بالا تاربيەسىندەگى وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى ارقىلى حالىقتىڭ مادەني قۇندىلىقتارى قالىپتاسادى. «ۇلدى تاربيەلەگەنىڭ – ەلدى تاربيەلەگەنىڭ، قىزدى تاربيەلەگەنىڭ – ۇلتتى تاربيەلەگەنىڭ» دەي وتىرىپ، اتا-بابامىز ەشبىر جارعى، نۇسقاۋ جازىپ اۋرە بولماي-اق، قىسقا دا نۇسقا ناقىلدارمەن تاربيە تاعىلىمنىڭ تاماشا ۇلگىسىن تانىتقان. ماسەلەن، ۇل بالانى ەرتەڭگى ابىرويلى اكە، ءقادىرلى وتاعاسى، ەل قورعايتىن ەر، ۇلتتىڭ نامىستى ازاماتى رەتىندە ادىلدىككە، قايسارلىققا، ءسالت-داستۇرىمىزدى ساقتاۋعا تاربيەلەگەن، ونەر مەن بىلىمگە باۋلىعان. ال «قىزعا قىرىق ۇيدەن تيىم» جاساي وتىرىپ، سىپايىلىق، مەيىرباندىلىق، ادالدىق، سەزىمتالدىق، ەڭبەكقورلىق قاسيەتتەرىن بويىنا دارىتۋعا باسا ءمان بەرگەن. «قىز – ءورىس، ۇل – قونىس» دەپ بىلگەندىكتەن ۇرپاعىنىڭ ساناسىنا جاستايىنان ۇلتتىق تاربيە مەن يماندىلىقتى قاتار ءسىڭىرىپ، ولاردىڭ اتا-اناسىن سىيلايتىن، ەلى ءۇشىن ەڭبەك ەتەتىن ۇل-قىز بولۋىن ارمانداعان. ياعني بالا تاربيەسىنە تەك اتا-اناسى عانا جاۋاپتى بولماعان، بۇكىل اۋىل، ەل جاۋاپتى بولىپ وتىرعان.
ال ءقازىر شە؟ قازىرگى جاھاندانۋ زامانىندا بالا تاربيەسىندە وتباسىنداعى اكە-انادان گورى، جارق-جۇرق ەتكەن تەلەديدار مەن جالت-جۇلت ەتكەن عالامتوردىڭ اسەرى باسىمىراق. جاس بۋىننىڭ ساباقتان تىس كۇندەلىكتى بوس ۋاقىتىن بولاشاقتا كادەگە اسار ونەر ۇيرەنۋگە ەمەس، ءتۇرلى الەۋمەتتىك جەلىلەرگە ارنايتىنى جاسىرىن ەمەس.
جۋىردا ورال قالاسىنداعى جوعارى جانە ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم الۋشىلارى اراسىندا «بوزبالا مەن بويجەتكەن» بايقاۋى ءوتتى. بۇگىنگىنىڭ بوزبالاسى ارعى اتالارىنداي باتىرلىق، انشىلىك، سەرىلىك، مەرگەندىك، اڭشىلىق، زەرگەرلىك سياقتى ونەرلەردى دارىتقان «سەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى» ما؟ نەمەسە قازىرگىنىڭ بويجەتكەنى ويۋ ويىپ، كەستە تىگۋ، تۇيمە قاداپ، كيىم ءپىشۋ، توقىما توقىپ، اس ازىرلەۋ سياقتى الۋان ءتۇرلى تۇرمىسقا بەيىم بە؟ – دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ جەتەگىندە باردىق بۇل سايىسقا.
ەكى كۇنگە جالعاسقان بايقاۋ بەس كەزەڭنەن تۇردى. «بقو جاستار ۇيىمدارىنىڭ قاۋىمداستىعى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى ماناربەك اجكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋداعى باستى ماقسات – ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ، جاستار بويىندا ۇلتتىق تاربيە قۇندىلىقتارىن دامىتۋ، مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىسىن كەڭەيتۋ، جاستاردىڭ جەكە تۇلعا رەتىندە جاراسىمدى دامۋىنا، بۇگىنگى قىزدار مەن جىگىتتەرءدىڭ شىعارماشىلىق جانە جوعارى زياتكەرلىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا ىقپال جاساۋ. بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋعا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى باسقارماسى، وبلىستىق مادەنيەت، ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسى، وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى، وبلىستىق دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسى قولداۋ كورسەتتى.
بايقاۋعا قاتىسقان بوزبالالار ەڭ الدىمەن اتقا ەرتوقىم سالۋدان شەبەرلىك جارىستىردى. قازاق حالقىنىڭ وتكەنىن ءتورت تۇلىكتىڭ تورەسى اتانعان جىلقى مالىنسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەستىگى سياقتى، ناعىز سەرى جىگىتتى سىنى كەلىسكەن سايگۇلىكسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. تاقىمى اتقا تيگەن ازامات ارقالانىپ، ارۋاقتانىپ، قيالىنا قانات ءبىتىپ شابىتتانادى، قۋاتىنا قۋات قوسىپ قايراتتانادى. ات ەرتتەۋ بارىسىندا بايقاۋعا قاتىسۋشى ۇمىتكەرلەر ەر-تۇرماننىڭ تۇرلەرى مەن جابدىعى، ءداستۇرلى ات ءۇستى ويىندارى، ەر قاناتى جىلقى مالىنا قاتىستى ماقال-ماتەلدەر تۋرالى بىلىمدەرىن ورتاعا سالدى. جىگىتتەردىڭ ونەرىن ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا وبلىستىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەپ سپورت مەكتەبىنىڭ جاتتىقتىرۋشىلارى باعالادى. ءتول تاريحىمىزدا ات ەرتتەۋ جارىسى ءوز الدىنا دەربەس سايىس بولعان. وعان ەر جىگىتتەرمەن قاتار، قىز بالالار دا قاتىسقان. ات ابزەلىن التىن مەن كۇمىستەن جايناتىپ، قايىس ايىلدى مىقتاپ تارتىپ، ءسان-سالتاناتى كەلىسكەن ەرتوقىمىن ادەمىلەپ سالعان سوڭ، كورشى اۋىلدارعا دەيىن اتجارىس ۇيىمداستىراتىن بولعان. وسى اتا ءداستۇردىڭ ءححى عاسىردا قايتا جاندانىپ، تۇرمىسىمىزعا قايتا ورالىپ كەلە جاتقانى كوڭىلىمىزدى ءبىر مارقايتىپ تاستادى. بۇعان قوسا اسىق اتۋدان، گىر تاسىن كوتەرۋدەن، اۋدارىسپاقتان مىقتىلار انىقتالدى.
ال قىزدار ءۇشىن سيىر ساۋۋ سايىسى ۇيىمداستىرىلدى. قالا تۇرماق، اۋىل حالقىنىڭ ءوزى دۇكەننىڭ دايىن ءسۇتىن ءىشىپ وتىرعان قازىرگى زاماندا جاس قىزدارىمىزدىڭ سيىر ساۋا الاتىنى العاشىندا كۇمان تۋدىرعانى راس. الايدا «شەشە كورگەن – تون پىشەر» دەمەكشى، سيىر ساۋۋدا الدىنا جان سالمايتىن ەپتى، پىسىق، ەڭبەكقور بويجەتكەندەرىمىز بار ەكەن. اۋىلدان شىقسا دا، بايقاۋ بارىسىندا سيىردى العاش رەت ساۋىپ كورگەن قىزدارىمىز دا بولدى. وسى تۇستا، جاستارىمىزدىڭ بويىنا ۇلتتىق تالىم-تاربيەنى سىڭىرۋمەن قاتار، ءۇيدىڭ ىشكى-سىرتقى تىرلىگىنە باۋلىپ، قولىنان ءىس كەلەتىن شەبەر قىلىپ تاربيەلەيتىن وسىنداي سايىستار كوپتەپ ۇيىمداستىرىلسا دەگەن وي قىلاڭ بەردى.
بۇگىنگى بويجەتكەن – ەرتەڭگى انا. وتباسىلىق ءومىردىڭ ءسانىن كىرگىزىپ، جىلۋىن، قىزىعىن مولايتاتىن، ءمان-مانىسىن ارتتىراتىن بولعاندىقتان، قىز بالاعا جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىك تە ۇشان-تەڭىز. سوندىقتان، بايقاۋ بارىسىندا بويجەتكەندەر ءسابيدى بەسىككە بولەۋ جانە ىڭكال جايۋ سايىستارىنا قاتىستى. ورال قالاسىنداعى تەحنولوگيالىق كوللەدج بازاسىندا وتكىزىلگەن قوس سايىسقا قىزدار شاما-شارقىنشا دايىندالىپ كەلگەن ەكەن. ايتكەنمەن، اتتەگەن-اي دەيتىن تۇستار بۇل كەزەڭدە دە ورىن الدى. قامىردىڭ ءيىن قاندىرماي، جايماسى وقتاۋىنا قايتا-قايتا جابىسقان قاتىسۋشىلار دا كەزدەستى.
«بوزبالا مەن بويجەتكەن» بايقاۋىنىڭ ەكىنشى اينالىمى قادىر مىرزا ءالي اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىندا جالعاستى. سايىس سوڭىندا قاتىسۋشىلاردىڭ ينتەللەكتۋالدى ورەسى، ونەرى، ءبىلىمى سارالاندى. ياعني قاتىسۋشىلار سالەمدەسۋ، سۇراق-جاۋاپ، ونەر، ۇلتتىق ناقىشتاعى زاماناۋي ءسان ۇلگىلەرىن كورسەتۋ كەزەڭدەرى بويىنشا ب ا ق سىناستى.
ج. دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى پەداگوگيكالىق كوللەدجىنىڭ وقۋشىلارى ەرنات سۇپىعالييەۆ پەن گۇلناز قونايەۆا «بوزبالا مەن بويجەتكەن – 2017» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. م. وتەمىسوۆ اتىنداعى بقمۋ ستۋدەنتتەرى بەكجان ابىلەكوۆ پەن ءمادينا شاكيروۆا ەكىنشى ورىنعا يە بولسا، بقيتۋ-دان كەلگەن جۇپ سامات قانات پەن گۇلميرا نۇرمۇحانوۆا ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەدى.
گۇلىم اقاپ،
باتىس قازاقستان وبلىسى
