الماتىدا ەلباسىنىڭ بۇگىن تاڭەرتەڭ جاريالانعان «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىن تاريحشىلار، جازۋشىلار مەن قوعام قايراتكەرلەرى قىزۋ تالقىلادى. ولار ءبىراۋىزدان ماڭىزى مول قۇجاتتىڭ دەر كەزىندە جاريالانعانىن ايتتى. ال ماقالاداعى التى ءىرى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ – ەلىمىزدىڭ تەرەڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا مول مۇمكىندىك بەرەدى دەيدى تاريحشىلار. باستى ماقسات – ءتول تاريحىن باعالايتىن جاس ۇرپاق تاربيەلەۋ.
الماتىدا ەلباسىنىڭ جاڭادان جاريالانعان ماقالاسىن تالقىلاۋ ءۇشىن زيالى قاۋىم وكىلدەرى جينالدى. بۇل ماڭىزدى قۇجات ءبىر جارىم جىل بۇرىن جاريالانعان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنىڭ جالعاسى. ايتا كەتسەك، پرەزيدەنتتىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسى ەكى بولىمنەن تۇرادى. ءبىرىنشىسى «ۇلت تاريحىنداعى كەڭىستىك پەن ۋاقىت» دەپ اتالادى. وندا ەلباسى قازاقتا كيەلى سانالاتىن جەتى قازىنانىڭ جەتى قىرىن تاپتىشتەپ ايتىپ، ءمان-ماعىناسىن اشىپ تۇسىندىرەدى. اسىرەسە، تەكتى جانۋار جىلقىعا كەڭىرەك توقتالىپتى. سونداي-اق، قازاقتىڭ تىلسىم تابيعاتى نازاردان تىس قالمادى. وسىلايشا جاھاندىق تاريحتاعى ءوز ءرولىمىزدى دۇرىس پايىمداۋعا شاقىردى.
«ۇلكەن ىرگەلى ساۋالداردىڭ بارىنە الەمنىڭ الدىندا جاقسى جاۋاپتار بەرگەنى ۇلتتىڭ دامۋى، ۇلتتىڭ ءوزىن ساقتاۋى، ءوزىن-وزى قورعاۋ، ىشكى تۇتاستىعىمىزدى، سىرتقى ابىروي بەدەلىمىزدى ساقتاپ قالۋدىڭ بىردەن-بىر كوزى. ۇستىمىزگە كيگەن كيىمىمىز، ويلاۋ جۇيەمىز، سانامىزدىڭ دەڭگەيى، ۇلتتىق سيپاتىمىز، سونىڭ ءبارى پرەزيدەنت ماقالاسىندا كەڭىنەن تالقىلانعان ەكەن»، – دەدى ق ر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇرلان ورازالين.
«4 التىن ادام تابىلدى. 4 التىن ادامنان ءبىزدىڭ تاريحىمىزعا قانداي جاڭا جۇيە كىردى؟ باسقا ەل 1 تەڭگە تاۋىپ السا، سول ارقىلى تاريحىن 5 عاسىر، 10 عاسىرعا جىلجىتىپ جاتادى. تاريحتى بىلمەي، قالاي بىرىگەمىز؟ قالاي ءبىزدىڭ باۋىرمالدىعىمىز ويانادى؟ ويانبايدى عوي. وسىلاردىڭ ءبارىن ويلانۋ كەرەك. مۇنى ءبىرىنشى تاريحشىلارعا ماسەلە ەتىپ قويۋ كەرەك. ولاردى بالكىم جەكە جيناۋ كەرەك شىعار. ءبىز قاي ۋاقىتتا ەندى قوزعالامىز دەگەن ماسەلەنى ايتۋ كەرەك»، – دەدى جازۋشى بەكسۇلتان نۇرجەكەيەۆ.
ال ماقالانىڭ ەكىنشى ءبولىمى الداعى ۋاقىتقا باعىت-باعدار بەرەدى. ەلباسى ءتول تاريحىمىزدى باعالاپ، جاڭعىرتۋعا ارنالعان ناقتى 6 تاپسىرمانى جۇكتەدى. ونىڭ قاتارىندا ەجەلگى داۋىردەن قازىرگى زامانعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن «ارحيۆ-2025» اتتى جەتى جىلدىق باعدارلاماسىن جاساۋ، 2019 جىلى تۇركىتانۋشىلاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسىن ۇيىمداستىرۋ، اتاقتى تاريحي تۇلعالارىمىز بەن ولاردىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ قۇرمەتىنە اشىق اسپان استىندا «ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى» ساياباعىن اشۋ، سونداي-اق، «ۇلى دالا» دەگەن اتاۋمەن ەجەلگى ونەر جانە تەحنولوگيالار مۇراجايىن اشۋ سىندى تاريحي ءارى ماڭىزدى مىندەتتەر بار.
«پرەزيدەنت ارحيۆ ماسەلەسىنە كوڭىل اۋدارىپتى. «ارحيۆ-2025» دەگەن ماسەلە قويعان ەكەن. ونداعى پرەزيدەنتتىڭ ويى – ءبىز ءالى دە بولسا، ارحيۆىمىزدە ساقتاۋلى وتان تاريحىنا بايلانىستى بەتتەردى اشۋىمىز كەرەك. حالىققا جەتكىزۋىمىز كەرەك. مەن ءوز باسىم ونى قاتتى قولدايمىن. ءبىزدىڭ ارحيۆىمىزدە ءالى دە بولسا اشىلماعان پاراقتار، بەتتەر جاتىر. ۇلتتىڭ قاسىرەتتى تاريحى جاتىر»، – دەدى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك مامبەت قويگەلدى.
«سونداي-اق، «ۇلى دالا ەسىمدەرىنە» توقتالساق، توميريستەن باستاپ، كەشەگى احمەت ياسساۋي جونىندە ءالى كۇنگە دەيىن دۇرىس كىتاپ شىققان جوق. اۋدارىپ جاتىرمىز. انا جاقتان اۋدارامىز، مىنا جاقتان اۋدارامىز. ءبىراق ءال-فارابيدىڭ مۇراسىن ءالى تولىققاندى اكەلە العان جوقپىز. ءالى كۇنگە دەيىن قازاقشاعا اۋدارىپ شىعارا العانىمىز جوق. قازاق وقىرماندارى ءال-فارابيدىڭ كىم ەكەنىن ءالى كۇنگە دەيىن بىلمەيدى»، – دەدى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ.
ەلباسى قورىتىندىلاي كەلە، بۇل باستامالاردى «رۋحاني جاڭعىرۋ» جالپىۇلتتىق باعدارلاماسى سەكىلدى جەمىستى جۇزەگە اسىرۋعا شاقىرادى. وتكەندى ماقتان تۇتىپ، بۇگىنىن ناقتى باعالاي ءبىلۋ جانە بولاشاققا وڭ كوزقاراس تانىتۋ – ەلىمىزدىڭ تابىستى بولۋىنىڭ كەپىلى دەدى ماقالا سوڭىندا.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» مەن «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اراسىندا ۇلكەن دۇنيەلەر ايتىلدى. بۇل ەندى ۇلى دالانىڭ قاسيەتىن، ۇلى دالانىڭ كيەلى ەكەنىن ءبارىمىز دە ايتۋىمىز مۇمكىن. ءبىراق ەلباسىنىڭ اۋزىنان ايتىلۋى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن ۇلاعاتتى دۇنيە بولدى. اقىن رەتىندە ريزا بولعانىم، دومبىرا كۇنىن اتاپ ءوتۋى. دومبىرا دەگەن نە؟ دومبىرا – قازاق. دومبىرا – ەل»، – دەپ پىكىر ءبىلدىردى ق ر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، اقىن ءشومىشباي سارييەۆ.
ورتاق وي ايتىپ، پىكىرلەرىمەن بولىسكەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى ماقالانىڭ ءمانىن اشىپ، ءدۇيىم جۇرتقا جان-جاقتى ەتىپ تۇسىندىرۋگە باسىمدىق بەرمەك. ۇلتتىق قۇندىلىق پەن تامىرى تەرەڭدە جاتقان تاريحىمىزعا قاتىستى ماقالاداعى مىندەتتەردى بيلىكپەن بىرگە ورىنداۋعا دا نيەتتى ەكەندەرىن ايتىپ تارقاستى.
