قازاقتا «اڭداماي سويلەگەن اۋىرماي ولەدى»، «ءتىل تاس جارادى، تاس جارماسا، باس جارادى» دەگەن ماقالدار تەككە ايتىلماسا كەرەك. اربىرەۋىمىزدىڭ، مەيلى قاي تىلدە بولسىن بىلىپ-تۇيگەنىمىزگە قاراي، سوزدىك قورىمىز قالىپتاسادى. سول سوزدىك قور بىلە بىلسەڭىز وزدىگىنەن جۇزەگە اسىپ جاتاتىن ءالدى باعدارلاما. ياعني «نە ەكسەڭ، سونى وراسىڭ» دەگەن ماقالعا سايادى. جاقسى ءسوز جايقالتادى،  جامان ءسوز كەسەلگە ۇشىراتادى.

نەمىس پسيحوتەروپيەۆتى نوسسرات پەزەشكيان ارتى اۋرۋعا اپاراتىن سوزدەردى العاش بولىپ تاپقان. ول ۋاقىت وتە كەلە، بۇل سوزدەردىڭ بارلىق ادامداردىڭ سوزدىك قورىندا كەزدەسەتىنىن دالەلدەگەن.

تۇسىنگەن شىعارسىزدار... اۋرۋ تۋعىزاتىن سول سوزدەردى ايتپاعان بىردە-بىر ادام جوق. بارلىعى دا كەزدەستى، ايتتى، ەگەر ەسكەرمەسە، ايتا بەرمەك. دوكتور پەزەشكيان بۇل سوزدەرگە «اعزا ءتىلى» ("ورگانيچەسكايا رەچ") دەگەن اتاۋ بەردى.

ولاي بولسا سولاردىڭ ءبىرازىنا توقتالايىق:

– شىدامىم تاۋسىلدى، ويلانا-ويلانا باسىم قاتتى، وي جانىمدى جەگىدەي جەپ ءبىتتى؛

 – ميىمدى جەپ قويدى، موينىما ءمىنىپ الدى،

– اۋانى تارىلتتى  (منە پەرەكرىلي كيسلورود)، قورىتا المايمىن؛

– ولگەنشە جۇگىرتتى، جۇرەگىم اينيدى (ۇناتپايتىن زات، ادام)، وڭەشىمدە تۇر؛

– قۇر سۇلدەرىم عانا قالدى، قانىمدى قارايتتى؛

– قۇسقىم كەلەدى (بىرەۋدەن جەرۋ)، جۇرەگىمە پىشاق قادادى؛

– مەنىڭ ورنىمدا بولىپ كور، مەنى تىعىرىققا تىرەدى، جانىڭ جاي تاباتىن جەر بولسا عوي.

وسىلاي جالعاسىپ كەتە بەرەدى. قاراپ تۇرساڭىز جاي ءسوز تىركەستەرىن قولدانىپ جاتقان سىڭايلىمىز، ال شىنىنا كەلگەندە، ءوز دەنەمىزگە ءامىر بەرىپ جاتىرمىز. ەرىكسىز دەنەمىز ايتقانىمىزدى سولاي قابىلدايدى.

اعزا سوزدەرى اۋرۋ تۋدىرا ما، الدە بەلگى بەرەدى مە؟

پەزەشكيان جاڭالىعىن جاريالاعان بەتتە، بارلىعى دۇرىس-بۇرىسىن تەكسەرە باستادى. اسىرەسە، "اتالمىش سوزدەر اۋرۋ تۋدىرا ما، الدە بەلگى بەرە مە؟" - دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابىن بىلۋگە ۇمتىلدى. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە اۋرۋدى تۋعىزاتىن بولىپ شىقتى. كەيبىرەۋلەرىنىڭ ادام اعزانى قۇرتاتىن سوزدەردى ايتپاي جاتىپ اۋرۋعا شالدىعۋى مۇمكىن، ال الگىندەگى سوزدەر سيگنال بەرەدى دەگەن بولجامى جوققا شىعارىلدى.

اعزانى بۇزاتىن سوزدەردىڭ جۇمىسى – اۋرۋدى قوزدىرۋ.

اعزا بۇزۋشى سوزدەر قانداي اۋرۋلاردى تۋدىرادى؟ تومەندە كورسەتىلگەن دەرەك - مىڭداعان ناۋقاستارعا جاسالعان زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسى. قانداي ءسوز قاي اۋرۋدىڭ تۋۋىنا سەبەپشى؟ زەر سالىپ كورەيىك:

*قۇسقىم كەلەدى، وڭەشىمدە تۇر، جۇرەگىم اينيدى –  جۇيكە انورەكسياسى؛

*ارقامنان جۇك تۇسپەيدى، شارۋالارىم موينىمنان اسادى – تۇز جينالۋ (وستەوحوندروز)؛

*جانىمدى جەگىدەي جەپ ءبىتتى، ءومىرىمنىڭ استاڭ-كەستەڭىن شىعاردىم، وز-وزىمە تيەسىلى ەمەسپىن، ولگەنشە جالىقتىرىپ جىبەردى – ىسىك اۋرۋى (راك)؛

*بۇيرەگىمە تاس بولىپ وتىرىپ الدى، باسىما ساڭقىپ كەتتى، ءالىم جوق، ولگەنشە شارشادىم – قۋىق اۋرۋى؛

*جانىم جاي تاباتىن جەر بولسا عوي، اشۋىما ەرىك بەردىم، اۋانى تارىلتتى – تىنىس جولدارىنىڭ قابىنۋى (برونحيت پەن استما)؛

* قانىمدى سورىپ ءبىتتى، قۇر سۇلدەرىم قالدى، قانىمدى قارايتتى – قان اۋرۋلارى؛

*جۇرەگىنە جاقىن قابىلداۋ، جۇرەگىم قاق ايىرىلادى، جۇرەگىمە پىشاق سۇعىپ الدى – جۇرەك تالماسى (ينفاركت ميوكاردا)؛

*باسىم سىندى، بىتپەيتىن باس اۋرۋى،شاقشاداي باسىم شاراداي بولدى – ميگرەن (جۇيكە جۇيەسى اۋرۋلارى)؛

*ەكى اياق بىردەي اقساپ تۇر (جۇمىسى جۇرمەۋ)، شاتقالاقتاۋ  - بۋىن اۋرۋى؛

*شىدامىم تاۋسىلدى، اشۋ قىستى – گيپەرتونيا؛

*قايعى جۇتتىم، ءومىرىڭ بالداي كورىنبەسىن، قۋاناتىن تۇگى جوق – باۋىر جانە ءوتتىڭ قابىنۋى، سەمىزدىك؛

*كوزىم كورمەي قالۋشى ەدى، كورۋگە قورقىنىشتى، كوزگە تۇرتسە كورمەيدى – كوز اۋرۋى؛

*اۋزىڭدى جاپ، سويلەمە، ەستىگىم كەلمەيدى – ەستۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەۋى؛

قورىتاتىن بولساق، وسى ايتىلعاندار بارلىعىمزعا ساباق بولۋ كەرەك. «جاڭىلمايتىن جاق جوق» دەيدى. بۇل ءبىر ايتقاننان قالىپتاسا سالاتىن نارسە ەمەس. ءبىراق ءاربىر سوزىمىزگە ءمان بەرىپ، نە ايتقانىمىزعا نازار سالىپ جۇرسەك، جاعىمسىز سوزدەن ايىعارىمىز انىق. بۇل اۋرۋعا اكەلىپ سوعاتىن سوزدەردىڭ ورنىن جاقسى سوزدەرمەن الماستىرىپ، تىلدىك قورىمىزدى ادەمى، پايدالى سوزدەرمەن بايىتقانىمىز ابزال.

قاسيەتتى قۇراندا دا اللا تاعالا:

«ەي، مۇحاممەد!/ اللانىڭ جاقسى ءسوزدى قالاي مىسال ەتىپ كەلتىرگەنىن كورمەدىڭ بە؟ جاقسى ءسوز جاقسى اعاش سەكىلدى، ونىڭ تامىرى مىقتى، بۇتاعى اسپاندا».  («يبراھيم» سۇرەسى، 24-ايات).

 «ال، جامان ءسوزدىڭ مىسالى – جەردىڭ بەتىنەن جۇلىپ الىنعان (تامىرى) ورنىقسىز جامان اعاش سياقتى». («يبراھيم» سۇرەسى، 26-ايات)، - دەپ ەسكەرتكەن ەدى.

دەرەككوز: mazhab.kz

ۇسىنعان: گۇلىم جاقان