الاشتانۋشى عالىم سۇلتانحان اققۇل ۇلى قازاق ەلىنەن الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ 150 جىلدىعى حالىقارالىق دەڭگەيدە يۋنەسكو اياسىندا اتالاتىنى جونىندە ءسۇيىنشى سۇراپ، ۇلت تاريحىنداعى بىرەگەي تۇلعا ەسىمىن ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە بەرۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس ءبىلدىردى.

ەلىمىزدە قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق، مەملەكەتتىك، حالىقارالىق، اۆتونوميالىق، اكسيونەرلىك جانە جەكە مەنشىك جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ سانى 120 شاقتى بولسا، سولاردىڭ  بىردە-بىرەۋىنە ءالى كۇنگە دەيىن ءاليحان بوكەيحان ەسىمى بەرىلمەگەنى ايان.

قازاق ەلىندە بۇگىن ءال-فارابي، قورقىت اتا، احمەت ياسساۋي، م.ح.دۋلاتي، ابىلاي حان، ماحامبەت، جاڭگىر حان، قۇرمانعازى، شوقان ءۋاليحانوۆ، ىبىراي التىنسارين، اباي ەسىمدەرىمەن اتالاتىن ىرگەلى جوعارعى وقۋ ورىندارى بار. كەڭەس داۋىرىندە جاساعان قايراتكەرلەر: د.قونايەۆ، ە.بۋكەتوۆ، م.قوزىبايەۆ، د.سەرىكبايەۆ، م.وسپانوۆ، ش.ەسەنوۆ، و.بايقوڭىروۆ، م.ساپاربايەۆ، ا.مىرزاحمەتوۆ ت.ب. ەسىمدەرىمەن اتالاتىن جوعارعى وقۋ ورىندارى جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق قازىرگى ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ينستيتۋتتاردىڭ ءبىرقاتارى ءاليحان بوكەيحاننىڭ زامانداستارى مەن ۇزەڭگىلەستەرى: شاكارىم، ا.بايتۇرسىن ۇلى، م.دۋلات ۇلى، م.تىنىشباي ۇلى، ح.دوسمۇحامەد ۇلى، س.تورايعىر ۇلى، س.اسفاندياروۆ، ت.رىسقۇلوۆ، س.سەيفۋللين، ءى.جانسۇگىروۆ، م.اۋەزوۆ، ت.جۇرگەنوۆ، ق.جۇبانوۆ، ق.ساتپايەۆ ەسىمدەرىن يەلەنگەن. ارينە، ونىڭ ءبارى قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك الۋىنىڭ ارقاسىندا، تاريحتا وتكەن ءبىرتۋار تۇلعالارىمىزدى ۇلىقتاۋعا مۇمكىندىك تۋعاندىعىنان دەپ بىلەمىز.

الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ سەنىمدى سەرىگى، ۇزەڭگىلەس ءىنىسى، قىمبات دوسى، ۇلت ۇستازىنا اينالعان احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىمەن بۇگىنگى تاڭدا قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى، ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى اتالادى. سول احاڭ ءاليحان اعاسىنا مىناداي مازمۇندا ولەڭ جولدارىن ارناعان ەدى:

قىراعى، قيا جازباس سۇڭقارىم-اي!

قاجىماس قاشىق جولعا تۇلپارىم-اي!

ۇيىلگەن ولەكسەنى ورگە سۇيرەپ،

شىعارماق قىر باسىنا ىڭكارىم-اي!

كەرەكۋ جەرىندە س.تورايعىر ۇلى اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانە ج.ايماۋىت ۇلى اتىنداعى پاۆلودار وبلىستىق قازاق مۋزىكالى دراما تەاترى بار. ءبارى دۇرىس، ءبارى كەرەمەت.

قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى، ۇلت تاريحىنداعى بىرەگەي تۇلعا جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى بولسا، ول ءاليحان بوكەيحاندى بىلاي باعالاعان بولاتىن: «قاراڭعىدان قان جىلاپ قاڭعىرعان كۇندە باسىڭدى الاش جولىندا قۇربان  قىلعان اعامىز، اسقار بەلىمىز! ءسىزدى كورگەندەگى جۇرەكتىڭ قۋانىشىن ءتىل ايتىپ جەتكىزەرلىك ەمەس. ءومىرىڭدى جىبەرگەن جولىڭ، ءبىز، ىنىلەرىڭە جاعىپ قويعان شام-شىراق. جاساسىن، سۇيرەگەن، الاشىڭ! جاسا سابازىم!»

ال، الاش اقىنى سۇلتانماحمۇت ءاليحان بوكەيحاننىڭ تاريحي باعاسىن كەستەلى كوركەم سوزبەن بىلايشا سۋرەتتەپ بەرگەن ەدى: 

كوش باستاعان ەرىمىز!
قۋانىشتا ەلىڭىز.
توبەمىز كوككە جەتكەندەي،
كوكىرەكتەن بۇگىن كەتكەندەي
ءسىزدى كورىپ شەرىمىز.
ەلىڭىزدىڭ بۇل شاعىن،
الاش تۋىن ءھام باعىن،
كوزبەن كورىپ تولەندى
كوپتەن بەرگى تەرىڭىز.
الاش تۋىن قولعا العان،
قاراڭعىدا جول سالعان،
ارىستانىم، كەلىڭىز!...

ەشكىمنىڭ ءاليحانعا بار ما ءسوزى،

دەمەيدى قانداي قازاق ونى وڭ كوزى.

سەمەي تۇرسىن، جەتى وبلىس بار قازاقتان،

تالاسسىز جەكە-دارا تۇر عوي ءوزى.

مۇنداي مازمۇنداعى كوركەم مىسالدى مولىنان كەلتىرۋگە بولادى. ايتايىن دەگەنىمىز، الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحاندى زامانىندا قالىڭ قازاق ەلى ارداق تۇتتى، بيىك باعالادى. ونىڭ ۇزەڭگىلەس ىنىلەرىنىڭ، نيەتتەس قايراتكەرلەرىنىڭ ەسىمدەرى تاۋەلسىزدىك زامانىندا ورىندى قۇرمەتتەلىپ جاتىر. الايدا وسى بۇگىن احمەت بايتۇرسىن ۇلى، ءمىرجاقىپ دۋلات ۇلى، حالەل دوسمۇحامەد ۇلى، مۇحامەتجان تىنىشباي ۇلى، جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى، سۇلتانماحمۇت تورايعىر ۇلى، ماعجان جۇماباي ۇلى ءتىرىلىپ كەلسە، وزدەرىنىڭ اتىمەن ۋنيۆەرسيتەت پەن تەاتر، جەكە اۋدان اتالعانىن بىلسە، ءبىراق ءالى كۇنگە دەيىن ارداقتى ءاليحان بوكەيحان ەسىمىن ۇلىقتايتىن استانادا لايىقتى ءبىر كوشەنىڭ، تاۋەلسىز قازاق ەلىندە ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتىڭ، جەكە اۋداننىڭ، قالانىڭ جوعىن كورىپ ۇيالاتىن ەدى.

قايىربەك كەمەڭگەر،

ل.ن.گۋميليەۆ اتىنداعى ەۇۋ

«الاش» مادەنيەت جانە رۋحاني دامۋ

ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى