جەمقورلىق بۇل - ادەت پە، الدە اۋرۋ ما؟ نەگە وسى جەمقورلىقپەن تەك باي-مانساپتىلار مەن شەندىلەر عانا اۋىرادى؟ وسى رەتتە، Transparency International حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ ماماندارى قاي مەملەكەتتە كەدەيشىلىك باسىم، قاي مەملەكەتتە الەۋمەتتىك احۋال ۋشىعىپ تۇر، قاي مەملەكەتتى كوررۋپسيا جايلاعانىن انىقتاعان. ماسەلەن، قازاقستان بۇل تىزىمدە 180 ەلدىڭ ىشىندە 145 ورىندى يەمدەنگەن.
ق ر كونستيتۋسياسىنداعى «جەمقورلىقپەن كۇرەس» تۋرالى زاڭنىڭ 7 بابىنا سايكەس، قىزمەتتىك مانسابىن اسىرا پايدالانۋ، پارا الۋ (پارانىڭ كولەمى ماڭىزعا يە ەمەس) فاكتىلەرى بويىنشا 1 جىلدان 15 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعانان ايىرۋ جازاسى كەسىلگەنىمەن، اتالمىش زاڭنىڭ 1-2 تارماقتارى بويىنشا، تەرگەۋ جۇمىستارىنا كومەكتەسىپ، كىناسىن مويىنداعان جاعدايدا شارتتى تۇردە، ايىپپۇلمەن قۇتىلىپ كەتۋگە بولادى. دەمەك، قانداي كولەمدە پارا العانىڭ ماڭىزدى بولماسا، ايىپپۇلمەن قۇتىلىپ كەتۋگە بولاتىن بولسا، «ءومىر تاماشا ەمەس پە؟».
راس جەمقورلىق - جاھانعا جايىلعان كەساپات. جەمقورلىق ورمەكشىنىڭ تورى سياقتى جەر جيھانداعى ەلدەردىڭ ءبارىن شىرماپ العان قۇبىلىس. ءتىپتى، «ەبولادان» ءقاۋىپتى جۇقپالى ىندەت. تاراتۋشىسى مايمىل ەمەس، ادام. الدە؟.. ءبىراق، بۇل ءبىزدىڭ قازاكەڭ ءۇشىن كەرىسىنشە، ماسەلەنى شەشۋدەگى ەڭ ءتيىمدى جول. سەبەبى، «ىستەگەن جەردەن تىستە» دەگەن ءپرينسىپتى بەرىك ۇستاناتىن باسشىلار ءۇشىن مايلى ءقازىنىنىڭ ءبىر شەتى تيسە، وزدەرىن توقتاتا الماي قالاتىنى تاعى بار. وسىلايشا، كوپ اسايمىن دەپ جوق اساپ قالعان مىرزالار دا بىزدە جەتەرلىك.
ەندەشە، «قامشى» پورتالى سوڭعى جىلداردا قازاقستاندا تىركەلگەن ەڭ داۋلى 10 قىلمىستىق ءىستى نازاردارىڭىزعا ۇسىنادى (جەمقورلىق فاكتىسى بويىنشا).
- انار مەشىمبايەۆا، ق ر ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ بۇرىنعى ءتورايىمى.
تاعىلعان ايىپ: بيۋدجەت قارجىسىن جىمقىردى (2009 جىل).
سوماسى: 700 ملن. تەڭگە.
جازاسى: 7 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ (2014 جىل).
- بەرگەي رىسقالييەۆ، اتىراۋ وبلىسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى.
تاعىلعان ايىپ: وزگەنىڭ مۇلكىن زاڭسىز يەمدەنۋ، ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇرۋ.
سوماسى: 71 ملرد. تەڭگە.
جازاسى: 2013 جىلدىڭ 31-قاڭتارى كۇنى ىزدەۋ جاريالانعان. ال ونىڭ تۋعان باۋىرى امانجان رىسقالييەۆ – ءماجىلىستىڭ ەكس-دەپۋتاتى 2014 جىلدان بەرى ىزدەۋدە.
- ەرلان ارىن، پاۆلودار وبلىسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى.
تاعىلعان ايىپ: قارجىنى زاڭسىز يەمدەنۋ، 10 بىردەي قىلمىستىق فاكىتى بويىنشا ايىپ تاعىلعان (2013جىل).
سوماسى: 1،6 ملن. تەڭگە.
جازاسى: شارتتى تۇردە 3 جىلعا جازا كەسىلىپ، سوت زالىنان بوساتىلعان. سونىمەن قاتار، «قۇرمەت» جانە «پاراسات» وردەندەرىنەن ايىرۋ.
- نۇرلان جولامانوۆ، گەنەرال-لەيتەنانت، ق ر شەكەرا قىزمەتىنىڭ ەكس-ديرەكتورى.
تاعىلعان ايىپ: قىزمەتتىك مانسابىن پايدالانا وتىرىپ، اسا ءىرى كولەمدە پارا الدى (2013-2014 جج.).
سوماسى: 300 مىڭ دوللار جانە 55 ملن. تەڭگە.
جازاسى: 11 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ، قاتاڭ رەجيمدى كولونياعا جىبەرۋ (2015ج).
- مۇرات وسپانوۆ، اپەم-نىڭ بۇرىنعى باسشىسى.
تاعىلعان ايىپ: اسا ءىرى كولەمدە پارا الدى (2014ج.).
سوماسى: 300 مىڭ دوللار جانە 55 ملن. تەڭگە.
جازاسى: سوت زالىنان بوساتىلىپ، 1 ملرد. 101 ملن. 60 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان. بۇل سالىنعان ايىپپۇل پارا كولەمىنەن 30 ەسە ارتىق. سونداي-اق، «قۇرمەت» وندەنىنەن ايىرۋ.
- باعدات مايكەيەۆ، ق ر قورعانىس ءمينيسترىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى.
تاعىلعان ايىپ: اسا ءىرى كولەمدە پارا العان (2014ج.).
سوماسى: 2 ملن. دوللار، 372 ملن. تەڭگە.
جازاسى: 6 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان(2014ج.).
- سايات شاياحمەتوۆ، ق ر بعم بۇرىنعى ورىنباسارى.
تاعىلعان ايىپ: وسكەمەندەگى ءبىلىم ورداسىنا بولىنگەن قارجىنى جىمقىرۋ، قىزمەتتىك مانسابىن زاڭسىز پايدالانۋ (2013.).
سوماسى: 1،1 ملرد. تەڭگە.
جازاسى: سوت ءىسى 2014 جىلدىڭ 16-شىلدەسى كۇنى باستالعان. قازىرگى تاڭدا ءىس قايتا قارالۋعا جىبەرىلگەن. جازا كەسىلمەگەن.
- سەرىك احمەتوۆ، قاراعاندى وبلىسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى، ق ر پرەمەر-مينيسترى، ق ر قورعانىس ءمينيسترى.
تاعىلعان ايىپ: قىزمەتتىك مانسابىن ارتىق پايدالانۋ، اسا ءىرى كولەمدە پارا الۋ (2009-2011جج.).
سوماسى: 3،2 ملرد. تەڭگە.
جازاسى: سوت ءىسى جالعاسۋدا.
- باۋىرجان ابدىشيەۆ، قاراعاندى وبلىسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى.
تاعىلعان ايىپ: قاراعاندىنىڭ بۇرىنعى اكىمى ق ر قك 307-بابى – “قىزمەتتىك وكىلەتتىكتى تەرىس پايدالانۋ” بويىنشا ايىپتالىپ وتىر.
جازاسى: سوت ءىسى جالعاسۋدا. قازىرگى تاڭدا ءۇي قاماقتا.
- تالعات ەرمەگيايەۆ، «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ بۇرىنعى باسقارما ءتوراعاسى.
تاعىلعان ايىپ: «ر قك 4ء-بولىمى، 176-بابىنىڭ «ب» تارماعى بويىنشا - سەنىپ تاپسىرىلعان بوتەننىڭ مۇلكىن اسا ءىرى كولەمدە يەلەنۋ نەمەسە تالان-تاراجعا سالۋ (2015ج.).
سوماسى: ازىرگە ناقتى دەرەكتەر جوق. ەسەپ كوميتەتى اتىلمىش ىسكە قاتىستى قانداي دا ءبىر اقپارات بەرمەگەن.
جازاسى: سوت ءىسى جالعاسۋدا. 2 اي مەرزىمىنە ءۇي قاماققا الىنعان.
نۇرگەلدى ءابدىعاني ۇلى
