بۇل جولى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆ قاراساي اۋدانىندا ۇلتجاندى ازاماتتاردىڭ دەمەۋشىلىگىمەن بوي كوتەرىپ،  قىركۇيەكتە تۇساۋى كەسىلگەن «باتىر بابالار» مەموريالىمەن تانىستى. ەلباسىن قارسى العان الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ الدىمەن مادەني كەشەننىڭ قۇرىلىمى جايلى بايانداپ، قۇرمەتتى قوناقتى مەموريال ءىشىن كورۋگە شاقىردى. وبلىستىق مادەنيەت، مۇراعاتتار جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ باسشىسى اقان ابدۋالييەۆ ەلباسىنا  باتىردىڭ دۋلىعاسى پىشىنىندە سالىنعان  مۋزەيدىڭ مازمۇنىنىڭ سوناۋ ساق داۋىرىنەن باستالىپ، كەشەگى الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ قۇرىلۋىنا دەيىنگى ۇلتىمىزدىڭ كۇردەلى تاعدىرىن قامتيتىنىن ەكسپوناتتار مەن كورمەلەرگە سۇيەنە باياندادى. 

مەموريال ءىشىن ارالاپ شىققاننان كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وزىمەن جۇزدەسۋگە كەلگەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن اڭگىمەلەستى.  الدىمەن جۇرتشىلىقپەن امانداسىپ، حال-جاعدايلارىن سۇراپ-بىلگەن ەلباسى  ازاماتتاردىڭ پىكىرىن تىڭداۋعا پەيىل بىلدىرگەن. 

– قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! جانناتتى ولكە – جەتىسۋ جەرىنە قوش كەلدىڭىز، – دەدى العاشقى بولىپ ءسوز العان بەلگىلى قالامگەر، حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى، وبلىستىق «جەتىسۋ» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى امىرە ءارىن. – ءسىزدىڭ بويىڭىزداعى پاسسيونارلىق كۇش حالقىڭىزعا دەم بەرىپ، رۋحاني جاڭعىرىپ جاتقان جايىمىز بار. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ءبىز  ۇلتتىڭ جاڭعىرۋى دەپ ۇعامىز. بارشا قازاقستاندىقتار سەكىلدى جەتىسۋ جۇرتشىلىعى دا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن قۋانا قارسى الىپ وتىر. «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك» جوباسى بويىنشا  4 ميلليارد تەڭگەنىڭ 90-نان استام جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. سونىڭ ءبىرى – ءوزىڭىز كۋا بولىپ وتىرعان «باتىر بابالار» مەموريالى. بيىل وبلىستىق اكىمدىكتىڭ دەمەۋشىلىگىمەن ولكەمىزدەگى 40-تان استام اقىن-جازۋشىنىڭ كىتابى جارىق كوردى. بۇل اتقارىلىپ جاتقان ىستەردىڭ ءبىر پاراسى عانا.

ءسىز سوناۋ جىلدارى مەككەدەگى قاعبانىڭ الدىندا تۇرىپ اللادان: «تۋعان حالقىما باقىت بەرە گور!» – دەپ سۇراعانىڭىز ەسىمىزدە. ال ءبىز اللادان ءسىزدىڭ عۇمىرىڭىزدى ۇزاق ءارى باياندى ەتە گور دەپ تىلەيمىز! بۇكىل ادامزاتقا  ۇلگى بولعان باعالى باستامالارىڭىز  باياندى بولسىن دەگەن جۇرتشىلىقتىڭ تىلەگىن جەتكىزگىم كەلەدى!

وسىدان كەيىن جۇرتشىلىق الدىنا شىققان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بەلسەندى وكىلى ناتاليا حومەنكو: 

– اسا قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى!  مەن بۇگىن وسىنداي تاريحي ماڭىزى زور سالتاناتتى شارادا سىزبەن كەزدەسىپ وتىرعانىمدى باقىت سانايمىن. ءسىزدىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاڭىزدىڭ ماعان ۇلكەن وي سالعانىن ايتقىم كەلەدى. وندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر مەن باستامالار  ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى دامۋ باعدارلاماسىن كەڭەيتىپ،  قوعامدى رۋحاني جاڭعىرتۋدىڭ جولدارىن كورسەتىپ بەرىپ وتىر. بۇل جاي عانا باعدارلاما ەمەس، ناقتىلى ىستەردىڭ جوسپارى دەسە دە بولادى. ءسىز مۇندا قازاقستاندىق قوعامنىڭ رۋحاني كۇش-قۋاتىن قالاي  ارتتىرۋ كەرەكتىگىن، ءبىرتۇتاس حالىق بولۋدىڭ جولدارىن  كورسەتىپ بەردىڭىز، – دەپ اڭگىمەنى جاراسىمدى جالعاستىردى. ونىڭ ءسوزىن بولگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: 

– ءسىز قالاي ويلايسىز، ءومىر، تىرشىلىك وزگەرىپ كەلە مە؟ – دەپ قارسى سۇراق قويدى. 

– ارينە، وزگەردى! 

– سىزدەر ءالى جاسسىزدار. بۇرىن اعا ۇرپاقتىڭ كەزىندە جاعداي مۇلدەم باسقا بولاتىن. ءقازىر تەحنولوگيا دا،  الەم دە كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن وزگەرۋدە. جاڭا الەمدە ءار قازاقستاندىق  الەم ادامى بولۋى كەرەك. ال، ول ءۇشىن نە ىستەگەن ءجون؟ ول ءۇشىن، ەڭ الدىمەن،  كوپ ءتىلدى، كومپيۋتەردى  ءبىلۋ ماڭىزدى جانە ءوز وتانىڭدى ءسۇيۋىڭ كەرەك.

وسى تۇستا سوزگە ارالاسقان الماتى وبلىسى مەن جامبىل اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى، جامبىل اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى ءارى قوعامدىق كەڭەستىڭ ءتوراعاسى اسكەربەك ابايەۆ حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ جاقسارىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.

– تەك بيىل عانا جەتىسۋ جەرىندە 40-تان استام مەكتەپ بوي كوتەردى. تەك جامبىل اۋدانىندا عانا 5 مەكتەپ جاڭا وقۋ جىلىندا شاكىرتتەرگە ءوز ەسىگىن اشىپ وتىر. مۇنداي جاعداي بىزدە ەشقاشان بولماعان. جولدارىمىز ەۋروپالىق ۇلگىدە سالىنۋدا. بۇگىندەرى تالدىقورعانعا ەكى جارىم ساعاتتا جەتىپ بارامىز.

– مەن سول جولدارمەن تالاي ءجۇرىپ ەدىم،  – دەدى ەلباسى ونىڭ ءسوزىن ساباقتاپ.                 – الداعى ۋاقىتتا وسكەمەنگە دەيىنگى جول دا تالاپقا ساي سالىنادى. 

جاڭا عانا الماتىدا ۇلكەن جيىن بولىپ، ءوڭىردىڭ دامۋىنا قاتىستى ماسەلەلەر قارالدى.  وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆ جاقسى جۇمىس ىستەپ جاتىر. شارۋالارىنا مەنىڭ كوڭىلىم تولادى. الماتى وبلىسىندا قىزىلشا ءونىمى جوعارى بولادى دەپ كۇتىلۋدە. سونىڭ ەسەبىنەن ءبىز قانتتى سىرتتان الۋدى شەكتەۋىمىز كەرەك. بولاشاقتا جەتىسۋ جەرى داميدى، تالدىقورعان قالاسى دا كوركەيە بەرمەك. سول ءۇشىن جول دا سالدىرىپ جاتىرمىن. بولاشاقتا الماتىنى اينالىپ وتەتىن جول  بولادى. الماتى وبلىسى مەن الماتى قالاسى جەكە-جەكە دامي بەرمەك.  

الماتى وبلىسىندا بولاشاقتا ەلەكتر ستانسىسى سالىنباقشى. بيۋدجەتكە تۇسەتىن قاراجات ارتادى. سونىڭ بارلىعى ەلدىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. 

– مەن بالا كەزىمنەن ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىمەن قول بەرىپ امانداسسام دەپ ارماندايتىنمىن، – دەدى ءى. جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ  جەتىستىكتەرىن كوممەرسيالاۋ مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى دامير ديگاي. 

بۇل ءسوزدى ەستىگەن ەلباسى: «ونداي بولسا ارمانىڭدى ورىندايىق!» – دەپ جاس جىگىتكە قولىن ۇسىندى. «مەنى جاس عالىم رەتىندە بۇگىنگى عىلىمنىڭ دامۋى، وركەندەۋى قۋانتادى، – دەپ ءسوزىن جالعادى قۋانىشتان الابۇرتقان دامير. – سونىڭ ءبىر كورىنىسى – كۇنى كەشە عانا شىمىلدىعىن جاپقان «ەكسپو – 2017» كورمەسى. ءسىزدىڭ ءار باستاماڭىز، ءار تاپسىرماڭىز بولاشاقتىڭ يەسى، ياعني جاستاردىڭ  الدىنا ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەيدى!». 

– بۇل مەملەكەت باسشىسى رەتىندەگى مەنىڭ مىندەتىم ءارى پارىزىم. پرەزيدەنت ءارقاشان وق بويى وزىق ويلاۋى كەرەك. حالىقتى سوڭىنان ەرتە بىلۋگە مىندەتتى! – دەپ جاۋاپ قايىردى ەلباسى. 

– اسا قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! ءسىز ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەركىن ويلى جاستارىنا بارلىق مۇمكىندىكتەردى جاساپ بەردىڭىز، – دەدى ءى. جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى ايزادا ءورازالى.  – ونى ءوزىمىز كورىپ، سەزىنىپ تە ءجۇرمىز. الەمدىك ساياساتتاعى ءىرى مەملەكەتتەر كوشباسشىلارىنىڭ سىزگە دەگەن قۇرمەتىن كورگەندە ءبىزدىڭ كەۋدەمىزدە ەرەكشە قۋانىش سەزىمى پايدا بولادى. جانە باسقا ەلدەردىڭ باسشىلارى ەلوردامىزعا كەلىپ، پرەزيدەنتىمىزدىڭ باقۋاتتى بولۋىنا اق تىلەكتەرىن ارناعاندا وزگەشە مەرەيلەنەمىز. جاستار ءسىزدىڭ ەرىك-جىگەرىڭىزگە، قايسارلىعىڭىز بەن كورەگەندىگىڭىزگە  تاڭعالادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! ءسىز الەمدەگى ەڭ تۇلعالى، ەڭ ادەمى پرەزيدەنتسىز! 

بويجەتكەننىڭ جالىندى سوزدەرى مەن پەيىلىنە جينالعان جۇرتشىلىق ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ، قول شاپالاقتاپ جاتتى. 

«WBA intercontinental»، «WBO NABO» چەمپيونى، كاسىپقوي بوكسشى  قانات يسلام «ەكسپو» كورمەسىنىڭ اياسىندا ەلوردادا ۇلت ابىرويىن اسقاقتاتار ۇلكەن مۇمكىندىك تۋعانىن باياندادى. «وسىندا وتكەن جەكپە-جەكتە قارسىلاسىمدى شارشى الاڭدا شاڭ قاپتىرىپ، ەكى بىردەي چەمپيوندىق بەلبەۋىمدى قورعاپ قالدىم. وسىلايشا، كاسىپقوي بوكستاعى 25 جەكپە-جەگىمدى جەڭىسپەن، سونىڭ ىشىندە جيىرماسىن ناكاۋتپەن اياقتادىم. بىزدە بۇگىن سپورتشىلار ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالىنعان. بىزگە تەك قازاقتىڭ مىقتى ۇلت ەكەنىن، كەز كەلگەن باسەكەدە  ءوزىن كورسەتە الاتىنىن دالەلدەۋ عانا قالدى.  ەرىم دەپ تاقىمىن قىسىپ وتىرعان ەلىمنىڭ ءۇمىتىن اقتاۋ ءۇشىن  بارىمدى سالامىن. ءوزىڭىز سياقتى، مەن دە ءوز سالامدا جارقىن جەتىستىكتەرگە جەتكىم كەلەدى. ەرىم دەيتىن، ەلىم دەيتىن ەلباسىمىز باردا  قازاق ەلىنىڭ ابىرويىن اسقاقتاتۋ ءۇشىن  ەڭبەك ەتۋ ازاماتتىق بورىشىمىز»، – دەپ  اعىنان جارىلدى. 

– ءقازىر ەل كولەمىندە ۇلكەن سپورت كەشەندەرى سالىنىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى تالدىقورعاندا بوي كوتەردى. جالپى، شەكاراعا جاقىن قالادا حالىقتىڭ  كوبەيگەنى ءجون. تۇرمىس تا جاقسى بولۋى كەرەك. بار بولعانى 25 جىلدىڭ ىشىندە كوپ نارسەنى جاسادىق. قازاقستان دۇنيەجۇزى تانيتىن مەملەكەت بولدى. ءبىزدىڭ ساياساتىمىز  دۇرىس، ەشكىمدى رەنجىتپەي، بارلىق حالىقپەن بىردەي قارىم-قاتىناس جاساۋىمىز ءوز ناتيجەسىن بەرۋدە. سيرياداعى قاقتىعىستىڭ ماسەلەسى استانادا شەشىلىپ جاتىر. ءبىز ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى جانجالدارعا دا ارااعايىندىق جاساپ كەلەمىز. ەل ءىشى تىنىش بولسا، توڭىرەگىمىز تىنىش بولسا، وندا وسىپ-وركەندەۋگە جاعداي جاسالادى. ءبىزدىڭ جاساپ جاتقان دۇنيەمىزدىڭ بارلىعى – بولاشاق جاستار ءۇشىن. ءححى عاسىردىڭ اياعىندا ءبىزدىڭ بالالارىمىزدىڭ بىزدەن دە جاقسى ءومىر سۇرەتىنىنە سەنەمىن. 

قازاق ەشۋاقىتتا بۇگىنگىدەي ءومىر سۇرگەن جوق. مولداسانوۆ دەگەن اقساقالىمىز قويلارىن «دجيپپەن» باعامىن دەپ ازىلدەۋشى ەدى.  ەسەكپەن دە، اتپەن دە ەمەس، «دجيپپەن» مال باعاتىن جاعدايعا جەتتىك، – دەپ ەلباسى جينالعان جۇرتشىلىقتى ءبىر كۇلدىرىپ الدى.

– قۇرمەتتى ەلباسى! ءسىزدىڭ اقىندار مەن باتىرلار ەلىندە  دۇنيەگە كەلىپ، قاسقاسۋدىڭ جاعاسىندا جامبىل مەن ايكۇمىستىڭ، ءسۇيىنباي مەن قاتاعاننىڭ ايتىستارىن، جىر-تەرمەلەرىن جاتتاپ،  ساناڭىزعا ءسىڭىرىپ وسكەنىڭىز بارشامىزعا ءمالىم. ەندەشە اقتاڭگەر اقىنداردىڭ ەلىندە، جەتىسۋدىڭ تورىندە  ءوز ويىمدى بىرەر شۋماق ولەڭمەن جەتكىزۋگە رۇقسات ەتىڭىز،  – دەگەن ايتىس اقىنى جانداربەك بۇلعاقوۆ:

اسپاننان جىبەرگەندەي قۇيىپ نۇردى،

ويىمدى جەتكىزەيىن جيىپ قۇندى.

اڭساعان ازاتتىققا قول جەتكەندە، 

شاتتىقتان توبەم كوككە ءتيىپ تۇردى. 

اق كيگىزگە كوتەرىپ، حان سايلادىم،

قايىسپاس وزىڭىزدەي يىقتى ۇلدى. 

شەكارامدى بەلگىلەپ شەڭبەرىمە، 

بارلىق ۇلتتىڭ بالاسى سىيىپ تۇردى.

قازاقتىڭ ءانۇرانى اۋەلەسە، 

كۇللى الەم قۇلاق ءتۇرىپ ۇيىپ تۇردى.

سارىارقادان  استانا بوي كوتەرىپ، 

دوس ءسۇيىنىپ، دۇشپانىم كۇيىپ تۇردى.

ەۋروپانىڭ الپاۋىت باسشىلارى، 

باستارىن ەلورداما ءيىپ كىردى. 

ويتكەنى مەنىڭ ەلىم ىنتىماق پەن

بىرلىك دەپ تۇسىنەدى ۇيىتقىمدى. 

كوپ تۋدىڭ اراسىنان جاراتقانىم،

كوك تۋدىڭ مارتەبەسىن بيىك قىلدى! – دەپ توكپەلەتكەندە ەلباسى باستاپ بارشا جۇرتشىلىق قول سوقتى.

– مەن وزبەكستاندا بولعانىمدا تولە ءبيدىڭ كەسەنەسىنە بارىپ تاعزىم جاسادىم، – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اڭگىمەنى قورىتىندىلاپ. –  ول وسىدان بىرنەشە عاسىر بۇرىن ەلىمىزدىڭ بىرلىگى تۋرالى ايتىپ كەتكەن. تولە بي دەگەنىمىز – قازاقتىڭ توبە ءبيى. تاشكەندى 12 جىل باسقارعان، «جەتى جارعىنى» قابىلداۋشىلاردىڭ ءبىرى. تولە ءبيدىڭ: «جۇزگە بولىنگەننىڭ ءجۇزى قارا»، «بولىنگەنىڭ رۋعا، اسىققانىڭ قۇرۋعا»، «كوپكە كۇل شاشساڭ كومۋسىز قالاسىڭ»، «پاتشا ازاتىن بولسا ەلىن ساتادى، ەل ازاتىن بولسا پاتشالىققا جارماسادى» – دەگەن وسيەتى جەتتى بۇگىنگە. اتا-بابالارىمىز بىرلىكتە بولعاندا جەڭەتىن، اجىراعان كەزدە تالاپايعا ءتۇسىپ كەلگەن. الدىمىزدا ءالى تالاي شارۋا بار. سونى  قازاق دەگەن ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي جۇمىلىپ، اتقارۋىمىز كەرەك. ءوزىمىزدى-وزىمىز سەرگەك ۇستاماساق، ءقاۋىپ كوپ. 

«رۋحاني جاڭعىرۋ» جوباسى ەڭ الدىمەن جاستارعا باعىتتالعان. لاتىن ءالىپبيى – دۇنيەجۇزىلىك اقپاراتتىق كەڭىستىككە كىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تۋعان جەر دەگەندە ەڭ الدىمەن تۋعان اۋىلىڭ، اتا-اناڭ ەسىڭە تۇسپەي مە؟! وتان دەگەن دە سودان باستالادى. ءبىزدىڭ داڭقتى ءجۇز ادامىمىزدىڭ اتىن الەمگە تانىتۋ دەگەن قازاقتى بەلگىلى ەتۋ دەگەن ءسوز. اينالىپ كەلگەندە بارلىعى وتانسۇيگىشتىككە، پاتريوتيزمگە باستايتىن بولادى.

ال، ەندى بارلىقتارىڭا ب ا ق پەن بەرەكە، اماندىق تىلەيمىن!  امانشىلىق پەن باقىت بولا بەرسىن. 

وسىدان كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆ جينالعان حالىقپەن  قوشتاسىپ، سىرتقا قاراي بەتتەدى. قوشتاسار الدىندا  ەلباسى وزىمەن جۇزدەسۋگە كەلگەن جۇرتشىلىقپەن ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇستى. 

 

قۋات قايرانبايەۆ،
جۇماباي مۇسابەكوۆ (فوتو)

قاراساي اۋدانى.