قازاقستانداعى دەموگرافيالىق احۋالعا شولىپ، تىۋەلسىز العان جىلدان بەرى قازاقستاننىڭ دەموگرافيالىق جاعدايى قالاي وزگەردى، حالىق وسىمىنە قانداي جاعدايلار اسەر ەتتى، ەلىمىزدەگى دەموگرافيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن قانداي قادامدار جاسالىپ جاتقانىن سارالاپ كورەلىك.

قازاقستان حالقىن سارالاۋ – ەقونوميكالىق، گەوگرافيالىق، الەۋمەتتىك زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. الەم عىلىمدارى ەڭ ءبىرىنشى – جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تۇرعىلىقتى جەرىن،  ەتنوگرافيا سىن قارايدى.

قازاقستان حالقى ون سەگىز ميلليونعا جەتتى. وسىدان بىرنەشە جىلبۇرىن، ياعني 2009 جىلى قازاقستانداعى حالىق سانى 16 ميلليون ەدى. سودان بەرى حالىق سانى ەكى ميلليونعا ءوستى. حالىق سانىنىڭ ءوسۋى كوپتەگەن ىشكى جانە سىرتقى فاكتورلارعا بايلانىستى. ماسەلەن، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق تۇرمىس-تىرشىلىگى، جاعدايى،ءتىپتى ەكولوگياسىنا، گەوگرافياسىنا اسەر ەتەدى. وعان ىشكى نارىق پەن سىرتقى نارىقتى دا قوسىڭىز. ەگەر ىشكى نارىق سىرتقى نارىقتان تاۋەلسىز بولسا جاعدايدىڭ جاقسارۋىن كۇتىڭىز. قازاقستاندا دا ءدال وسىنداي جاعداي.

قازاقستان حالقىنىڭ سانىن ەكى جىلدان كەيىن جيىرما ميلليونعا جەتكىزۋ ماقساتى تۇر. قازاقستانداعى دەموگرافيالىق احۋالدى تەكسەرىپ، حالىقتىڭ ءوسىمىن باقىلاپ سوعان بايلانىستى قاجەتتى شارالار قولدانىلادى. حالىقتىڭ سانىن ءبىلىپ، بىلتىرمەن سالىستىرعاندا العا ىلگەرىلەۋ ار ما الدە جوق پا سونى ءبىلۋ ءۇشىن ۇلتتىق حالىق ساناعى جۇرگىزىلەدى. ەندى بولاتىن حالىق ساناعى 2019 جىلى جۇرگىزىلەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ەڭ الدىمەن حالىق ساناعى شالعاي اۋدانداردا جۇرگىزىلەدى. حالىق ساناعى ونلاي جانە وفلاين رەجىمدە جۇرگىزبەك جانە ءبىر وتباسى مۇشەسى بارلىق وتباسى ءۇشىن ساۋالناما سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرە الادى. قازاقستاندا حالىق ساناعى ءار 10 جىل سايىن جۇرگىزىلەدى.

قازاقستانداعى حالىق سانىن ءوسىرۋ ماقساتى قازاق حالقىنىڭ سانىن كوبەيتۋ مەن قاتار، كەڭ بايتاق جەردى يگەرۋ. ايتا كەتۋ كەرەك، قازاقستاندا العاشقى ساناق 1897 جىلى جۇرگىزىلگەن. سودان بەرى قازاقستاننىڭ حالىق سانى بىرنەشە ەسەگە ءوستى.

قازاقستاندا، جالپى دۇنيەجۇزىندەگى حالىق سانىنىڭ ءوسۋى ەكى فاكتورعا بايلانىستى بولادى. ولاردىڭ ءار قايسىسىنا جەكە-جەكە توقتالىپ وتەلىك.

ءبىرىنشى، جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تۋۋ مەن ءولىم كورسەتكىشى. ياعني، تابيعي ءوسىم بولسا، تۋۋ كورسەتكىشى جوعارى بولسا، حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنا بايلانىستى بولادى ەكەن.

ەكىنشى فاكتور، ول كوشى-قون ساياساتى، ياعني حالىق شەتەلدە، دۇنيەجۇزى بويىنشا تارىداي شالىلىپ جاتقان ەتنيكالىق قازاقتاردى ەلگە اكەلۋ ارقىلى دەموگرافيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ.

جالپى دەموگرافيالىق احۋال نەلىكتەن ناشارلايتىنىنا دا ءبىر ءسات كوز جۇگىرتىپ وتەيىك. ەگەر ءولىم كورسەتكىشى تۋۋ كورسەتكىشىنەن از بولسا دەموگرافيالىق احۋال قۇلدىرايدى. تابيعي ءوسىم بولماسا دا دەموگرافيالىق جاعداي قۇلدىرايدى.

قازاقستاندا دەموگرافيالىق احۋالىمىز قۇلدىراماۋى ءۇشىن كوپتەگەن ناتيجەلى، جەمىستى جۇمىستار اتقارىلۋدا. كوشى-قون، «سەرپىن» باعدارلاماسى، «ۇلى كوش» سىندى باعدارلامالار كوپ جىلدان بەرى ءوز ناتيجەسىن كورسەتىپ كەلەدى. اتامەكەنىنە ورالعان ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ سانىندا ەسەپ جوق. وسىدان ون جىل بۇرىن تاريحي وتانىنا كوشىپ كەلگەن قازاقتار ەلدەگى ۇتقىر ساياساتتىق ارقاسىندا ءسىڭىسىپ، ءۇي الىپ، بالالارىن ەلىمىزدەگى الدىڭعى قاتارلى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىپ، ءوز شارۋاشىلىقتارىن جۇرگىزىپ ۇلگەرىپ جاتىر. تالاي قانداسىمىز قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىن الىپ، كوزايىم بولىپ جاتىر.

وزدەرىڭىزگە بەلگىسى، جاڭا ەلگە قونىس اۋدارۋ ءتۇرلى الۋەمەتتىك ساتىدان وتەدى. كوشىپ كەلدۋنە بولەك قوعامعا ءسىڭىسۋ، ورنىعۋ، جۇمىس تابۋ، جاڭا دوستار تابۋ، حالىقپەن ەتەنە ارالاسۋ سەكىلدى مىندەتتەر بار.

وسى مىندەتتەردەن سۇرىنبەي جانە بارىنشا وڭاي ءوتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە قانداستارىمىزعا جاعداي جاسالىپ جاتىر. ءتۇرلى تاريحي سەبەپتەرگە بايلانىستى الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە جۇرگەن قازاقتاردىڭ باسىن ءبىر جەرگە بىرىكتىرۋ وتە ماڭىزدى. سەبەبى ول ۇلتتىڭ ۇلتتىق مادەنيەتىن، ونەرىن قالىپتاستىرۋ، ءسالت-داستۇرىن ساقتاۋ سەكىلدى جايتتاردا وتە ماڭىزدى رول وينايدى.