شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ قاشعارعا شەك­كەن ساپارىنا قاراعاندا بىزدىكى قا­زاق اتامىز ايتقانداي، مىسىر ءشا­ءرى. بالا كەزىمىزدەن اتى تانىس قا­لانى سويتسە دە باسقاشا ەلەس­تەت­كەن­ءبىز. باقساق، وسى زاماننىڭ ءۇر­ءدى­ءسى، بيىك-بيىك ۇيلەر، اعىلعان ماشينا، ارى-بەرى جۇرگەن ادام. قازاق كا­ءسىپ­كەر­لەرى مەن ونەرپازدارى كۇندەلىك-تى ات باسىن بۇراتىن بەكەتى، ارقا-جارقا تابىسىپ، ساعىنىشىن با­سا­تىن ورىنعا اينالعانىنىڭ كۋا­ءسى دە بولدىق. جەرگىلىكتى قازاقباي، تالعات ەسىمدى جىگىتتەردىڭ كىشىپەيىل دە ەلگەزەك قالىپتارى جاعىمدى اسەر بەر­گەننەن باسقا، قوناققا قۋاناتىن قازاعۋار نيەت­تەرىنىڭ ءوزى نەگە تۇرا­دى. وسى جاقتا تۋىپ، قازاق­ستاننىڭ ءان ونەرىنەن ويىپ تۇ­رىپ ورىن العان تىلەۋبەك قوجان­نىڭ بىر-بىرىنە دەگەن ال­عاۋسىز با­ۋىر­­مالدىعى دا جۇرەك قوز­عاماي قوي­مايدى. بۇرىنعى كە­ڭەس وداعى­نىڭ كونسۋلدىعى بولعان ورىن­نان لەنين ءبيۋستىنىڭ تۇرعانىن كور­گەندە ءومىرىنىڭ وزگەشەلەۋ كەزەڭى­مەن كەزدەسكەندەي سەزىمگە بولە­نە­ءسىڭ. ءوت­كەننىڭ بەلگىسىنە تيىسپەگەن مۇن­داعى ۇستانىم، سالت-سانا جاڭا­شا ءورىس العان قوزعالىسىنىڭ ەكپىنى ەرەسەن. قۇلجا قالاسىنىڭ كەلبەتى شىعىستان گورى ەۋروپادا جۇرگەندەي اسەرى بول­ماعانمەن جىرتىلىپ-اي­رىلعان جۇڭگو جۇرتىنىڭ كەيىپتەرى، بىر-بىرىنە ءتىل قاتقان دىبىستارىنىڭ ءبارى قىتايشا. ءبىزدىڭ اعايىندار ودان يمەنبەي ەمىن-ەركىن تىلدەسىپ، شۇڭكىلدەسىپ سويلەسىپ، جاتىرقا­ماي­تىنى ءارى تاڭىرقاتتى، ءارى قازاقتىڭ ءام­بەباپ قابىلەتى «اۋزى كۇيگەن ءۇرىپ ىشە­ءتىننىڭ» كەبىن كەلتىرمەس پە ەكەن دەگەن ۇرەي تۇرتپەكتەتتى. اقىن مارفۋعا ايتقوجا الدىمەن ءۇرىمشى قالاسىنا سوعىپ، سودان كە­ءيىن تۋعان ولكەسى قۇلجاعا كەلىپ ءتۇس­ءتى. اەروپورتقا جيىلعان جەرگىلىك­ءتى اعايىندار اراسىنان جاۋاپتى قىز­مەتكەردى دە، انشى-كۇيشى، اقىن-جازۋ­شى­نى دا كەزدەستىرۋگە بولاتىن ەدى. ءبىر­گە وسكەن اقىن تۇرعىلاسى ارناعان ولەڭىن وقىپ تا جىبەردى. بەلگىلى دە­رەك­ءتى كينو تۇسىرگىش قاليلا وماروۆ پە­ر­زەنتى ەكەۋى بارلىق كورى­ءنىستى بەي­نە تاسپاعا ءتۇسىرىپ ءجۇردى. كەلەسى كۇنى وتەتىن جىر كەشىنە دايىن­دىق وسىلاي باستالىپ، كەز­دەسۋ­ءدىڭ شەشىمى كادىمگى كوركەم شى­عار­ما بايلامىنا بارا-بار شىقتى. الماتىدان بارعان ەركىن شۇكىماندى جۇرتشىلىق ەرەكشە جىلى قابىل­دا­دى. بۇل باۋىرىمىز بايقاۋى­مىز­شا، كلاسسيكالىق ونەرگە قاتتى دەن قو­يىپ، وپەرالىق اريالاردى ورىن­داۋ­عا وزىنشە قۇلشىنىپ ءجۇر ەكەن. ءان­ءشى­لىكتى ءبىز قۇدايدىڭ سىيى دەپ ەمەس، «تە­سىك قۇلاق نە ىستەمەيدىگە» كەلە­ءتىن­دەي كوكەيىنە ساز بارسا ءبىتتى ءاۋ دەپ ءان شىرقامايتىن جۇمىر باستى پەندەنى كەزدەستىرۋ قيىندىققا اينالىپ بارا جاتقان زامان. قازاق­قا تانىمال ءانشى باۋىرىمىز، كلاس­سي­كالىق ونەردىڭ قاس شەبەرى قابى­لاش ءابى­كەي ۇلى اعاسىنان ءمان-جايدى كوپ سۇراعىشتاي بەرەتىنىن اڭعاردىق. سوفيا كونسەرۆاتورياسىن بىتىرگەن قابىلاش تىڭداپ بولىپ، تىم كەش قال­عانىن ەسكەرتكەندە كوڭىلگە قا­را­مايتىن تۋرا­شىلدىقتى، شىنىن ايتقاندا، اۋىر قابىلدادىق. ەركىن باتىر قازاققا قايرات بايبوسىنوۆ سىقىلدى تانىلعان جەزتاڭداي ءانشى، حالىق سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنىپ ۇلگەردى. ماسكەۋ اسىپ، بالقان تاۋعا بارعان وكىلدەرىمىزدىڭ ايتقانى دۇ­رىس تا شىعار. كەيدە وداعاي كوز­قا­راس كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەتىنىن قالاي جا­سىراسىڭ. كلاسسيكالىق ونەر جالپى ادامزات مۇراسى. ال قازاق­تىڭ ۇلتتىق ونەرى ءوز جان دۇنيەمىزدىڭ ايناسى. «ازاۋلىنىڭ ستامبولدان نەسى كەمدى» مىڭ مارتە مىسالعا الا­تىن جاعداي كەزدەسەدى. ورايى كەلىپ تۇرسا، سۇيسىنبەسكە امالىڭ كانە. ەۋروپا دۇنيەسىن تاڭسىق كورۋدەن قا­لىپ، اسا شەبەر ورىنداۋشى ءدا­رەجەسىنە كو­تە­رىلگەن حالىقپىز. ەندى اڭگىمە ونە­ءرى­ءمىزدىڭ قادىرىنە تولىق جەتۋ مىندەتىن قالاي سەزىنەتىنىمىزدە جاتىر. كەشتى جۇرگىزگەندەردىڭ ءبىرى كۇن-بي­كە نۇر قىزى قىتايشا حابارلا­عان­دا تاڭدايى تاڭدايىنا جۇقپادى. جەر­گىلىكتى اقىن جاناتاي قاب­دى­كە­ءرىم­­ۇلى بولمىسى شيراق تا وتكىر ءجى­گىت كەشتىڭ ءسانىن ادەمى كىرگىزدى. مار­­­­فۋعا ايتقوجا ولەڭدەرىن جۇرت­شىلىق شىن جۇرەكپەن تىڭداپ، ورىن­­دارىنان تىك تۇرا قول سوقتى. ال­عاشقى ءبىلىم العان ورنى ستالين اتىنداعى ورىسشا گيمنازياسىندا بىرگە وقىعان قۇربىلارىنىڭ ەسىم­دەرىن اتادى. ولار مادەنيەت ۇيىنە كەپ، ورىندارىنان تۇرىپ قۇرمەت كورسەتتى. سىرى كەتسە دە سىنىن ساق­تاعان كىسىلەردىڭ جۇزدەرىندە بالا ءوسىرىپ، نەمەرە تاربيەلەگەن، شوبەرە كورىپ، اۋلەت باسشىسى بوپ وتىرعان قالىپتارىن تانىپ ۇلگەرەسىڭ. ءما­دە­نيەت سارايىنا جينالعان حالىق الماتى جۇرتشىلىعى اجارىنان تۇك تە ايىرماسى جوقتاي. سويتسە دە مۇڭ­دى جۇرەكپەن عانا سەزىنەتىن حال­ءدى وتكە­ءرىپ تۇرىپ، بولاشاققا ەرىكسىز الاڭ­داي­سىڭ. اقىن مارفۋعا ايتقوجا ولەڭ­دەرى كوڭىل-كۇيدىڭ ءتۇرلى قۇبىلىس­تارىن بايقاتتى. جاستىق شاقتاعى بىرگە ءوس­كەن قۇربى-قۇرداستارىمەن قوسا، وسىن­داعى اتاقتى اۋلەتتەردەن قال­عان ەسكى كوز ۇرپاقتارىنىڭ ەسىمدەرىن اتادى. وسىندا جيىرما جىل بۇرىن ءبىر كەلىپ كەتىپ، قاۋىشقان تەبىرەنىستى ساتتەرىن ولەڭمەن ورتاعا جايىپ سالدى. وراش تۇرسىنباي ۇلى، توقان سا­ماعۇل ۇلى، كومپوزيتور سماعۇل ءبو­دەنباي ۇلى، اينۇر ابىلامەت­قىزى، راۋشان ءابۋ قىزى سەكىلدى كوپتەگەن انشىلەر مارفۋعا ايتقوجانىڭ شىعارعان اندەرىن ورىن­دادى. جۇڭگو ەلىنە اتى ءماشھۇر ما­ناپ­قازى ءانشىنىڭ ءبىتىمى دە تارتىمدى. قۇلجا قازاقتارى ۇلتتىق عۇرىپ­تان الىستاماعان. سەرىلىك سالت-سانا­نى جاقسى كورەتىن رومانتيكالىق سەزىم بويلارىندا تولىمدى ساقتاپ­تى. سول ەرەكشەلىكتەرىنەن ايرىلماسا ەكەن دەپ اللا تاعالادان جالبارىنىپ تىلەگەن تىلەگىمىز وسى.

جۇماباي شاشتاي ۇلى.

"قازاق ادەبيەتى"