ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق (ەاەو) ەلدەرى ءۇشىن ورتاق ۆاليۋتا ەنگىزۋ جۇمىستارى باياۋ بولسا دا ءجۇرىپ جاتىر. كۇنى كەشە بۇل تۋرالى تمد ەلدەرىنىڭ ىستەرى، ەۋرازيالىق ينتەگراسيا جانە وتانداستارمەن  بايلانىس بويىنشا ملەكەتتىك دۋما كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى لەونيد سلۋسكيي مالىمدەدى. ءتىپتى، ول جاڭا ۆاليۋتانىڭ اتاۋى «ەۆراز» اتالۋى مۇمكىن ەكەنىن دە ايتقان ەدى. ال، مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى داۋرەن ابايەۆ بولسا ورتاق ۆاليۋتا قۇرۋ تۋرالى ماسەلە كۇن تارتىبىندە تۇرماعانىن ايتىپ وتىر. ال قاراپايىم حالىقتى ايتپاعاندا بىلىكتى ساراپشىلاردىڭ ءوزى كىمگە سەنەتىنىن بىلمەي دال بولۋدا.

نەگىزى رەسەيلىك ساياساتكەرلەر ەۋرازيا ەكونوميكا وداعى اياسىندا ورتاق ۆاليۋتا ەنگىزۋدى كوپتەن بەرى كوتەرىپ ءجۇر. ويتكەنى، بۇعان دەيىن بىرنەشە مارتە اتالعان ماسەلەگە بايلاناستى رەسەيدىڭ ءىرى ساياساتكەرلەرى پىكىر بىلدىرگەن بولاتىن. الايدا، اتالعان مالىمدەمەلەردى قازاق ساياساتكەرلەرى جوققا شىعارىپ، ورتاق ۆاليۋتانىڭ بولمايتىندىعىن شەگەلەپ ايتقان. سوعان قاراماستان لەونيد سلۋسكيي ورتاق ۆاليۋتا تۋرالى مالىمدەمە جاساپ وتىر. ءتىپتى دۋما دەپۋتاتى سۋ جاڭا ۆاليۋتانىڭ ەۆراز دەپ اتالۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.

– جاقىن ارادا بىزدە ورتاق ەسەپتەسۋ بىرلىگى بولادى. قءازىر بانكتەر ءوز جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا. بۇل 2011 جىلى وڭاي كءورىنگەنىمەن شىن مءانىسىندە كءۇردەلى جۇمىس بولىپ شىقتى. داعدارىس فاكتورى دا ءاسەر ەتۋدە. ءبىراق بۇل قاجەت دءۇنيە، سوندىقتان جۇمىس جالعاسۋدا. ەرتە مە، كەش پە ۆاليۋتا پايدا بولۋى ءتيىس. ونى ەنگىزۋ ءۇءشىن بءاءرىن رەتتەۋ وڭاي بولمايدى – دەيدى لەونيد سلۋسكيي.

سلۋسكييدىڭ «ورتاق ۆاليۋتا ەنگىزۋ ءۇشىن ءبارىن رەتتەۋ وڭاي بولمايدى» دەگەن ءسوزىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ سوندا رەسەي وداقتاستارىنىڭ كەلىسىمىنسىز ورتاق ۆاليۋتانى زورلاپ ەنگىزەدى مە؟ ايتپەسە رەتتەۋدى باسقاشا قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ ماسەلەن ارمەنيا ورتالىق بانكىنىڭ ءتوراعاسى ارتۋر دجاۆادياننىڭ ايتۋىنشا ەاەو ەلدەرىنىڭ ورتاق ۆاليۋتاعا ءوتۋ اڭگىمەلەرى اسىعىس شەشىم. ويتكەنى ول ءبىر اي بۇرىن وتكەن ەاەو ەلدەرىنىڭ وب باسشىلارى كەزدەسۋىندە قازاقستاندىق جانە رەسەيلىك تاراپ بۇل ماسەلەنى 2025 جىلعا دەيىن قاراستىرمايتىنىن مالىمدەگەنىن ەسكە سالدى. دجاۆاديان اتالعان جيىندا ەاەو-داعى ارىپتەستەرىمەن اقىلداسا وتىرىپ، بۇل ماسەلەگە كەمىندە 30-40 جىل ۋاقىت قاجەت دەگەن توقتامعا كەلگەن. بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن قازاق ۇكىمەتى دە ورتاق ۆاليۋتا ەنگىۋگە قۇلشىنىپ تۇرعان جوق. ويتكەنى، ورتاق ۆاليۋتاعا قارسى ەكەنىن ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتايەۆتان باستاپ دەپۋتاتتارعا دەيىن بىلدىرگەن بولاتىن. سونداي-اق كۇنى كەشە مەملەكەت باسشىسى ن.نازاربايەۆتىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى داۋرەن ابايەۆ تا بۇل ماسەلەگە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا ەاەو اياسىندا ورتاق ۆاليۋتا قۇرۋ تۋرالى ماسەلە كۇن تارتىبىندە تۇرماعان جوق.

– بۇگىنگى تاڭدا ورتاق ەسەپ ايىرىسۋ بىرلىگى مەن ەاەو ورتاق ۆاليۋتاسىن قۇرۋ تۋرالى ماسەلە كۇن تارتىبىندە تۇرعان جوق. بۇل ماسەلە ينتەگراسيالىق بىرلەستىك دەڭگەيلەرىنىڭ ەشبىرىندە تالقىلانبايدى – دەدى  داۋرەن ابايەۆ.

داۋرەن ابايەۆتىڭ ءسوزى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ۇستانىمى ەكەنى بەلگىلى. دەمەك، رەسەيلىك ساياساتكەرلەردىڭ الاشاپقىن بولىپ، ءوز الدىنا شەشىم قابىلداۋى نەگىزسىز. ونىڭ ۇستىنە بۇعان دەيىن پرەزيدەنت «تاۋەلسىزدىككە قاتەر تونەتىن بولسا كەدەندىك وداقتان سول ساتتە شىعامىز» دەگەن بولاتىن. ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا ءتول تەڭگەمىزدىڭ ورنىنا ورتاق ۆاليۋتا ەنگىزىلەتىن بولسا وندا تاۋەلسىزدىككە شىنىمەن قاتەر تونەدى. مۇنى بيلىك جاسى بىلسە كەرەك. سونداي-اق ورتاق ۆاليۋتانى زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن قاراپايىم حالىق تا قولدامايدى. ويتكەنى بۇعان دەيىن ۇلتشىلدار تاۋەلسىزدىك ءۇشىن بارلىق قيىنشىلىققا شىداپ توسىن مىنەز تانىتپاي كەلدى. ەگەر دە ورتاق ۆاليۋتا ەنگىزىلەتىنى قازاق ۇكىمەتى تاراپىنان راستالسا وندا ونىڭ ارتى جاقسىلىققا اكەلمەيدى. بۇل دەگەن ءسوز حالىقتىڭ جاپپاي الاڭعا شىعۋى مۇمكىن دەگەندى بىلدىرەدى. الايدا، ۇكىمەت قاراشا حالىقتىڭ الاڭعا شىعىپ، كوتەرىلىس جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرمەيدى، تاۋەلسىزدىگىمىزگە ءقاۋىپ توندىرەتىن وعاش ارەكەتتەرگە بارمايدى دەپ سەنەيىك.

سەرىك جولداسباي

استانا