پسيحواناليتيك مامان مەن ۇستازدار، اتا-انالار وقۋشىلاردىڭ مەكتەپكە حيدجاب كيىپ كەلۋ ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرلەرىمەن ءبولىستى. ءبىرى بۇعان تۇبەگەيلى قارسىلىق بىلدىرسە، ەكىنشىسى قوشتاي ءتۇستى. ارالارىندا حيدجابتى ويۋ-ورنەكتەرمەن تۇرلەندىرە ءتۇسۋدى ۇسىنعاندار دا بولدى.
ءبىلىم كۇنى جاقىنداعان سايىن وقۋشىلاردىڭ مەكتەپكە حيدجاب كيىپ كەلۋ ماسەلەسى تولىقتاي شەشىلدى مە دەگەن ساۋال تۋىندايدى. ويتكەنى، وتكەن جىلى اقتوبە قالاسىنداعى مەكتەپتەردە بولعان داۋدان كەيىن حيدجابىن شەشۋدەن باس تارتقان وقۋشىلار تابىلعان-دى. ارالارىندا مەكتەپ اۋىستىرىپ، باسقا وبلىستارعا كوشىپ جاتقاندار دا بولدى. سونداي-اق، كەي وقۋشىلاردىڭ كەلەسى سىنىپقا كوشپەي قالۋى تاعى بار.
بالاباقشاعا حيدجابپەن كەلەتىندەر بار
ساۋالناما بارىسىندا وقۋشىلار عانا ەمەس، بالاباقشا تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ دە مەكەمەگە حيدجاب كيىپ كەلەتىنى بەلگىلى بولدى. بۇل تۋرالى استانا قالاسىنداعى بالاباقشالاردىڭ ءبىرىنىڭ تاربيەشىسى ايتىپ بەردى. سونداي-اق، ولارعا تىيىم سالۋعا قۇقىقتارى جوق بولعاندىقتان، بۇل ماسەلەگە كوز جۇما قارايتىنىن جەتكىزدى.
"ءبىزدىڭ بالاباقشاعا بۇلدىرشىندەردىڭ حيدجاب كيىپ كەلەتىن كەزدەرى بولادى. ءبىرىڭعاي فورما بەكىتىلمەگەندىكتەن جانە بالا كيىمىن اتا-انا تاڭدايتىندىقتان، قارسىلىق بىلدىرە المايمىز. ياعني اتا-انانىڭ قالاۋىنا باس يەمىز. سەبەبى، ءبىز قانشا ايتۋعا تىرىسساق تا، ولار ءوز دەگەندەرىن ىستەيدى"، — دەيدى جانار اباي قىزى.
ال نۇر-مۇباراك مىسىر يسلام مادەنيەتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى، زايسان اۋدانى ورتالىق مەشىتىنىڭ ۇستازى ايگەرىم ءۇرىمحانوۆا ايەل قاۋىمىنىڭ حيدجاب كيگەنىن ۇناتسا دا، باليعات جاسىنا تولماي ورانۋ قاتەلىك ەكەنىن ايتادى. سەبەبى، 12-13 جاسقا دەيىن وقۋشى وڭ-سولىن تانىپ ۇلگەرمەيدى.
"حيدجاب كيۋ — اللا تاعالانىڭ بۇيرىعى، ايەل بالاسىنا جۇكتەگەن ءبىر پارىزى. ول جونىندە تولىعىراق قۇران كارىمنىڭ "نۇر" جانە "اعزاب" سۇرەلەرىندە ايتىلعان. ءبىراق، وسى تۇستا وقۋشى قىزداردىڭ ورامال تاعىپ بارۋىنا قاتىستى ءبىر ماسەلە تۋىندايدى. وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ باتىسىنداعى مەكتەپتەردە بولعان داۋ ءالى مەنىڭ ەسىمدە. اتا-انالار مەكتەپتىڭ حيدجاب كيۋگە تىيىم سالۋىنا ورە تۇرەگەلىپ قارسىلىق بىلدىرگەن-دى. ءبىزدىڭ ءمۇفتيات حيدجابتى مەكتەپ جاسىنداعى قىزداردىڭ كيمەگەنى ءجون دەگەن كوزقاراستا. سەبەبى، شاريعاتتا "باليعات جاس" دەگەن تۇسىنىك بار. ال وسى باليعات جاسقا 2 جانە 3-سىنىپتىڭ قىزدارى تولا قويمايدى. ولار بۇل ۋاقىتتا نەبارى 8-9 جاستا بولادى. قازاقستاندا قىزدار باليعات جاسقا 12 جاستان باستاپ تولادى جانە باليعات جاس دەگەندە ادامنىڭ بيولوگيالىق جاسى عانا ەسكەرىلمەيدى. ول وڭى مەن سولىن تانىپ، سانالى ادام رەتىندە جاۋاپكەرشىلىكتى الىپ، شەشىم قابىلداي الاتىنداي دارەجەگە جەتۋى ءتيىس.
ونىڭ ۇستىنە ءبىز زايىرلى مەملەكەت بولعاندىقتان، حيدجابتى قىز بالا ءوز تاڭداۋى وزىندە بولىپ، ۋنيۆەرسيتەتكە بارعان شاعىندا دا تاقسا بولار ەدى. سونداي-اق، قۇران كارىمدە اللا ءوز ارامىزداعى باسشىلاردى تىڭداۋدى پارىز ەتكەن. ال ءبىزدىڭ باسشىلارىمىز — ەلباسى مەن ءمۇفتيات. ولار قانداي كوزقاراستا بولسا، ءبىز دە سول تاڭداۋدى قۇپتايمىز. ەندى مىنە جاڭا وقۋ جىلى كەلە جاتىر. الدىمىزدا قانداي توسىنسىي كۇتىپ تۇرعانىن بىلمەيمىز. ءبىراق، وسى تۇستا ءارقايسىمىز بيلىكتىڭ ءبىزدىڭ دىنىمىزگە ەشقانداي دا قارسى ەمەستىگىن ءبىلۋىمىز كەرەك. سەبەبى، بۇل ورامالعا تىيىم سالۋ ماسەلەسى تەك مەكتەپ اياسىندا تالقىلانىپ جاتىر جانە ونىڭ ناقتى سەبەپتەرى بار. وسى كۇنگە دەيىن ۋنيۆەرسيتتەردە حيدجاب كيۋگە تىيىم سالماعان. قۇدايعا شۇكىر، ءدىني دارىستەر وتكىزۋگە دە شەكتەۋ قويىپ جاتقان جوق. جۇرت ەمىن-ەركىن مەشىتتە ناماز وقىپ جاتىر"، — دەيدى ءدىني قىزمەتكەر.
بالالارىن نەگە حيدجابقا ورايدى؟
بەلگىلى قازاقستاندىق پسيحواناليتيك جانار وسپانوۆا جان-جاراسىن جاسىرعىسى كەلەتىن جانداردىڭ حيدجابقا وراناتىنىن ايتادى. سونداي-اق، مامان مۇنى ۆۋايەريزممەن بايلانىستىردى.
"سانالى تۇردە وقۋشى ءوز ەركىمەن حيدجاب كيەدى دەپ ويلامايمىن. سول سەبەپتى، بۇل ماسەلەنى ولاردىڭ اتا-انالارىمەن بايلانىستىرعان ءجون. ولاردىڭ بالالارىنا حيدجاب كيگىزۋدەگى ويلارى قانداي؟ بۇل اتا-انالاردىڭ قاراڭعىلىعىمەن نەمەسە ىشكى شەشىلمەگەن قيىندىقتارىمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. حيدجاب كيەتىندەر "ۇيات بولادى، اۋرەتتى جەرلەردى جابۋ كەرەك" دەپ ءجيى ايتادى. ال مۇندايدى ادەتتە (ۆۋايەريست) ەسىكتىڭ ار جاعىندا نە بولىپ جاتقاندى كورگىسى كەلەتىندەر جانە ءوزىنىڭ ينتيمدىك ارەكەتتەرىن كورسەتكىسى كەلەتىندەر جاسايدى. سونداي-اق، وزدەرىنە بوستاندىق بەرمەي، ىشكى جارالارىن وسىلاي جاسىرۋ ماقساتىندا كيەدى. كوبىنەسە ولاردىڭ بويىن قورقىنىش پەن ۇرەي بيلەپ تۇرادى. سول ايەلدەر مەن قىزداردان اتا-انالارىمەن قانداي قارىم-قاتىناستا ەكەنىن سۇراساڭىز، ءبىر شيكىلىك بارى انىقتالادى. مۇنىمەن قاتار، بۇل ادامدار قۇران كارىمدى جەتىك مەڭگەرگەن بە دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ويلانۋىمىز قاجەت. سەبەبى، بۇل كىتاپتا "حيدجاب كي، تۇمشالان" دەپ جازىلماعان. ال اتا-انالارعا بالالارىنىڭ ىشكى قالاۋىن سىيلاۋعا كەڭەس بەرگىم كەلەدى. بالا دەگەن جەكەمەنشىك زات ەمەس، تۇلعا"، — دەيدى پسيحواناليتيك.
حيدجابقا قاتىستى ءبىرجاقتى پىكىر ءبىلدىرىپ، وعان تۇبەگەيلى قارسى بولعاندار اراسىندا تانىمال بلوگەر، قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ ۇستازى دا بار. ول وقۋشىلاردىڭ ءارتۇرلى بولىپ كيىنىپ كەلۋى ۇستازدار ءۇشىن دە ىڭعايىسىزدىق تۋدىراتىنىن ايتادى.
"وقۋشىلاردىڭ حيدجاب كيۋىنە قارسىمىن. ءبىز زايىرلى، وزىندىك قۇقىقتارى مەن زاڭدارى بار مەملەكەتپىز. ياعني زاڭ قانداي بولسا، سوعان باعىنامىز. اركىمنىڭ ءوز قالاۋىمەن كيىنگىسى كەلەتىنىن تۇسىنەمىز. ءبىراق بۇل كيىمدەرىن مەكتەپتەن تىس ۋاقىتتا كيسىن. ال مەكتەپ — قوعامدىق ورىن، ءبىلىم الاتىن مەكەمە. ول جەردە وتىرعاننىڭ بىرەۋى دجينسى كيىپ كەلسە، ەكىنشىسى باسقا نارسە كيىپ كەلسە، بۇل وقۋشىلار اراسىندا تۇسىنىسپەۋشىلىك تۋدىرادى. ونىڭ ۇستىنە ءارتۇرلى كيىنىپ وتىرعان وقۋشىلارعا ۇستازدىڭ كوزقاراسى قانداي بولماق؟ پارانجاسىنىڭ استىندا بومبا جاسىرىپ كەلگەن شىعار دەپ تە الاڭداۋى مۇمكىن. جالپى حيدجاب دەگەنگە تۇبەگەيلى قارسىمىن"، — دەيدى انار جاقسىلىق قىزى.
"اشىق-شاشىق جۇرگەنشە، حيدجاب كيگەنى جاقسى"
بۇگىندە بەس بالا تاربيەلەپ وتىرعان اكە ءقىدىرالى بولمانوۆ كەرىسىنشە وقۋشىلاردىڭ حيدجاب كيۋىن قوس قولىن كوتەرە وتىرىپ قولدايتىنىن جەتكىزدى. ايتۋىنشا، بۇل قىزداردىڭ كوشەدە اشىق-شاشىق جۇرۋىنەن الدەقايدا جاقسى.
"ادامداردىڭ نەگە وسى حيدجابتى مۇنشا ءسوز قىلاتىندارىن تۇسىنبەيمىن. ءبىز كەرىسىنشە اشىق-شاشىق جۇرگەن قىزداردان قورقۋىمىز كەرەك. مىسالى، جاز ايلارىندا دالاعا شىعىپ قالساڭىز، كىندىگىن اشىپ، قىسقا كيىم كيىپ العان قىزداردى ءجيى كورەسىز. كەرىسىنشە سولاردىڭ وسىلاي جۇرۋلەرىنە تىيىم سالۋىمىز كەرەك قوي. سول سەبەپتى، وقۋشىلاردىڭ حيدجاب كيۋىنە قارسى ەمەسپىن. ويتكەنى، قانداي كيىم كيەتىنى ادامنىڭ جەكە تاڭداۋى، قۇقىعى. ءتارتىپتى بولسا، اشىق-شاشىق جۇرمەسە، ونىڭ نەسى جامان؟ ارينە، كوزدى عانا اشىق قالدىرىپ تۇمشالانىپ السىن دەمەيمىن. بار بولعانى اتا-بابامىزدان كەلە جاتقان ءسالت-داستۇردى ەسكەرۋىمىز قاجەت. ونىڭ ۇستىنە قىزقا قىرىق ۇيدەن تىيىم سالىپ وسكەن قازاقپىز. سوندىقتان قىزداردىڭ جابىق كيىمدەر كيگەنى ادەمى دەپ ويلايمىن. وسى ارەكەتتەرى ارقىلى ولار جىگىت قاۋىمىنىڭ كوزىن سۋىرمايدى، تۋرا جولدان تايدىرمايدى. مەنىڭشە، وسىلاي جابىق جۇرگەندەرى وتە دۇرىس"، — دەيدى پروديۋسەر.
تەلەجۇرگىزۋشى عاني وسپانبەك ۇلى دا ءقىدىرالى بولمانوۆتىڭ ءسوزىن قوشتاي ءتۇستى. دەسە دە، بۇل ماسەلەگە كەلگەندە ءبىرجاقتى پىكىر ءبىلدىرۋ قيىن ەكەنىن جاسىرمادى.
"حيدجاب ماسەلەسىنە قاتىستى ءبىرجاقتى پىكىر ايتۋ قيىن. جالپى جەكە ءوز باسىم قارسى ەمەسپىن. وندا تۇرعان ەشنارسە جوق سياقتى. ءبىراق 1 جانە 2-سىنىپتىڭ قىزدارى حيدجاب كيىپ جۇرگەندەرىن كورسەم، ولاردى قاتتى اياپ كەتەمىن. دەسە دە، ادام ءدىندى ءوزى تاڭدايتىندىقتان، مەن وقۋشىلاردىڭ دا حيدجاب كيۋىنە ەش قارسى ەمەسپىن"، — دەيدى ول.
وتاندىق ديزاينەرلەرگە ۇسىنىس
بۇل ورايدا قازاقستاندىق جۇلدىزدار وتاندىق ديزاينەرلەرگە ەرەكشە ۇسىنىس جاسادى. ولار حيدجابتى مەكتەپ فورماسى رەتىندە كيۋگە رۇقسات بەرىپ جاتقان جاعدايدا ونى قازاقى ويۋ-ورنەكتەرمەن تۇرلەندىرگەنىن قالايتىنىن ايتىپ ءوتتى.
"وقۋشىلاردىڭ حيدجاب كيۋ ماسەلەسىن ەكىجاقتى قاراستىرۋعا بولادى. ءبىراق، زاڭ بارىمىزگە ورتاق جانە ءبىز تولىق مۇسىلمان مەملەكەتى ەمەسپىز. ونىڭ ۇستىنە شاريعاتتا دا بىرنارسەنى شەكتەن تىس جاساۋعا بولمايتىنى ايتىلادى. بارلىعى بولاشاقتىڭ ەنشىسىندە. حيدجاب كيۋگە رۇقسات بەرگەننىڭ وزىندە مەن ول كيىمنىڭ ءبىزدىڭ داستۇرمەن ۇشتاسىپ تىگىلگەنىن قالايتىن ەدىم. سول كيىمدە ءبىزدىڭ ءداستۇردىڭ ۇشقىنى بولماعاندىقتان، قابىلداي الماي جاتقان سياقتىمىز. تىم بولماسا ويۋ-ورنەك سالىپ قويسا، قازاقتىڭ كوڭىلىن ءبىر كوتەرىپ قوياتىن ەدى. سوندىقتان ديزاينەرلەرىمىزدىڭ قۇلاعىنا التىن سىرعا دەگىم كەلەدى. حيدجاب ءدىنىمىزدى كوركەم ەتىپ كورسەتەتىندەي جاسالسا ەكەن دەيمىن. وسىلاي بولىپ جاتسا، مەن تەك قۋانامىن"، — دەيدى شاحريزات.
ال ءانشى قۇرماش ماحان قازاقستان حالقىنا ءدىني ساۋاتتىلىق جەتىسپەيتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق، ايتۋىنشا، قىزداردىڭ اشىق-شاشىق كيىنگەنىنەن، حيدجابپەن جۇرگەندەرى كوڭىلىنە جاعادى.
"وكىنىشكە وراي، بارلىق ادام بىردەي ءدىني ساۋاتتى دەپ ايتا المايمىز. ءبىراق، بارىنە بىردەي توپىراق شاشپايمىن. سونداي-اق، ءار ادام قالاي كيىنگىسى كەلەتىنىن ءوزى تاڭدايدى. ال وعان قارسىلىق تانىتقان دۇرىس ەمەس. ويتكەنى، اشىق-شاشىق كيىنىپ جۇرگەن ءارتۇرلى قىزداردى كورەمىز. ولارعا ەشكىم شەكتەۋ قويمايدى. پسيحولوگيا تۇرعىسىنان كەلسەك، الەمدەگى بەدەلدى عالىمدار مۇنىڭ ادامزات ءۇشىن زيان ەكەنىن ايتىپ وتىر. ول قىزداردىڭ دەنساۋلىعىنان بۇرىن ەر ادامدار ءۇشىن زيان بولماق. وسىنى ەكەرە وتىرىپ مەن وقۋشىلاردىڭ حيدجاب كيۋىنە قارسى ەمەسپىن. ارينە، شەتەلدەگىدەي تۇمشالانىپ السىن دەمەيمىن. ءوز داستۇرىمىزگە، نانىم-سەنىمدەرىمىزگە ساي كيىنگەندەرىن قالايمىن. ونىڭ ۇستىنە حيدجاب قىز بالانى ۋلتراكۇلگىن ساۋلەلەردەن قورعايدى"، — دەيدى ول.
ءمۇفتيات پەن ءبىلىم مينيسترلىگى نە دەيدى؟
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى مۇسىلمان جاماعاتى مەن اتا-انالاردى وقۋ ورىندارىنىڭ مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ كيىم ۇلگىسىنە قاتىستى قويىلاتىن تالاپتارىنا تۇسىنىستىكپەن جانە سابىرلىقپەن قاراۋعا شاقىرادى.
"بۇل ماسەلەنى ۋشىقتىرۋ دۇرىس ەمەس. ويتكەنى ەلىمىزدە ورامالعا تۇبەگەيلى تىيىم سالىنباعانىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. تەك ورتا مەكتەپتەردە كيىم ۇلگىسىن بىرىزدىلىككە ءتۇسىرۋ ماقساتىندا شەشىم قابىلدانعان"، — دەيدى ءدىني باسقارماداعىلار.
يسلام ءدىنى باليعات جاسىنا تولماعان، ساناسى تولىق قالىپتاسىپ ۇلگەرمەگەن، ورامال تاعۋدىڭ تۇپكى ءمانى مەن ماڭىزىن، ۇكىمىن تۇسىنبەيتىن كىشكەنتاي قىز بالاسىنا ورامال تاعۋدى مىندەتتەمەيدى.
"ءاربىر مۇسىلمان قىز بالا ورامالدىڭ قادىر-قاسيەتىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ، جاۋاپكەرشىلىگىن سانالى تۇردە سەزىنىپ، اللانىڭ ءامىرىن ءوز ەركىمەن ورىنداۋى – باستى ماقسات. مەكتەپ تابالدىرىعىن ەندى عانا اتتاعان ءبۇلدىرشىندى جاۋلىق جابۋعا ماجبۇرلەۋدەن بۇرىن وعان ەڭ اۋەلى ءبىلىم مەن تاربيە بەرگەن ابزال. بۇل – اتا-انانىڭ باستى مىندەتى"، — دەگەن ەدى ءمۇفتيات.
ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ ۇستانىمىنا سايكەس، مەكتەپتە حيدجاب پەن قانداي دا ءبىر ءدىندى تىكەلەي نەمەسە جاناما تۇردە ناسيحاتتايتىن كيىم ۇلگىلەرىنە تىيىم سالىنعان. بۇل شەشىم باسقا دا مينيسترلىكتەرمەن اقىلداسا وتىرىپ قابىلدانعان. دەگەنمەن، وقۋشىلار مەكتەپكە دەيىنگى ارالىقتا جانە مەكتەپتەن كەيىنگى ۋاقىتتا ءدىني كيىمدەر كيۋگە قۇقىلى.
اۆتور: قارلىعا بۇيەنباي
دەرەككوز: sputniknews.kz
