شوقان ومىرىندەگى ەڭ ءبىر قىزىقتى دا جارقىن شاق پەتەربور كەزەڭى بولدى. بۇل كەزدە ول پەتەربوردىڭ عىلىمي، ساياسي-الەۋمەتتىك تىرشىلىگىنە قىزۋ ارالاستى. گەوگرافيالىق قوعامدا، باس شتابتىڭ اسكەري-عىلىمي كوميتەتىندە، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ازيا دەپارتامەنتىندە جۇمىستار ىستەدى. سونىمەن بىرگە، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تاريح-فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە لەكسيا تىڭدادى. باس شتابتىڭ عىلىمي كوميتەتىنىڭ تاپسىرۋى بويىنشا، ورتا ازيا مەن شىعىس تۇركىستاننىڭ كوپتەگەن كارتاسىن جاسادى. ورىستىڭ گەوگرافيالىق قوعامىنىڭ مۇشەلەرىنە ارناپ شىعىس تۇركىستاننىڭ ەلدەرى مەن حالىقتارى تۋرالى، تيان-شان مەن قىرعىزستاننىڭ گەوگرافياسى جونىندە لەكسيا وقىدى. «سيەۆەرنايا پچەلا»، «رۋسسكيي ينۆاليد» گازەتىندە ماقالا جاريالادى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ازيا دەپارتامەنتى جانىنداعى شىعىس مەكتەبىندە دە شوقان اسا زور جۇمىستار ىستەدى، مۇندا ول تۇرىك تىلدەرىنەن ساباق بەردى. گەوگرافيالىق قوعامنىڭ عىلىمي جۋرنالدارىنا جانە ورىس وقىمىستىلارى مەن جازۋشىلارىنا جاساپ جاتقان عىلىم مەن ادەبيەت ەنسيكلوپەدياسىنا ورتا ازيا مەن قازاقستاننىڭ ەرتەدەگى عالىمدارى، اقىندارى، قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرلەرى (ءابىلعازى، ءابۋ-ناسىر ساماني، اللاۋددين دجۋۆەيني، الىشەر ناۋاي، ابىلاي) تۋرالى ماقالالار جازادى. شوقاننىڭ پەتەربوردا ءجۇرىپ اكەسىنە جازعان حاتىنا قاراعاندا، 1860 جىلدىڭ قىسىندا ول پەتەربوردان پاريجگە بارعانعا ۇقسايدى. ورىستىڭ اتاقتى جازۋشىسى ف.م. دوستويەۆسكييدىڭ دوسى ۆرانگەل سول قىستا ءوزىنىڭ پاريجدە ۋاليحانوۆپەن كەزدەسكەنىن جازادى. مىنە، وسى ەكى دوكۋمەنت شوقاننىڭ باتىس مادەنيەتى مەن ريەۆوليۋسياسىنىڭ سول كەزدەگى ورتالىعى - پاريجدە بولعاندىعىن دالەلدەيدى. پەتەربوردا شوقان ورىس حالقىنىڭ بەلگىلى عالىمدارى، اقىن-جازۋشىلارى جانە الدىڭعى قاتارلى قوعام قايراتكەرلەرىمەن تانىسىپ، دوستىق بايلانىس جاسايدى. پ.پ. سەمەنوۆ-تيان-شانسكيي، گ.ن. پوتانين، ف.ن. دوستويەۆسكيي، س.ف. دۋروۆتارمەن ول سىبىردە جۇرگەن كەزىنىڭ وزىندە-اق دوستاسقان. ال پەتەربورداعى تانىستارىنىڭ ىشىندە ورىستىڭ اتاقتى عالىمى د.ي. مەندەلەيەۆ، اكادەميكتەر ۆ.ۆ. ۆەلياميپوۆ-زەرنوۆ، ا.ن. بەكەتوۆ، اقىندار - اعايىندى كۋروچكيندەر، ا.ن. مايكوۆ، پ.يا. پولونسكيي، شىعىس زەرتتەۋ عىلىمىنىڭ ماماندارى پ.پ. لepx، ي.ن. بەرەزين، ۆ.پ. ۆاسيليەۆ تاعى باسقالار بولدى. سول سياقتى ول «سوۆرەمەننيك» جۋرنالىنىڭ رەداكسياسى مەن ادەبيەت فوندىنا بارىپ جۇرەدى، مۇندا ول ۇلى ريەۆوليۋسيونەر-دەموكرات ن.گ. چەرنىشيەۆسكيي مەن ونىڭ دوستارىنا جولىعۋى ابدەن ىقتيمال. شوقان وسى ورىس دوستارىمەن جاقىنداسۋىنىڭ ارقاسىندا اۋەلى ۆ.گ.بەلينسكيي مەن م.ۆ.پەتراشيەۆسكييدىڭ، ن.گ.چەرنىشيەۆسكيي مەن ن.ا.دوبروليۋبوۆتىڭ ساياسي جانە فيلوسوفيالىق كوزقاراستارىمەن تانىسادى، سولاردىڭ وزات يدەيالارىمەن قارۋلانادى. سونىمەن بىرگە، شوقاننىڭ ءوزى دە ورىس دوستارىنا ءوز تاراپىنان ىقپال ەتىپ، ولاردى ورتا ازيا مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ تاريحىن، ادەبيەتىن زەرتتەپ بىلۋگە، وسى حالىقتاردىڭ ومىرىنەن شىعارما جازۋعا شاقىرادى. ماسەلەن، اتاقتى اقىن ا.ن. مايكوۆتىڭ «ەمشان» (قىر گ ۇلى)، «دالا» اتتى ولەڭدەرى شوقاننىڭ ايتۋىمەن جازىلىپتى. سول سياقتى، شوقان بەرگەن سيۋجەت بويىنشا بەرەزين «قوزى كورپەش - بايان سۇلۋ» پوەماسىن ورىس تىلىنە اۋدارعان. مۇنىڭ ءوزى شوقاننىڭ تەك ورىس دوستارىنان ۇلگى-ونەگە الىپ قانا قويماي، ولارعا دا ءوز تاراپىنان اسەر ەتە بىلگەنىن اڭعارتادى.

الكەي مارعۇلان - "شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ءومىرى مەن عىلىمي شىعارماشىلىعىنا ارنالعان زەرتتەۋلەر" كىتابىنان