ءسوزدى تۋىندىگەردىڭ ءوز سوزىمەن باستايىق: «ەڭ اۋەلى قانداي دا بولماسىن تەكستى پايىمداي باستاعاندا، ول، ونەر توپىراعىنان ءوسىپ شىققان با، ونەردىڭ ەگەمەندىگىندە تۇر ما – وسىلاردى انىقتاپ الۋ كەرەك». ويتكەنى، ونەر دەپ ورلەتكەن دۇنيەمىز توي-تومالاققا، دابىرا-داڭعازانىڭ ۋىتىن كۇشەيتۋگە، جاڭعىرىعى باسىم شاڭقىلدىڭ ءوزى بولۋى مۇمكىن. الەمدىك ادەبيەتتىڭ جاۋھارلارىن ءسۇزىپ شىقساڭىز، بۇگىنگى ادەبيەتتىڭ ءماتىن بۇزعىش، ءپىشىن قۇبىلتقىش، تاپسىرلەۋدىڭ تارتىپسىزدىگىنىڭ تامىرىن انىق ۇققان بولار ەدىڭىز. مۇنى «پوستمودەرنيزمنىڭ» اياۋلى ىلتيپاتى دەرسىز، ءبىراق، ورەكپىگەن وركەنيەت قالپىمىزدى بۇزسا دا رۋحىمىزدى قوزعاي المايتىنىن اۆتوردىڭ بار شىعارماسىندا انداعايلاپ تۇرادى. تالاسبەك اسەمقۇلوۆ ءداستۇرشىل، ۇلتشىل، قاجەت بولسا كوزسىز كونەشىل بۋىننىڭ سارقىنشاعى ەدى. الايدا، ۋاقىتتىڭ تىنىسىن سەزىنىپ جاڭارا بىلگەن قالامگەر. مۇنى كەمەل شاعىندا تۋعان «بەكتورىنىڭ قازىناسى» حيكاياتى ايشىقتاي تۇسكەن. «امەريكاندىق رومان» ۇلگىلەرىندە سيرەك كەزدەسەتىن «رومان ىشىندەگى رومان» تاسىلىمەن ادامنىڭ بويىنان ەمەس، ويىنان، ءتۇپساناسىنداعى توپالاڭ باسىپ، تۇنشىعىپ جاتقان بەيسانالى ءومىرى اشىقتالادى.
«بەكتورىنىڭ قازىناسى» حيكاياتىنداعى بەكتورى پەرى قىزى، «ەر توستىك» ەرتەگىسىندەگى باتىرعا قاستىق ويلاعان كەيىپكەر. ءبىراق، شىعارماداعى اجە «نەمەلتايىنا» بەكتورىنىڭ سۇلۋ كەيپىپ اسپەتتەي اسەرلەگەنىنەن بالا كوڭىلىن ونى جاۋىز، زۇلىم رەتىندە ەمەس، كەرىسىنشە، كەرىمسال كەپيەتىنە عاشىق ەتكەن. ادام ساناسى جاماندىقتى ءوز پەيىلىمەن كورىكتەندىرە السا دا، جاقسىلىقتى جاۋىزدىقپەن بۇركەسە دە ءوز نيەتىندە. وسىناۋ قاستىق پەن وشتىك بەينەسىندەگى كەيىپكەردى جانات اسكەربەكق قىزى دا «پەرىنىڭ قىزى بەكتورى» اتتى ولەڭى دە اشىقتاي تۇسەدى.
ادام بالا كەزدەگى العاشقى تۇيسىك پەن تانىمنىڭ جەمىسى. دالا داستاندارىنداعى قۇبا جوندى ۇل مەن بۇلا قىزدىڭ باراقاتتى عۇمىرىن تىڭداپ وسكەن بابالاردىڭ ۇلى مۇراتى بيىك ەدى. سۋرەتكەر بالا سانانىڭ ەڭ نازىك ساناسىنا ەرتە كەزدە قۇيىلعان ساۋلەنىڭ بارشا عۇمىرىنىڭ وتكەلەكتەرىندە ورالا بەرەتىنىن دالەلدەيدى. ءتۇپساناداعى تالماۋراپ ەستىلەتىن ءۇننىڭ جانىمىزدى قاجاپ كەمىرۋگە تۇسەتىنىن اڭداتادى. تۇسىندە قايىربولدى بولىپ عۇمىر كەشكەن ساعىندىق شىن مانىندە ءىش كەۋلەگەن سانسىز سۇراقتاردىڭ الاڭىندا جۇرگەن ادام. قۇدىقتىڭ شىڭىراۋىنداي شىمعا باتىپ قۇمىققان ءوز ۇنىنە قۇلاق اسپاي جۇرگەن ادام. جۇرەگىنە قۇلاق توسپاي جۇرگەن كوپتىڭ ءبىرى.
بايقاساڭىز، شىعارماگەردىڭ بارلىق تۋىندىسىندا (تۇگەلىنە جۋىعىندا) كەيىپكەر بالا كەزدەن جوقشىلىقتىڭ ۋىن تارتىپ، قامىققان قام كۇندەردى باستان كەشىرەدى. شىعارمالارى كۇڭگىرت كەيىپتەگى كورىنىستەردى ەسكە سالا بەرەتىن وقيعالارمەن كەپتەلگەن. «بەكتورىنىڭ قازىناسىنداعى» قايىربولدى دا تۇرمىستان قاجىعان، الايدا جان دۇنيەسىندەگى داۋىس ءبارىبىر بەكتورى پەرىنىڭ قۇلاعىنا جەتكەن. ءدىني تامسىلدەردە «ءبىزدى ىزدەگەن، شاقىرعان ادامعا ءبىز بارمىز»، «ءبىزدىڭ ەسىكتى تاقىلداتىپ سۇراعانعا ءبىزدىڭ ەسىك اشىق» سياقتى پەرىشتەلەر مەن پەرىلەردىڭ ۋادەسى ەسكە تۇسەدى. ياعني، قازاق «جاقسى ءسوز جارىم ىرىس» دەپ تۇيە سالعان.
قايىربولدىنىڭ قولىنا ۇلكەن ۇتىس ويىنىنا قاتىستىرىلعان لوتورەيا ءتۇستى دەلىك. كونە قازاق (نەمەسە ءتىپتى كونە تۇرىك) ميفولوگياسىندا پەرىنىڭ قىزىنىڭ اتى بەكتورى، ۇلىنىڭ اتى بەگىمسال دەلىنەدى. بەگىمسال ەسىمى اۋىزەكى اڭگىمەلەردە، ميفولوگيالىق حيكاياتتاردا ۇشىراسىپ وتىرادى. پەرىنىڭ ەكى بالاسى دا مىندەتتى تۇردە جاماندىقتىڭ سيمۆولى بولۋى شارت ەمەس. ولار ادامدى جولدان تايدىرا دا الادى، ال بەلگىلى ءبىر جاعدايلاردا ادامعا جاقسىلىق تا قىلا الادى، كومەك تە كورسەتە الادى. ءتىپتى اۋمالى-توكپەلى باقتىڭ ءوزىن كەيبىر پەندەگە قوندىرا الادى. جومارتتىعىنا سىيلانعان بەكتورىنىڭ جۇزىگىن ساتىپ قايىربولدى ءۇي الدى، ارقاسى كەڭىدى، الايدا كوڭىلى بايىرقا تاپپادى. ىزدەگەنگە تابىلعان بەكتورى كوپ ۇزاماي تاعى سوقتى، بۇل كەزدە ءوزىنىڭ ايلا شارتىمەن كەلگەن. الدەقالاي «گيپەركەڭىستىككە» ۇلاسقان بولمەگە كىرگىزدى دە، «مەن بەكتورىمىن» دەدى.
«– سوندا ءبىز قايدامىز؟ – دەدى قايىربولدى، – مىنا ءۇي... مىنا بايلىق...
– سەن وسى ءۇيدىڭ تابالدىرىعىن اتتاعاندا-اق فانيدەن كەتكەنسىڭ، – دەدى بەكتورى، – سەن ءقازىر وڭىڭدە ەمەسسىڭ. انىقتاپ ايتاتىن بولسام، ءبىز ءقازىر سەنىڭ ءتۇپساناڭدا وتىرمىز».
سۋرەتكەردىڭ زەرتتەۋ-زەردەلەۋ ماقالاسىندا ايتىلعانداي «الەمدە جەكە دارا ءوزى جاراتىلعان، بولەك تۇرعان تەكست جوق»، ياعني «ءوزىم جاراتتىم»، «ءوزىم جازدىم» دەۋ ابەستىك سانالادى. كەز كەلگەن شىعارما الدىڭعىلاردىڭ جالعاستى وكسىگى، قاباتتاس جۇرناعى.
شىعىس داستانى «توتىنامادا» ءبىر الەمنەن ەكىنشى الەمگە لەزدىكپەن ءوتىپ عۇمىر كەشەتىن وقيعالار كوپ باياندالادى. تىپتەن، تاياۋ شىعىس ەلدەرىنىڭ كونە فيلمدەرىندە دە مۇنى انىق اسپەتتەي العان. ءبىر الەمنەن ەكىنشى الەمگە كوشۋ ۇدەرىسى، ۋاقىتارالىق كەڭىستىكتە ساپار شەگۋ - تاڭعالارلىق اقىلعا سيىمسىز دۇنيە. سويتە تۇرا، شىندىق. اراب ەلىنىڭ ءبىر فيلمىندەگى كەيىپكەر عۇمىربويى مەككەگە بارىپ ءتاۋاپ ەتۋدى ارماندايدى. قۇدايىنا جىلاپ اقىرى اۋىلدىڭ اقساقالدى مولداسىنا بارىپ ارىزىن ايتادى. اقساقال ءبىر ەسىكتى اشىپ جىبەرىپ ەدى، الدىنان اق ساۋلە پايدا بولىپ 6 ايدا جول ءجۇرىپ جەتەتىن مەككەگە 6 كۇندە بارىپ قايتادى. كەلە سالا مەككەگە بارىپ كەلدىم دەپ ايەلىنە، كورشى قولاڭعا ايتسا ەشكىم سەنبەيدى. سول سياقتى پايعامبارىمىز س.ع.س. ميعراجعا ساپارلاپ قايتقاندا ءبىر كەسە ءسۇت قۇلايىن دەپ جاتقان ەدى، قايتىپ كەلسە ەندى قۇلاعان ەكەن، نەمەسە توسەگىنەن تۇرىپ كەتىپ قايتىپ كەلگەنشە توسەگى ءالى جىلى بولعان دەگەن حيكايالاردىڭ نۇسقالارى بار. ياعني، ءبىز ءۇشىن تىلسىم دەپ اتالاتىن قۇبىلىستىڭ ءبارى وسى ءتۇپسانادا بولىپ جاتقان ارەكەتتەر.
«وسى، ادامنىڭ جۇرەگى دەگەن قىزىق نارسە، – دەگەن تاعى دا بەكتورى، – ءوزى بار، ءوزى جوق. ءوزى جوق، ءوزى بار.
– ءسوزىڭىز جۇمباق، – دەدى قايىربولدى، – ءبىرىن ءتۇسىنىپ، ءبىرىن تۇسىنبەي تۇرمىن.
بەكتورى كوڭىلسىز جىميدى.
– ايتايىن دەگەنىم، جۇرەك، بار بولعاندا – جوق. ول، ءوزى جوق بولعاندا عانا بار».
ەسىڭىزگە بىردەن «اللا بۇل الەمدە دە ەمەس، بۇل الەمنەن بولەك تە ەمەس»، نەمەسە «ول اللا الەمنىڭ سىرتىندا دا ەمەس، ىشىندە دە ەمەس» سياقتى قۇران اياتتارى ورالادى. «الەمنەن بولەك تە ەمەس، بىرگە دە ەمەس». «بار دا جوق، جوق تا بار». جازۋشىنىڭ «رياسىز اڭگىمە» باعدارلاماسىنداعى قۇداي حاقىنداعى جاۋابى دا قىزىق: «مىسالى، مەتافيزيكا عالىمدارىنىڭ زەرتتەۋىنشە، مىنا دۇنيەدە ءبىر بەلگىلى قابىلداعىش سانا بار. سول عالىمدار ايتادى، سەن الدەنەنى ىزدەسەڭ عانا بار، ياعني بار بولۋشى سەنىڭ بار بولۋىڭمەن ولشەنەدى، ياعني سەن ىزدەۋشى بولماساڭ تابىلۋشىنىڭ ءوزى بولمايدى» دەگەن ءتۇيىنى كوپ سىردى اڭداتسا كەرەك.
– «سەندەر، ادامدار وزدەرىڭدى وزدەرىڭ بىلمەيسىڭدەر. تۇك تە بىلمەيسىڭدەر. وسى بۇكىل دۇنيە، نە كەرەكتىڭ بارلىعى، بۇكىل عارىش وزدەرىڭدە ەكەنىن، وزدەرىڭنىڭ ىشتەرىڭدە ەكەنىن بىلمەيسىڭدەر، – بەكتورى تاقاۋ كەلدى، – سونىمەن جۇرەگىڭدى ماعان بەرەسىڭ عوي؟»
ادام وزىنە، جان دۇنيەسىنە نە كەرەگىن بىلمەۋىمەن ادام، كەرىسىنشە ايتساق، ادام جان دۇنيەسىنە نە كەرەگىن ىزدەۋىمەن دە ادام. ءبىراق، ءبىر شارت بار، ادامنىڭ ادامشىلىعىن سەزدىرگەن اسىل قازىنا – ول جۇرەك. قازاق زۇلىم ادامدى «جۇرەكسىز»، «جۇرەگى جوق ەكەن»، «جۇرەگى تاس ەكەن» دەپ بەينەلەي سالادى. اباي «ەت جۇرەكسىز ەرنىڭنىڭ ايتپا ءسوزىن» دەيدى. ياعني، بەكتورىنىڭ بۇل كەلگەن ساپارىندا قايىربولدىمەن شارت جاساسۋعا كەلگەن. ءتۇپسانادا. ادام ءتۇپساناسىندا بايقاۋسىزدا، اڭداۋسىزدا دۇنيەنى، قىزىلدى-جاسىلدى مارحاباتتى دۇنيەنى اڭساپ قوياتىنىن، تىلەپ ءسۇيىپ قوياتىنىن، ويىمەن-اق جازا باسىپ جازاعا ۇرىنارىن اڭداماي دا قالاتىنىن استارلايدى. قايىربولدى بەكتورىعا جۇرەگىن بەرسە، ول ءمارمار تاستى جۇرەك سالىپ بەرمەك، ول جۇرەكپەن دە ادام اتانىپ جۇرە بەرۋگە بولادى. الايدا، ادام ەمەس، ادام كەپتەس بولىپ جۇرەسىڭ دەيدى. ابايدىڭ «ماسعۇت» پوەماسىندا كەيىپكەردىڭ عايىپتان ءبىر شالعا كەزىگىپ كومەك كورسەتەدى. اقساقال ماسعۇتىڭ كومەگىنە ريزا بولىپ ءۇش جەمىستى گۇل ۇسىناتىن. ءبىر باسى قىزىل، ءبىرى سارى، ءبىرى اق. قايسىسىڭ تاڭدايسىڭ دەپ ەرىك بەرەتىن.
«باسىندا ءۇش جەمىس بار بىلقىلداعان: ءبىرى - اق، ءبىرى - قىزىل، ءبىرى - سارى، - تاڭداپ ال، مەن بەرەيىن ءبىرىن ساعان. اعىن جەسەڭ، اقىلىڭ جاننان اسار، سارىنى الساڭ، داۋلەتىڭ سۋداي تاسار، ەگەردە قىزىل جەمىس الىپ جەسەڭ، ۇرعاشىدا جان بولماس سەنەن قاشار».
مىنە، سۋرەتكەر دە اۋەلگى داستاندىق دۇنيەتانىمىزدى ءتىرىلتىپ، ءافسانالىق اۋليە الەمگە اكەتىپ وتىر. وقىرمانعا بايقاتپاي، ءافساناشىل، ءدىني-داستۇرشىل تانىمىن ۇسىنىپ وتىر. يا، قايىربولدى دۇنيەنى تاڭدادى. جۇرەكسىز جۇرگەن جاقسى ەكەن، قىنجىلىس پەن قامىعۋ، قايعىرۋ مەن قاپا جوق عۇمىر. ويتكەنى، قايىربولدى دۇنيەگە جۇرەگىن ساتتى. دەمەك، جۇرەگى ءولدى. اۋليە بايازيد بيستاميدەن ءبىر كىسى «ادامنىڭ جۇرەگى قايتسە ولەدى؟» دەپ سۇرايدى. «ادامنىڭ جۇرەگى دۇنيەگە ماحاببات قىلسا ولەدى» دەپ جاۋاپ بەرەدى.
ولگەن جۇرەكپەن قايىربولدى بەلشەسىنەن بايلىققا باتىپ الاڭسىز عۇمىر كەشتى. ءبىراق، ءبىر كۇنى مۇنداي باعىلان عۇمىردان باز كەشەرلىك وقيعا بولدى. جان دۇنيەسى العاش وشارىلىپ تۇسكەن قايىربولدى باياعى بەكتورىنى ىزدەپ ءتۇپساناسىنا اتتانادى.
-«بىلگەم، – بەكتورى ەلجىرەي جىميعان، – قايتىپ كەلگەن ساناۋلى ادامنىڭ ءبىرىسىڭ. سول ءۇشىن ريزامىن.
– مىنالار ەشقاشان قايتپايدى، – يەگىمەن سورەلەردى مەڭزەدى، – جۇرەكسىز جۇرگەن ۇنايدى ەكەن. جۇرەكسىز جۇرگەننەن شارشامايدى ەكەن، جالىقپايدى ەكەن. كوبى قۇردىمنىڭ شەتىندە تۇر. ال كوبى قۇردىمعا باياعىدا قۇلاپ كەتكەن.
كەنەت جەر-دۇنيە سولق ەتە قالدى. قايىربولدى جان-جاعىنا قاراعان.
– بۇل كەلە جاتقان اپاتتىڭ بەلگىسى، – دەدى بەكتورى.
– نەنىڭ اپاتى؟ – دەدى قايىربولدى ۇرەيلەنىپ.
– جاننىڭ، رۋحتىڭ، يماننىڭ اپاتى، – بەكتورى قايىربولدىنىڭ جانىنا كەلدى».
يا، وقىرمان، بۇل جەر دۇنيەنى جاۋلاعان جۇرەكسىزدەردىڭ ويلاپ تاپقان سويقان اپاتى. جۇرەكسىزدەردىڭ جالاۋلاتقان جالعان ايقايلارى. قايىربولدى مۇنىڭ ءبارىن ۇعىندى، ءتۇپساناسىندا قۇدايىنا دۇعا جاساپ عازيز جۇرەگىن تىلەدى. قۇدايدىڭ قاپىسىزدىعىن مويىندادى. قۇدايسىز قۇراي سىنبايتىنىن مويىندادى.
اۆتور زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىندە ينتەرتەكستۋالدىق ءماتىننىڭ – ءوز شارقىنان اسىپ، وزگە ويعا كولەڭكە تۇسىرەتىنىن ايتادى. ياعني، «تەكستتەن تىس تالداۋ» ءادىسى ويدىڭ، توقتامنىڭ مىڭ سان نۇسقاسىن ءوزىڭ ىزدەنىپ تابۋىڭا جول اشادى دەگەن ءسوز. اسقار سۇلەيمەنوۆشە ايتساق، جاڭا زاماننىڭ ينتەللەكتۋال ءماتىنى - «ماعىنالىق بلوكتاردان» قۇرالعان. حيكاياتتاعى ىقشام، ارتىق كەمسىز ەموسياسىز ديالوگتاردىڭ استارىندا الەمدىك دەڭگەيدەگى كىتاپتاردىڭ ۇلى تۇجىرىمدارى جاتىر. پوستمودەرندىك شىعارمالاردىڭ ۇتقىرلىعى سول – اقپاراتتى ەكشەپ، سىعىمداپ سىرت اينالدىرىپ بەرۋگە شەبەر. «بەكتورىنىڭ قازىناسىن» وزگە ولشەمدە، تاعى ءبىر وزگە ءپالساپانىڭ قيىرىن اڭداپ تالداۋعا بولادى. شىعارماگەر ويتكەنى، ءبىر اۋديتورياعا ەمەس، بارشاعا بىردەي قولجەتىمدىلىكپەن ۇسىنعان.
تۇسىندە قايىربولدىنىڭ اداسقان، اداسىپ بارىپ ءوزىن تاپقان عۇمىرىن كەشكەن ساعىندىقتىڭ ءتۇپساناسىندا جىلدار بويى توڭكەرىلىپ تۇتالاقايى شىققان الەمىش الەمىنىڭ باس كوتەرگەن ۇشقىنى ەدى. ءتۇس كورمەي، وسىنىڭ ءبارىن وڭىندە كەشىرۋىنە دە بولاتىن ەدى، الايدا، قۇداي تاعالانىڭ جاقسىنى جارىلقاۋىنىڭ سەبەبى كوپ قوي. ساعىندىقتى اتا-باباسىنىڭ ءباز باياعى باتاسى ما، الدە ءبىر قۇدايعا ۇناعان قىلىعى ما، ايتەۋىر ءبىر الەمگە سۇيرەلەپ اپارىپ امان اكەلىپ تاستادى. تراۆەن تورسۆاننىڭ «ماكاريوسى» ىسپەتتى. مۇندايدا جازۋشىمەن بىرگە ساناڭ سەرپىلىپ، جان دۇنيەڭ تۇلەي تۇسەدى ەكەن.
«بەكتورى جالت ەتىپ ساعىندىققا ءبىر قاراعان.
– نە ايتقىڭ كەلگەنىن تۇسىنەم. دۇنيەگە جاماندىقتان نە پايدا دەمەكسىڭ عوي. جانىندا جاماندىق تۇرماسا جاقسىلىقتىڭ جاقسىلىق ەكەنىن قايدان بىلەسىڭ. قارسىسىندا جالعان مەن وتىرىك تۇرماسا اقيقاتتىڭ اقيقات ەكەنىن نەندەي تياناققا سۇيەنىپ ءبىلدىڭ. جولدىڭ سەرتى – اداسۋ، اداسىپ بارىپ تۇزەلۋ. ەكى ءتۇرلى پاكتىك بار. بىرەۋى انادان تۋعانداعى، كۇنا مەن زينا، قياناتتان بەيحابار، تاجىريبەسىز، مىنەزسىز پاكتىك. ەكىنشىسى، بۇ دۇنيەنىڭ بارلىق ساتىلارىنان قان كەشىپ ءجۇرىپ وتكەن، وتسە دە لايلانباي قالعان پاكتىك. ادام بولىپ قالام دەسەڭ وسىنىڭ بارىنەن وتۋگە، وسىنىڭ ءبارىن كورۋگە مىندەتتىسىڭ. مىنە، وسى قاسىرەتتى وتكەلەكتىڭ بارىنەن وتكىزەتىن، ءبىز، جىندار، پەرىلەر».
تۇسىنەن ويانعان ساعىندىققا بەكتورى وڭىندە (بالكىم ءتۇپساناسىندا) كەزىگەدى. ەكەۋى ادامزاتتىڭ عۇمىرلىق ءمانى تۋرالى ەڭ اسقاق زەيىندى كىسىلەرشە سۇحباتتاسادى. اجارى كوز تايدىراتىن بەكتورىعا «كەتپەڭىزشى» دەيدى ساعىندىق.
– «مەنى كەتەدى دەپ كىم ايتتى، – دەدى بەكتورى جىميىپ، – مەن سەنىمەن عانا امانداسىپ تۇرمىن. ويتكەنى ساعان ەندى مەنىڭ كەرەگىم شامالى. مەن ەلدەن كەتپەيمىن. ەشقاشان دا. پەرىنىڭ قىزى بەكتورى قازاققا ءاماندا كەرەك».
مىنە، قازاقتىڭ تانىمىنداعى پەرى، جىن دەگەن ۇعىمدار ەشقاشان وشكەن ەمەس، اتا-بابامىز كۇلدى باسپا، تۇندە سۋعا بار ما، شاشتى تاستاما، ۇيگە جۇگىرىپ كىرمە، تۇندە تەرەزەگە قاراما دەگەن سياقتى كوپتەگەن ىرىم-تىيىمدارىنىڭ استارىندا ادامزات عۇمىرىمەن پارالەل جۇرگەن شايتان، پەرىشتەلەر مەن پەرى الەمى بارىن ايدان انىق بىلگەن ءھام ايتىپ ۇقتىرىپ وتىرعان. ماعجان جۇمابايەۆ اقاننىڭ سوڭعى جىلدارى پەرى قىزدارىمەن قونىپ، ادامداردان الىستاپ، پەرىلەردى كورەتىنى تۋرالى «اقاننىڭ ولەڭىنەن گورى عۇمىرى سۇلۋ» دەپ جازعان. ياعني، جىن-پەرىگە سۇرانعان تىلەككە مىندەتتى تۇردە جاۋاپ قاتىلادى. «قۇداي بەكتورىنى كەزدەستىرگەننەن ساقتاسىن!»
شىعارما سوڭىندا سۋرەتكەر مەيمانا كوڭىلىن پاش ەتەدى. عاداۋاتپەن كەشكەن عۇمىرىنا ماداق ايتادى. جاراتقان مەن بارشا جاراتىلىسقا عاپىلدىعىمەن مول ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى. ءازيز جۇرەك ماڭگى سارقىلمايتىن ساف عۇمىردىڭ توسىپ تۇرعانىن، جۇپارلى عۇمىردىڭ ءمىنسىز ۇيلەسىمدىگىنە كوڭىلى ءجىبىپ – تۇستەي عاپىل عۇمىرعا سانسىز شۇكىرلىك ايتىپ، دۇعا وقيدى. دۇعا ەمەي نەمەنە، تالاسبەكتىڭ بۇكىل تالاپ تىلەگىندە دۇعانىڭ لەبى ەسىلىپ جاتاتىن.
«مەن زامانىمدا كەدەيلىكتى دە، بايلىقتى دا كوردىم. باسىما نەلەر كەلىپ، نەلەر كەتپەدى. كەدەي ەدىم. كەدەي بولسام دا كوڭىلىممەن باي ەدىم. باي بولدىم، باي بولسام دا – كەدەي بولدىم. اقشاسى كوپ قايىرشى بولدىم. تاستان ساراي سالدىردىم، التىندى ۋىستاپ شاشتىم. ءبىراق كەۋدەمدەگى جۇرەگىم دە تاس ەدى. مىنە، مەن ءقازىر ەشكىمنەن ارتىق تا ەمەسپىن، كەم دە ەمەسپىن. تىرشىلىگىم ءبىر باسىما جەتەدى. ەسەسىنە كەۋدەمدە ءتىرى جۇرەگىم بار. كوڭىلىمدە ادامدارعا دەگەن قۇرمەت پەن ىقىلاس-پەيىل بار...»
س.تورايعىروۆ «قالقاقتان كوپ ىشىندە مەن دە جۇرەم... باي كورگەن دۇنيەنى مەن دە كورەم...» دەپ حح عاسىردىڭ سوڭىندا قازاق بالاسىن جۇباتىپ كەتكەن ەكەن. ءححى عاسىر باسىندا ءبىزدى تالاسبەك اسەمقۇلوۆ يەگىڭە قول ارتىپ، قۇشاقتاپ جۇباتىپ وتىر. وزىندەي ونەردىڭ ۇلى مۇراتىن تۇيسىنگەننىڭ مۇراتىن ايالاپ، باسىن ءيىپ مۇڭداسىپ وتىر. ءسىز ونى ەمەس، ول ءسىزدى تىڭداپ وتىر، جانى شەر-شەمەندەي بايلانىپ بۇلىقسىپ جاتسا دا ءبىر قازاقتىڭ ەڭسەسىن كوتەرەيىن دەپ تىڭداپ وتىر. ال، ءسىز ايتىپ قالىڭىز. ايتىڭىز، ابىز تىڭداپ وتىر!
ساعادات ورداشيەۆا،
اقتوبە
