27 ءشى قىركۇيەك كۇنى باتىرعا ەسكەرتكىش قويىلىپ، ءدۇبىرلى توي باستالادى.

(تولعاۋ)
بايتايلاق باتىردىڭ رۋحىنا ارنايمىن

بيسميللا - ءسوزدىڭ اناسى،
پەندەنىڭ اللا پاناسى.
كوگىلدىر تۋداي كوكپەڭبەك،
اسپانعا مىناۋ قاراشى!
ۋاقىت ەمشى ءوزى ەمدەپ،
جازىلار جاننىڭ جاراسى.
شەجىرە كۇيىن شەرتەدى،
قازاقتىڭ بايتاق دالاسى.

"بيسميللادان ءسوز باسى"،
يماننان جاننىڭ توزباسى.
ساف التىندى توت باسپاس،
بۋلاعانمەن مىڭ ۇستا،
التىن بولماس جەز باسى.
بوتا - كوڭىلىم مولدىرەپ،
بوزىنگەن تاريح، بوزداشى.
قاستاۋىش قالام قولداعى،
ارعى-بەرگىنى قوزعاشى!

ارعى اتام - ساق پەن عۇن ەدى،
بەرگى اتام مەنىڭ تۇرىك-تى.
كۇمىستەن سالىپ ەر-توقىم،
كۇلىكتەن تاڭداپ ءمىنىپتى.
كۇلتەگىن باتىر كۇڭىرەنىپ،
جاۋ ەتەگىن ءتۇرىپتى.
ورحوننىڭ باسى وي ەكەن،
مىڭعىرىلعان قوي ەكەن.
سەلەڭگى بويى سەمسەرلى،
كۇلتەگىن باستار قول ەكەن.
باتىرلار شىقسا جورىققا،
الدارى داڭعىل جول ەكەن.
نەسىبەلەرى مول ەكەن،
جورىقتان قايتسا ولجالى،
حان ورداسىندا توي ەكەن.

بولاشاعىن بولجاعان،
ەلدىڭ قامىن ويلاعان،
تەڭىز -ويعا بويلاعان،
جەڭىسىن عانا تويلاعان،
بىلگەدەي قاعان ءوتىپتى.
حان مەن باتىر باس قوسىپ،
تۇركىنىڭ مىقتى بىرلىگىن،
بەكەمدەپ سولاي كەتىپتى.
داريعا-دارۋەن وتكەن سوڭ،
اجالدىڭ وعى جەتكەن سوڭ.
حان مەنەن بەكتىڭ ەرلىگىن،
تۇركىگە اپەرگەن تەڭدىگىن،
ەل داناسى - تونىكوك،
كەمەڭگەر ول دا ويى كوپ.
وشپەستەي ەتىپ كوك تاسقا،
قاشاپ جازىپ كەتىپتى.
بالبال تاستار بابالىق،
وسيەت بولىپ دانالىق،
بىزدەرگە سولاي جەتىپتى.
عۇلاما ءبىزدىڭ بابالار،
ورتا عاسىردا حات جازىپ،
بەرەكەڭدى ساقتا دەپ، 
وسيەت ايتىپ كەتىپتى...

قازاق دەگەن حالىقپىز!
جاۋ مەنەن جاڭبىر مۇجىگەن،
تەكتىلىك قالعان ىزىنەن،
تاسقا قاشالعان تاريحپىز.
قاراعايعا قارسى بۇتاقپىز،
بايتەرەك سىندى الىپپىز.
ءتاڭىرىم كوكتە جەبەگەن،
كوك ءبورى جەردە دەمەگەن،
وتقا سالسا جانباعان،
سۋعا سالسا باتپاعان،
شۇعىلا تۇسكەن ءعارىپپىز.
قيلى-قيلى زاماننان،
نيەتى، ويى ارامنان،
قيىلماي امان قالىپپىز.
قيالاساق سۇڭقارمىز،
قيقۋلاي شاپساق تۇلپارمىز،
قولعا ءتۇسىپ قور بولساق،
ەلىنە ەرتەڭ سۇلتانبىز،
ءسوزىمنىڭ بولسىن دالەلى،
مويىنداپ كۇللى الەمى،
بەيبارىس بولىپ بارىپپىز.
مىسىردا بيلىك قۇرىپپىز،
قايدا بارساق  تا - ۇلىقپىز.
تۋا ساپ ءبىر ءتۇپ جۋسانعا،
كىندىگىنەن بايلانعان،
وزگە ەلدە سۇلتان بولساق تا،
اتاجۇرت جايلى ويلانعان،
تامىرى تەرەڭ حالىقپىز.
قۇل بولىپ كەتىپ جات جۇرتقا،
بيلىگىن قولعا الىپپىز.
نامىستىڭ اق سەمسەرىن،
اق الماسقا جانىپپىز.
تەگەۋرىن كوردىك تاعدىردان،
شايتاندار قانشا ازعىرعان،
مىڭ مەحەننات كەشسەك  تە،
تەكتىلىكتى ساقتاپ قالىپپىز.

كەرەي مەنەن جانىبەك،
حالقىمنىڭ بولسىن باعى دەپ،
ەرتەڭگى كەلەر ۇرپاقتىڭ،
سىنباسىن جاۋدان ساعى دەپ.
دەشتى-قىپشاقتان ءبولىنىپ،
ورداسىن تىككەن جەر ەدى.
وعلان ەدى باتىرلار،
اقىلى تەرەڭ كول ەدى.
شاشىراعان ۇلىستى،
ەل بولساق دەپ دەمەدى.
قوس سۇلتاننىڭ وسىلاي،
تىلەۋىن ءتاڭىر بەرەدى.
شاشىراعان كوپ تايپا،
سوڭدارىنان ەرەدى.
بي مەنەن بەكتەر كەڭەسىپ،
ويلارى كوكپەن تەڭەسىپ،
قازاق دەگەن جاس ەلدىڭ،
بولاشاعىنا سەنەدى.
قوتان جىراۋ تولعانىپ،
اسان جىراۋ قومدانىپ،
ءسوز مارجانىن تەرەدى.
بولاشاق ەلگە ب ا ق تىلەپ،
اق باتاسىن بەرەدى.

تاريحتىڭ بار ما تالاسى؟
اق وردامىز قونعان جەر،
تالاس پەن شۋدىڭ اراسى.
باياعى باعزى زاماننان،
بابامنىڭ جورتقان دالاسى.
جەتى وزەنى جۇيتكىگەن،
جەر ءجانناتى اتانعان،
جەتىسۋدىڭ ساعاسى.
التاي، ارقا، الاتاۋ،
ەدىل، جايىق، قاراتاۋ،
الاشا حانىم تۋ تىككەن،
قاسيەتتى ۇلىتاۋ - 
كوزىمنىڭ اق پەن قاراسى.
جەلمايا ءمىنىپ جەر شالعان،
اساننىڭ جورتقان دالاسى.
سىعاناق پەن سارايشىق،
سوزاق پەنەن وتىرار-
قازاقتىڭ كونە قالاسى.
ياسساۋي بابام جاتقان جەر،
يماننىڭ نۇرىن شاشقان جەر.
"تۇران" دەپ ماعجان جىرلاعان،
عاسىردىڭ مۇڭىن تىڭداعان،
حان مەنەن بيلەر ءپىر تۇتقان،
كيەلى مەكەن تۇركىستان -
رۋحانياتىمنىڭ اناسى.

ءداۋىر مەن ءداۋىر الماستى،
جىلدارعا جىلدار جالعاستى.
قازاقتىڭ حانى بۇرىندىق،
قارسى كەلگەن دۇشپانىن،
قيىپ تۇسەتىن الماس-تى.
"قاسقا جولدى ەر قاسىم"
دارا حان بوپ تاريحتا،
جاۋىنا قامشى ويناتتى.
بۇرىندىق پەن قاسىمنىڭ،
جەڭىلگەن جاۋى بولماپتى.
تاحير حان مەن بۇيداش حان،
بابالار جولىن جالعاپتى.
قاحارلى حان حاقنازار،
ىرگەسىن ەلدىڭ كەڭەيتىپ،
حالقىنىڭ سانىن كوبەيتىپ،
قازاقتىڭ قامىن ويلاپتى.
شىعاي حاننىڭ تۇسىندا،
شىعىنىمىز بولماپتى.
تاۋەكەل حاندار كەشەگى،
ەگەۋلى نايزا سەكىلدى،
تەگەۋىرىندى دەسەدى.
"قاسىم سالعان قاسقا جول"،
ۇرپاقتاردان جالعاسىپ،
حاندىقتار سولاي الماسىپ،
"ەسكى جول" بوپ جاڭارىپ،
ەسىم حانعا كوشەدى.
ەڭسەگەي بويلى ەر ەسىم،
ەڭىرەگەن ەر ەكەن.
دۇشپانىنا تار ەكەن،
حالقىنا قورعان نار ەكەن.
بوكەيدەگى جاڭگىر حان،
عۇلاما بولدى دەسەدى.
حان تاۋكەنىڭ تۇسىندا،
"جەتى جارعىعا" باعىنىپ،
مەرەيى ەلدىڭ وسەدى.
بولات حاننىڭ تۇسىندا،
جوڭعارعا كەتتى ەسەمىز.
"اقتابان" بوپ شۇبىرىپ،
قايىن ساۋىپ كەتەمىز.
وزەگى ەلدىڭ تالعاندا،
قارت شىڭعىستا اۋليە،
بوسقان جۇرتقا ەرە الماي،
انەت بابا قالعاندا،
ءبىر جىلاعان ەل ەدىك...
دۇنيەدەن تۇڭىلمەي،
بەرەكەڭ كەتىپ بۇلىنبەي،
ەلدىكتىڭ ساقتاپ تۇتقاسىن،
جىلاعاندى ۋاتىپ،
سۇرىنگەندى دەمەدىك.
كوكجال ارلان سەكىلدى،
كۇن سيپاعان - كەكىلدى،
قاڭعىرتپاعان جەسىردى،
جىلاتپاعان جەتىمدى،
قازاق دەگەن ەل ەدىك.
دارا تۋعان - قابانباي،
بولەك تۋعان - بوگەنباي،
قازاققا اللا ب ا ق بەرگەن،
حانىنا تايماس تاق بەرگەن.
ءابىلحايىر باس بولىپ،
ءابىلمانسۇر جاس بولىپ،
باتىر بىتكەن ات قونىپ،
ويسىراتىپ جوڭعاردى،
تەڭدىگىمدى اپ بەرگەن.
سامەكە حاننىڭ تۇسىندا،
الاۋىز بوپتى سۇلتاندار.
ابىلمامبەتتىڭ تۇسىندا،
بەرەكە كەتىپ ءۇش جۇزدەن،
زەڭگىر كوككە قالىقتاپ،
ۇشا الماپتى سۇڭقارلار.
جاراتقان اللام جار بولىپ،
وڭىنان بەرىپ باعىن اي.
ءۇش ءجۇزدىڭ باسىن قوسۋعا،
جاۋلارى كەلسە توسۋعا،
تاققا وتىرىپتى ابىلاي.
قىران ابىلاي وسىلاي:
قيالاپ ءبارىن شولىپتى،
باتىرلارى شەتىنەن،
باحادۇرلەر بولىپتى.
بۇحار باستاعان جىراۋلار،
تولعاپ رۋح جىرلارىن،
وياتىپ قازاق ۇلدارىن،
سويلەيتىن بوپتى شەشىلىپ،
الامانعا تۇسكەن اقىندار،
شاباتىن بوپتى كوسىلىپ.
شۇعىلا توگىپ ارايى،
حان ورداسىنىڭ ماڭايى،
عۇلامالارعا تولىپتى.
جەڭىلگەن جاۋى بولماپتى،
ءبىر كۇندىك قىزىققا الدانباي،
ەرتەڭىن ۇلتتىڭ ويلاپتى.
بەرەكەمەن ەل باستاپ،
جەڭىسىن عانا تويلاپتى.

...القاراكوك اسپاندى،
ارايلاعان اق تاڭدى،
بۇلت تورلاماس دەيسىڭ بە؟
قارا بۇلت تونسە جان-جاقتان،
ەلدىڭ قامىن جەيسىڭ بە؟
تەكتىدەن تۋعان ەر جىگىت،
ونبەس داۋدى ءسوز قىلىپ،
دۇشپانىنا ەرسىڭ بە.
ايتقانىنا كونسىن بە،
ايداۋىنا ءجۇرسىڭ بە؟!
ەلىن سۇيگەن ەسىل ەر،
دۇشپانعا ەرىك بەرسىن بە.
كەشەگى وتكەن بايتايلاق،
ءدال وسىنداي ەر ەدى.
قاتپار تاريح اشا الماس،
قويناۋى تولعان كەن ەدى.
بەركىنگەن جاۋ اسا الماس،
بەلىنەن ەشكىم باسا الماس،
اسقاردا اسۋ بەل ەدى.
تەرەڭىنە بويلاتپاس،
ايدىن ءبىر شالقار كول ەدى.
وتارلىققا كونبەگەن،
بوداندىققا ەلىن بەرمەگەن،
قىلىشىن جاۋعا سەرمەگەن،
ەڭىرەپ تۋعان ەر ەدى.
ۇرانداپ شاپسا قالماققا،
ءتاڭىرىم كوكتەن جەبەدى.
قالىڭ ەلى قورعانى،
قولتىعىنان دەمەدى.
بايتايلاقتىڭ ەرلىگىن،
حان ابىلاي ەلەدى.
ەل مەن ەلگە ەلشى ەتىپ،
بيلىگىنە سەنەدى.
قارا قىلدى قاق جارعان،
قىسىلعان جەردە توپ جارعان،
بايتالاقتاي باتىردىڭ،
اقىل، ايلاسى تەڭ ەدى.
وعلان ۇلدار تۇرعان دا، 
بۇل قازاق كىمنەن كەم ەدى.

التايدىڭ اقباس شىڭىنداي،
ءسوز جەتە مە داڭقىڭا.
الاشقا ايتۋلى باتىر ەڭ،
ۇران بوپ قالدىڭ، قايتەيىن،
رۋشىل مىناۋ حالقىڭا!..
تاريحتىڭ بەتى جۇقارىپ،
رۋحىمىز ءپاس بوپ مۇقالىپ،
جەتە المادىق-اۋ جان بابا،
كوشكەن ءبىر جىلدار نارقىڭا.
ءبوز جەتە مە جىبەككە،
كوز جەتە مە تۇنەككە،
تۇنەكتە تۋعان اي سىندى،
اسىل تۋعان ەسىل ەر،
ۇران بوپ جەتتىڭ جۇرەككە!
قارا ەرتىس باسىن جايلاعان،
قالىڭ ەل سەنى ۇمىتقان جوق،
حوۆدا دا بيە بايلاعان،
رۋلى ەل سەنى ۇمىتقان جوق.
الاتاۋ، كوكشە، قاراتاۋ،
وتپانتاۋ مەن ۇلىتاۋ،
اتىراۋ التاي اراسى،
سانالى، تەكتى بالاسى،
بار قازاق سەنى ۇمىتقان جوق.
قازاققا ورتاق باتىرسىڭ،
باسىڭا قويىپ كوك كۇمبەز،
ءبىر اۋناپ ءتۇسىپ جاتىرسىڭ.
بەرەكەسى ەمەس پە وسى ەلدىڭ،
بىرلىكتىڭ مەندە دوسى ەدىم.
ىنتىماعى ەلدىڭ كەتپەسىن،
قىرىق پىشاق بولعان قازاقتىڭ،
ءمۇيىزى ءالى شىققان جوق!

بۇلدىردا، بۇلدىر، بۇلدىر كۇن،
باقىتىم ۇشسا باسىمنان،
ساعىمدى دۇشپان سىندىردىڭ.
ارعىماعىمدى كىسەندەپ،
ازاماتىمدى قۇل قىلدىڭ.
جىبەگىمدى ءجۇن قىلدىڭ،
اق بوراق كەلىپ ەلىمە،
جازيرا دارحان جەرىمە،
دىم بىلمەسىڭدى بي قىلدىڭ.
ارىستارىمدى اتقىلاپ،
ارۋلارىمدى كۇن قىلدىڭ.
يمانىمدى ۇركىتىپ،
يبالى ەلدى جىن قىلدىڭ.
جازىلار قالاي جارامىز،
ۋ-لاندى جاتپەن سانامىز.
قولدان جاسالعان اشتىقتان،
اقسۇيەك بولدى دالامىز.
پوليگون بولدى جەرىمىز،
سەنىكى بولدى كەنىمىز،
سەنىكى بولدى ءتورىمىز،
مەڭىرەۋ بولدى ۇلىمىز،
كۇن كوسەم بولدى جىرىمىز.
نامىسىم ابدەن تاپتالدى،
كوزىمدە تۇنىپ كەك قالدى.
ءدۇر رۋحىم قايتا ويانىپ،
الماتىم قانعا بويالىپ،
قار استىنان گۇل شىعىپ،
اسپاننان نۇرلى كۇن شىعىپ،
جالىندى قايسار ۇل-قىزىم،
جەلتوقساندا داۋىل بوپ،
بوداندىق ساعان اتتاندى.
ەلەمەدى اتقاندى،
ەسكەرمەدى ساتقاندى،
ىرگەندى سوكتى وسىلاي،
الەمدى ءدۇر سىلكىنتكەن،
ايبارىڭنان دا شوشىماي.
وسىلاي كەڭەس قۇلادى،
تالايدىڭ قانىن شاشىپ-اي!

ۇلىتاۋىم - ۇلىعىم.
مەن بۇگىن ازات قازاقپىن،
سەنىمەن بىرگە عۇمىرىم.
عاسىردان كوشكەن عاسىرعا،
ابايدىڭ ولمەس جىرىمىن.
سارىجايلاۋ بولىپ توگىلگەن،
تاتتىمبەتتىڭ كۇيىمىن.
امىرەنىڭ ءانىمىن،
شارانىڭ اسەم ءبيىمىن.
داۋىلعا قالعان كەزىم كوپ،
جاۋىندا قالعان كەزىم كوپ،
نەدەگەن وسى ءسىرىمىن!؟
جاپپار يەم جار بولدى-اۋ،
مىڭ قۇلادىم، جىلادىم،
تاعدىرىم قانشا سىنادىڭ،
سوندا دا مىنە، ءتىرىمىن.
...
قاسيەت تولى قالبا تاۋ،
جانىبەك بابام جاتقان جەر.
وسيەت شەرتكەن قالبا تاۋ،
بايتايلاق بابام جاتقان جەر.
ارۋاعىڭنان اينالدىم،
قوس ارعىماق اقتاڭكەر.
قوسارلانىپ قوس باتىر،
ۇزەڭگىلەرى سوعىسىپ،
ءبىر-بىرىن تەرەڭ ۇعىسىپ،
دۇشپانىنا شاپقان جەر.
دارا-دارا تاۋ بولىپ،
ماڭگىلىك مەكەن تاپقان جەر.
ۇلىقتاعان ەرلەرىن،
قازاقتى اللا، ساقتاي گور!!!

ەربول بەيىلحان