ءيا، بۇل – راسىندا دا بۇلتارتقىسىز يمانداي شىندىق. بۇل – قۇداي الدىندا دا، ۇلى بابالار ارۋاقتارى الدىندا دا تاريحي ايداي انىق اقيقات. قازاق ەلىندە بابالاردىڭ قانى مەن انالاردىڭ كوز جاسىنا بوككەن كيەلى جەر ءۇشىن، ۇلت، ۇرپاق، شاكىرت قامى ءۇشىن كىمنىڭ كىم بولعانىن، كىمنىڭ قانداي دارەجەدە تىرشىلىك كەشىپ جاتقانىن قازاق حالقى ءبارىن دە تالداپ، وتە جاقسى ءبىلىپ وتىر. بۇگىنگى قازاق ەلىندە ۇلت، ۇرپاق ءۇشىن ادال تۋعان، جانىن قيار زيالى قاۋىم جوقتىڭ قاسى ەكەنىن حالىق جاقسى بىلەدى. بۇل اششى شىندىقتى الاشتىڭ عاسىرلىق تويىنىڭ قارساڭىندا اشىق ايتۋعا دا، ەرىكسىز مويىنداۋعا دا مىندەتتى ەلمىز. سول سەبەپتەن دە ۇلتسىزدىق پەن وپاسىزدىقتان، جاعىمپازدىق پەن ساتىلىمپازدىقتان اۋلاق بولعاندىقتان كۇللى ۇلت، حالىق، ۇرپاق الدىندا ارىم تازا كۇيدە عۇمىر كەشۋگە ءماجبۇر بولعاندىعىم، ادال ادامگەرشىلىك پەن تەكتى كىسىلىكتىڭ الاۋى ءارقاشاندا اسا اسقاق دارەجەدە ايقىن بولعاندىعى ءسوزسىز. سەبەبى حالقىمنىڭ ماعان دەگەن تەڭدەسى جوق ۇلى ماحابباتىنان، ىنتىق سەنىمىنەن ارتىق التىن سىيلىق، جوعارى مارتەبە بولۋى مۇمكىن بە، اعايىن؟! جوق. بولمايدى. بولۋى مۇمكىن دە ەمەس. دەمەك، بۇل – كەز كەلگەن مەملەكەتتىك سىيلىقتان، بەدەلدى مارتەبەدەن الدەقايدا اسا جوعارى ءارى اسا باعالى كەلەتىنى ءالىمساقتان ايان.

ايتالىق قازاقتىڭ بۇگىنگى جانە كەلەشەك دەربەس تاۋەلسىزدىگىن، مەملەكەتتىك ۇلتتىق ۇتقىر قۇرىلىمدى ۇتىمدىلىقپەن ورنىقتىرۋ جولىندا «ويان، قازاق!»، «ەلىم قايتىپ كۇن كورەر؟!»، «ەل مەن جەردى قورعار ەر قايدا؟»، «ۇقپاساڭ، قور بولاسىڭ قازاق!»...  باسقا دا كوپتەگەن سان الۋان قيلى وتكىر دە جانايقايلى ولەڭ جولدارىن، تۇيتكىلدى دە وزەكتى ماقالالاردى ۇدايى جاريالاۋ ارقىلى ءھام قازاقتى تاۋەلسىز ەل بولا بىلۋگە، الاڭسىز كوكتەپ وركەندەي بىلۋگە ۇندەۋ سوناۋ 1970 جىلدان، ياعني ءومىر بويى ۇنەمى ات ۇستىندە جارقىراپ ءجۇرىپ، جانقيارلىق دارەجەمەن كۇرەسىپ كەلەمىن. قۇدىرەتىنەن اينالايىن كيەلى جەردىڭ، قاسيەتتى ەلدىڭ قامى ءۇشىن، ۇلت، ۇرپاق، شاكىرت قامى ءۇشىن ولشەۋسىز تەر توگۋمەن، ومىرلىك وزىق ۇلگى-ونەگەلەردىڭ التىن ءدانىن سەبۋمەن، ساۋلەلى شۋاعىن شاشۋمەن كەلەمىن. اقىرىندا بۇل قاجىماس قاجىرلى دا قايسار ەڭبەكقورلىعىما قاتىستى الاش جۇرتى اسا جوعارى باعاسىن بەرىپ، ۇلى دالانىڭ حالىق اكادەمىگى دەپ اتاپ كەتتى. سونىمەن بىرگە الاش الىپتارى مەن ارىستارىنىڭ ەڭ لايىقتى ءىزباسارى دەپ ايشىقتادى. الاشتىڭ اسان قايعىسى، ماحامبەتى، ەلاتاسى، ابىزى... سىندى ايشىقتالعان ايگىلى ات قويىپ، قۇرمەت كورسەتۋدىڭ دە جەتكىلىكتى ەكەنى امبەگە ايان. بۇنداي ايتۋلى ابىرويىم مەن مەرەيىمدى اقپارات كوزدەرى جاريالاۋمەن كەلەدى. اقىرىندا وسى ماقالانىڭ اۆتورى جايلى تۇششىمدى دەرەكتەردىڭ نەگىزىندە بەلگىلى جازۋشى تالعات ايتباي ۇلى «قازاعىم» دەگەن ءبىز بارمىز» اتتى روماندى جانە اقىن ءابدىقادىر بورىبەك ۇلى «جۇرەگى ۇلىلارمەن ۇندەسكەن جان» اتتى ولەڭ روماندى جازۋلارىنا ەڭ نەگىزگى سەبەپشىسى بولدى. اتالمىش روماندارعا قوسا، ارناۋلى سان الۋان ولەڭ، ماقالا، كۇي جارىق كورىپ، وقىرمان قاۋىمنىڭ قولىنا جەتتى. البەتتە، ەل، ۇلت ونەگەسى مەن قۇدىرەتى زور اتقارىلعان ۇلتتىق ىستەرىڭ مەن ۇرپاققا قالدىرعان ىزدەرىڭدى حالىق جوعارى باعالاپ جاتسا، ەل ەسىندە قالدىرۋدى شەگەندەپ جاتسا، بۇل – ۇلى باقىت. قىسقاسى، بۇنىڭ ءبارى مەنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ ۇمىلمايتىن ەڭ ايتۋلى ۇلى قۇبىلىس – مىنە، وسى. بۇل، ارينە، ەرتەڭگى كۇنى و، دۇنيەدە دە تىنىش ۇيىقتاۋ ءۇشىن اسا قاجەت.

مىنەكي، بۇگىنگى جانە كەلەشەك ۇرپاقتارىمىز ۇلگى-ونەگە الارلىقتاي كۇرەسكەرلىك ۇردىسپەن سوڭعى اقتىق دەمىم تاۋسىلعانشا، قازاعىم دەپ سوققان جۇدىرىقتاي جۇرەگىم توقتاعانشا، اتتان ءبىر ساتكە دە ءتۇسۋدى، بەلىمدى تىنىستاۋعا شەشۋدى بىلمەي ومىرلىك كۇرەستى جەتىلدىرە ءتۇسۋ، وزدىرا ءبىلۋ، بۇل – ەڭ نەگىزگى مىندەتىم بولدى. تاۋەلسىز ۇلتتىڭ جاستارىنىڭ مىقتى جانە رۋحتى بولىپ، كوكتە ەركىن سامعاۋىندا ۇلتتىڭ ايتۋلى قايراتكەر تۇلعاسى دارەجەسىنە كوتەرىلۋ، بۇل – قازاقتىڭ ەڭ جارقىن باقىتتى عۇمىر كەشۋى ءۇشىن اسا قاجەت. ويتكەنى كەشەگى ۇلى اتا-بابالارىمىز بەن الاش الىپتارىنىڭ قازاق ۇلتى ءۇشىن اڭساعان ارمانى دا، ۇلتتىق اماناتى دا تولىققاندى دارەجەدە ورىندالا قويعان جوق. دەمەك، ولاردىڭ ۇلتشىلدىق ۇلى ۇستانىمى قانداي ەدى؟ بۇگىنگى قازاق ەلىنىڭ، ونىڭ بيلىك يەسىنىڭ الاش الىپتارى الدىنداعى قارىزدارى مەن پارىزدارىن قاپىسىز وتەۋدەگى ۇلتتىق شىنايى ۇتقىر دارەجەسى قانداي كۇيدە؟ شىنايى اقيقات-شىندىققا ءادىل دە تۋرا، داڭعىل جول قاشان اشىلادى؟ جانقيار حالىقشىل، تۋراشىل، سىنشىل تۇلعالاردىڭ جولىنا قاقپان قۇرۋ قاشان توقدايدى؟

مولداعالي ماتقان

حالىقارالىق مۇستافا كەمال اتاتۇرىك اتىنداعى

التىن مەدالدىڭ يەگەرى، قوعام قايراتكەرى،

پۋبليسيست-جازۋشى، اكادەميك