پەن ءۇستىن كۇيە باسقان كوك شاۋگىم قارسى الاتىن. انام كۇندىز جۇمىس ىستەگەنىنە قاراماستان تۇندە اسپالى شامدى سىعىرايتىپ قويىپ شۇلىق توقيتىن. وزگە انالار بالالارىن دۇكەنگە جۇمساپ قۇر كەلمە دەر بولسا، مەنىڭ بايعۇس شەشەم شۇلىقتاردى قولىما ۇستاتىپ جاتىپ بوس كەل دەيتىن. 16-عا تولعانىمدا اكەمنىڭ ءتىرى ەكەنىن ءبىلدىم. وسى ۋاقىت ارالىعىندا جىراقتا ءجۇرىپ ءبىرحابارىن بەرە الماعان اكەمىزدى ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الدىق. كۇندەر ءوتىپ جاتتى. تولىققاندى وتباسىندا تاربيەلەنىپ جاتقانىما ىشتەي ءماز بولىپ، توبەم كوككە ءبىر ەلى جەتپەي جۇرگەندە قۋانىشىم سۋ سەپكەندەي باسىلدى دا قالدى. اراققا سالىنعان اكەمنەن انامدى اراشالاپ قالا المادىم. ەكى بولمەلى ءۇيىمىزدىڭ ءبىر بولمەسى سىرتىنان بەكىتىلەتىن ەدى. شاڭىراعىمىز شايقالعان كۇنى اكەم مەنى سول بولمەگە قاماپ تاستاپ اناما داۋىس كوتەرىپ، كەيىننەن توقپاقتاي باستادى. وتباسىنداعى ۇرىس-كەرىستىڭ، قانىشەر اكەنىڭ قانداي بولاتىنىن سول كەزدە العاش كوردىم. اتتىڭ جۇگەنىمەن ۇرىپ، ىشىڭدەگى جىنىڭدى شىعارامىن دەپ بەلىن قامشىمەن ساباپ، ۇلكەن ساۋساقتارىمەن قالىڭ شاشىن جۇلىپ، اياقتارىمەن كەزەك-كەزەك تەۋىپ، ەڭ اقىرى داستارحان ۇستىندەگى اۋىر تاباقپەن  باسىنان ۇرىپ ەدى انام جەرگە سۇلق ەتىپ قۇلاي كەتتى. ەسىكتىڭ سىنعان جەرىنەن ءبىر كوزىممەن قاراپ تۇرىپ، قول اياعىم ءجىپسىز بايلاۋلى  شىرىلداعان كۇيىمدە انامنىڭ كوز جۇمعانىنا كۋا بولدىم. اكەم ال تاماشالا دەگەندەي ەسىكتى ءوز ىسىنە ريزا بولعان ادامشا كەيىپ تانىتىپ اشتى دا، موينىمدى قىسىپ تۇرىپ اناماعا قاراي يتەرىپ جىبەردى. وڭ قولىمدى جانسىز دەنەگە دىرىلدەگەن كۇيى سوزا بەگەنىمدە ەندى دەمنىڭ شىقپايتىنىن سەنە الماستان قان سورعالاعان مارقۇم بولعان شەشەمنىڭ بەتىن سىيپاي ءتۇستىم. مەيىرىمگە، ادالدىققا تولى كوزدەرى اشىق قالعان كۇيىندە ماعان قوش بول، مەنى سوڭعى رەت كورىپ قال دەگەندەي كۇي تانىتتى. قولىم شاشىنا جەتكەندە ءوزىمدى ۇستاي الماستان انامدى بارىنشا قۇشاقتاپ تۇرىپ جىلاي بەردىم. سول كۇنى كەشكە اكەمدى اباقتىعا جاپتى. ءۇيدىڭ قاڭىراپ قالعانىنا شىداي الماستان كۇنى بويى دالادا جالعىز جىلقىمىزدىڭ جانىندا ۋاقىت وتكىزدىم. ەندىگى مەنىڭ جاناشىرىم دا، جالعىز دوسىم دا وسى قارا بايتال. اكە-شەشەڭ جىندى بولسا بايلاپ ب ا ق دەمەۋشى مە ەدى؟ ەندىگى كەزەكتە مەن اكەمدى كەشىرۋگە بەل بۋدىم. ول وتىرعان اباقتىعا ءجيى بارىپ تۇردىم. ءبىراق اكەمنەن ەش جىلۋلىق سەزبەدىم. ءبىر كۇنى تۇنگى ساعات بىرلەر شاماسىندا ەسىگىمدى بەيتانىس ادام بار كۇشىمەن يتەرىپ جىبەرىپ مەن جاققا قانتالاپ، شاراسىنا سىيماي تۇرعان كوزدەرىمەن قادالا قارادى. ايتىپ اۋىز جيعانىمشا باس سالىپ توقپاقتاپ، اكەڭ سەنى ماعان تۇككە تۇرمايتىن ءبىر بوتەلكە شاراپقا ساتا سالدى. سەنىڭ ادام بولۋعا حاقىڭ جوق، ءوز قۇنىڭنىڭ قانشا ەكەنىن كوردىڭ بە؟ ەندى سەن قۋىرشاقسىڭ دەپ ويىنا كەلگەنىن ىستەمەكشى بولدى. ەڭگەزەردەي كىسىمەن الىسۋعا شامام كەلمەي مۇنىڭ قولىنا تۇسكەنشە تورداعى اش قاسقىردىڭ اپانىنا تۇسسەم عوي دەدىم. ەدەن مەنىڭ شاشىم مەن ماڭدايىمنان سورعالاپ اققان قاننان كورىنبەيدى. كوزىمدى ءبىر اشىپ ءبىر جۇمعانىمدا انامنىڭ كوزىندەي بولعان ەسكى قۇمىرانى كورە سالا سوعان قاراي قولىمدى سوزا بەردىم. قۇمىرا مەنىڭ مىنا ءحالىمدى كورىپ شىداي الماي ماعان قاراي جاقىندادى ما بىلمەيمىن وڭ قولىمنان ونى الا سالدىمدا سوڭعى قالعان كۇشىممەن كوك جەلكەدەن سالىپ قالدىم. الدى ارتىما قاراماستان سىرتقى ەسىكتەن شىعا سالا ءتاي-تايلاپ العاش قادام جاساۋدى ۇيرەنگەن ءۇيىمدى ارتقا تاستاپ كۇنى-تۇنى تىنباستان قالاعا قاراي بەت الاتىن كولىكتەردىڭ جولىنا قاراي جۇگىرە جونەلدىم. جولعا كەلگەندە عانا ارتىما ءبىر قاراپ ەشكىمنىڭ قۋىپ كەلە جاتپاعانىنا كوز جەتكىزىپ بولعان سوڭ قولىمدى ءجۇرىپ جاتقان كولىكتەرگە سوزا بەردىم. مىنە مەن كولىكتەمىن. ماعان ايتىلعان سوزگە دە، قويىلعان سۇراققا ءمان بەرمەستەن بولاشاعىمدى ەلەستەتتىم. وسى ادامدار جولعا شىققاندا الداعى بولار جاعدايدى ويلايدى، قايدا بارارىن، ول جاقتا نە ىستەرىن، كىممەن كەزدەسەرىن، ناقتى ايتقاندا ماقسات قويادى. ال مەندە بۇلاردىڭ بىرەۋىدە جوق.  جو، جوق قاتەلەستىم بار ەكەن. مەن باراتىن جەردە بار، مەنى كۇتكەن ادامدا دا بار. ەي جۇلدىزدار مەن اناما بارامىن، سوسىن ءبىز الىسقا، مىنا جالعان ومىردەن الىسقا  كەتەمىز. سوسىن نە بولعانىن، نە ايتقانىمدى دا بىلمەيمىن. قىستىڭ قاھارىنداي بولعان مىنا ومىردە سوڭعى ايتىلعان ءسوزىم شىعار دەدىم. باسقا الەمگە اناما تاپبولام دەپ ويلادىم. كوزدەگى بىلشىققا ارالاسىپ بىر-بىرىنە جابىسىپ قالعان كىرپىكتەرىمدى اقىرىن عانا اشتىم. اينالام اپپاق، ءتىپتى ادامداردىڭ كيىمى دە اپپاق. كەش ءبىلدىم ولار اپپاق كيىمدى ادامدار ەمەس اق حالاتتى ابزال جاندار ەكەن. سول اق حالاتتى ابزال جاننىڭ ءبىرى بۇگىن مەنىڭ جولداسىم، ەرتەڭگى بولاشاعىم!-دەپ ءسوزىن اياقتادى. بالالارعا زورلىق كورسەتۋ، ساتۋ شەتەلدەر دە كوپ تىركەلەدى. الەمدە 43200 رەت زورلانعان كارلا حاسينتو ەسىمدى قىز وتكەنىنە قاراماستان جاقىن جاندارىمەن جارقىن بولاشاققا تالپىنىپ كەلە جاتقان باتىر قىز رەتىندە كوپشىلىكتىڭ جادىندا ماڭگى قالدى. كارلا 12 جاسىندا وزىنەن بىرنەشە جاس ۇلكەن ەر ادامعا عاشىق بولادى. ول كارلانى الداپ  مەكسيكاداعى جەزوكشەلەر ۇيىنە ساتىپ جىبەرەدى. كارلا ول جەردە 4 جىل ۋاقىت ءومىر سۇرەدى. زاڭنىڭ السىزدىگىنەن كارلاعا پوليسەيلەر دە كومەكتەسپەيدى. اقشاعا ساتىلعان پوليسەيلەر كەرىسىنشە ادام ساتۋمەن اينالىسادى. كارلانى ول جەردەن جەزوكشەلىك پەن قىلمىسقى قارسى كۇرەسكەن ەرىكتىلەر توبى بوساتىپ الادى. ەلىمىزدە بقو وزىندە سوڭعى 5 جىلدا قىز زورلاۋ 4 ەسەگە ارتقان. پەدوفيلدەردىڭ 90 پايىزى وبلىس اۋىلداردان شىعاتىنى انىقتالدى. قازىرگى تاڭدا بالالارعا زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋ بويىنشا 44 جايت انىقتالعان. بالالار تاربيەسى بويىنشا مىندەتىن اتقارماعان اتا-انالار 5000-نان اسادى. پاريجدە مەترو كۇتىپ وتىرعان ءبىر كىسى اراقتىڭ اسەرىنەن  ۇيىقتاپ قالادى. سول ساتتە ونىڭ جانىنا ءبىر جىگىت كەلىپ ۇيىقتاپ قالعان ادامنىڭ قالتاسىن اقتارىپ ءاميانىن الىپ ءوز جولىمەن ءجۇرىپ كەتەدى. ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ الگى ادام  ورنىنان تۇرىپ، كەلە جاتقان مەتروعا قاراي اياڭداي باستايدى. ونىڭ جانىندا تۇرعان جولاۋشى بوگەت بولماستان قاراپ تۇرا بەرەدى. ءبىر ۋاقىتتا اششى سۋ قابىلداعان ادام مەتروعا قاراي قۇلاپ كەتەدى. سول كەزدە ونى جانىنداعى باقىلاپ تۇرعان ادام ەمەس ءاميانىن جىمقىرعان جاس جىگىت قۇتقارىپ قالادى. بولعان جاعدايدان كەيىن ۇرلىق ءىسى بويىنشا اباقتىعا قامالعان جاس جىگىت پوليسياعا «مەن ءوز پايدام ءۇشىن ۇرلىق تا ىستەي الامىن، كەرەك بولسا  جانىمدى قۇربان ەتىپ  وزگەنى قۇتقارا دا الامىن. مەن ۇرلىق ىستەۋ ارقىلى ۇرلىقشى اتاندىم. ءبىراق ەڭ الدىمەن مەن اداممىن. ادامنىڭ ادام ەكەندىگى ونىڭ جاقسىلىق ىستەي الاتىندىعىندا» دەپ جاۋاپ بەرەدى. كەيدە ساعات تۇسكى 12ء-نى كورسەتىپ تۇرسا تەرەزەنىڭ ارعى جاعىنداعى كۇندە،تابيعاتتا، اۋا-رايىدا كەشكى 5-6 شاماسىنا  ۇقساپ تۇرادى. انا ءوز بالاسىن دالاعا تاستاۋ ارقىلى كوكەك انا اتانادى. اكە بالالارىنا زورلىق كورسەتۋ ارقىلى مەيىرىمسىز اكە اتانادى. جاسى كەلگەن كىسىلەر ەرسى قىلىقتارىمەن ءوز ورتاسىندا سىيلاستىقتان ايىرىلادى. ەكى جاس اللانىڭ، بارشا تىرشىلىك الدىندا ءبىر-بىرىن سۇيەتىندەرىن مويىنداپ، كەيىننەن ۋادەلەرىن بۇزادى. وسىعان قاراپ ءبارىنىڭ ۋاقىتشا، ءبارىنىڭ ولشەۋلى، بارشا تىرشىلىكتىڭ وزىنە ءجۇز پايىز ساي بولا المايتىندىعىن اڭعارۋعا بولادى.

ديحانباي ارايلىم

ءقازۇۋ-نىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى