جەلتوقسان ايىندا قازاق ەلى مەن ەۋروپا وداعى اراسىندا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويىلادى. ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆتىڭ ايتۋىنشا رەسمي استانا ەۋروپا وداعىمەن (ەو) قارىم-قاتىناسىن تەرەڭدەتكىسى كەلەدى. نەگىزى قازاق ەلىنىڭ ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعى ەمەس، ەۋروپا وداعىمەن ارىپتەستىك ورناتۋى قۇپتارلىق دۇنيە. سەبەبى، ەۋروپا وداعى وركەنيەتتى ەل بولعاندىقتان مەيلىنشە تەرەزەسى تەڭ ساياسات جۇرگىزۋگە تىرسادى. سوندىقتان دا بىزگە ەاەو-دان گورى ەۋروپامەن ارىپتەستىك ورناتۋ ءتيىمدى.

«ازاتتىق» راديوسىنىڭ جازۋىنشا، ەۋروپا وداعى ۋكراينا، گرۋزيا مەن مولدوۆا سياقتى شىعىستاعى كورشىلەرىنە ۇسىنعان اسسوسياسيا قۇرۋ جانە ەركىن ساۋدا-ساتتىق ورناتۋ جايلى ساياسي كەلىسىمدەرمەن سالىستىرعاندا، اتالعان كەلىسىم-شارتتىڭ مازمۇنى السىزدەۋ كورىنەدى. الايدا، ەو-نىڭ ورتالىق ازيانىڭ وزگە ەلدەرى نەمەسە رەسەيمەن بۇدان ەرتەرەكتە بەكىتكەن كەلىسىمدەرىنە قاراعاندا قازاقيامەن كەلىسىمى قوماقتى. سەبەبى، جاڭا كەلىسىم-شارتتا ەكونوميكا، ساۋدا جانە ينۆەستيسيا، سوت تورەلىگى جانە قاۋىپسىزدىك، زاڭ ۇستەمدىگى، ادام قۇقىعى مەن دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ سياقتى ماسەلەلەر قامتىلعان. سونداي-اق، قۇجاتتا سىرتقى ساياسات سالاسىندا ايماقتىق قاۋىپسىزدىك، تەرروريزممەن كۇرەس، يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا قاتىستى كەلىسسوزدەرمەن قاتار ادام قۇقىقتارى مەن دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە باسىمدىق بەرىلگەن.

جوعارىدا ايتقانداي قازاق ەلىنىڭ ەۋروپامەن ارىپتەستىك ورناتۋعا ۇمتىلعانى قۇپتارلىق دۇنيە. سەبەبى، رەسەيدىڭ «ءوزىم بىلەم» دەگەن ساياساتى ءبىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەمىزگە قاراما-قايشى بولىپ وتىر. ماسەلەن، ناۋرىز ايىندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين «ەاەو ەلدەرى اراسىندا ورتاق ۆاليۋتا ەنگىزۋدى تالقىلايتىن كەز جەتتى» دەپ مالىمدەگەن بولاتىن. ال، قازاق ەلى ەاەو اياسىندا ورتاق ۆاليۋتانىڭ بولعانىنا قارسى ەكەنىن رەسمي تۇردە بىرنەشە رەت ايتتى. ناقتىراق ايتساق، ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر جاقسىلىقوۆ «قازاقستان ەاەو اياسىندا ورتاق ۆاليۋتا ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرمايتىنى جايلى ايقىن، ءارى دايەكتى پوزيسيا ۇستانىپ كەلەدى» دەپ مالىمدەگەن. سونداي-اق كۇنى كەشە رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ تمد ىستەرى جونىندەگى كوميتەتى ءتوراعاسى لەونيد سلۋسكيي ورتاق ۆاليۋتا جاساۋ تۋرالى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن مالىمدەدى. لەونيد سلۋسكييدىڭ مالىمدەمەسىنە، مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى، داۋرەن ابايەۆ ناقتى جاۋاپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا ەاەو اياسىندا ورتاق ۆاليۋتا قۇرۋ تۋرالى ماسەلە كۇن تارتىبىندە تۇرعان جوق.

مىنە، وسىنداي «اققۋ، شورتان، ءھام شايان» جاعدايىندا رەسەيمەن تەڭ دارەجەدە جۇمىس جاساۋ مۇمكىن ەمەس. ونىڭ ۇستىنە، بەلگىلى ساياساتتانۋشى دوسىم ساتپايەۆ بۇل مالىمدەمەنى ينتەگراسيالىق جوباعا كۇماندانۋشىلار قاراسى كوبەيىپ، ولاردىڭ قاتارىنا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قوسىلا باستاۋىمەن بايلانىستىرادى.

– اسىرەسە بىلتىر رەسەي ەكونوميكاسىنداعى جاعداي قيىنداپ، رۋبل قۇلدىراپ، قازاقستان نارىعىن رەسەيدىڭ ارزان يمپورتى باسىپ قالۋىنا بايلانىستى كاسىپكەرلەر ۇكىمەتتەن بيزنەستى قورعاۋدى تالاپ ەتكەن كەزدە كۇماندانۋشىلار قاتارى كوبەيدى. قوعامدا سكەپتيسيزم ءوسىپ كەلەدى. اسىرەسە، رەسەي بۇل جوبانى گەوساياسي مىندەتتەرىن شەشۋگە جانە پوستسوۆەتتىك كەڭىستىكتەگى ىقپالىن كۇشەيتۋ ءۇشىن پايدالانا باستاعاننان كەيىن سىناۋشىلار قاراسى كوبەيدى. رەسەي ساياساتكەرلەرىنىڭ ورتاق ۆاليۋتا، ءبىرىڭعاي اقپاراتتىق الاڭ، قورعانىس كەڭىستىگىن قۇرۋ سياقتى ۇسىنىس-مالىمدەمەلەرىنىڭ ءبارى قازاقستان قوعامىنداعى الاڭداۋشىلىقتى كۇشەيتىپ جىبەردى. سوندىقتان جۇرتتى تىنىشتاندىرۋ ءۇشىن شەنەۋنىكتەردىڭ «مۇندا ەشقانداي ساياسات جوق، تەك ەكونوميكالىق مۇددە عانا» دەگەن ءسوزدى ءجيى ايتۋىنا تۋرا كەلەدى، ال مەن كەرىسىنشە دەپ سانايمىن. وداق ءاۋ باستان قۇرىلعان كەزدە بيزنەستىڭ پروبلەمالارى ەكىنشى ورىندا بولعان، – دەيدى دوسىم ساتپايەۆ.

ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى، 5 ەل مۇشە بولىپ وتىرعان ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعىنا رەسەي ۇستەمدىك ەتىپ وتىر. بۇل ارادا تەڭ دارەجەدەگى ساياساتتىڭ ءيسى مۇلدە سەزىلمەيدى. سوندىقتان دا، اتالعان وداق قازاق ەلى ءۇشىن عانا ەمەس وزگە ەلدەر ءۇشىن دە ءقاۋىپتى. ال ەۋروپا وداعى رەسەي سياقتى «ايتتىم ءبىتتى» دەگەن ساياسات جۇرگىزبەسى انىق. ويتكەنى بەلگىلى دەڭگەيدە دەموكرتيالىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋى مۇمكىن. الايدا، سولاي ەكەن دەپ ەۋروپا وداعىنا 100 پايىز سەنىم بىلدىرۋگە دە بولمايدى. سەبەبى ءار مەملەكەتتىڭ ءوزىنىڭ مۇددەسى بار. ال ءقازىر ءبىز ەاەو بالاما رەتىندە ەۋروپا وداعىمەن ارىپتەستىك ورناتۋعا مۇددەلىمىز.

سەرىك جولداسباي

استانا