ۇلتتىق ۆاليۋتامىز تەڭگە سوڭعى ەكى جىلدا بىرنەشە رەت قولدان قۇنسىزداندىرىلىپ، ەل ءىشى الا تايداي بۇلىنۋدە. تەڭگە باعامىنىڭ تومەندەۋىن ەكونوميكالىق داعدارىس پەن مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىمەن بايلانىستىرعان ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك ۆاليۋتا نارىعىن رەتتەۋگە ارالاسۋدان باس تارتىپ، وتكەن ايدا تەڭگەنى «ەركىن اينالىمعا» جىبەردى. حالىقتىڭ تەڭگەگە دەگەن سەنىمى جوعالىپ، كۇن سايىن ءتول ۆاليۋتانىڭ كەلەشەگىنە دەگەن ءۇمىت شوعى ءسونىپ بارا جاتقانداي. ءتۇرلى پىكىر ۇستاناتىن ەكونوميستەر مەن ساراپشىلار دا بۇل ماسەلەدە «ەركىن» پىكىر بىلدىرۋدە. تەڭگە اينالاسىنداعى كۇردەلى احۋالدى پايدالانىپ، رەسەي، بەلورۋسيا، قازاقستان، ارمەنيا، قىرعىزستان مۇشە بولىپ وتىرعان ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعى ەلدەرى ورتاق ۆاليۋتاعا كوشەدى دەگەن سۋىق حابار دا ءار جەردەن قىلاڭ بەرۋدە. وتكەن جۇمادا قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ تاۋەلسىز قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى تالعات اقۋوۆ مىرزا «ۆرەميا» گازەتىنە بەرگەن «داەش سترانە رۋبليا!» سۇحباتىندا قازىرگى قالىپتاسقان قارجىلىق، ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى ەۋرازيالىق وداق ەلدەرى ورتاق ءرۋبلدى ورتاق ۆاليۋتا رەتىندە قولدانۋدى ۇسىندى. ت. اقۋوۆ مىرزا اتىشۋلى سۇحباتىندا رۋبلگە كوشۋدىڭ «ءتيىمدى تۇستارىن» جان-جاقتى تالداپ بەرگەن. قوعامدا كاسىپكەرلەر قاۋىمداستىعى باسشىسىنىڭ بۇل پىكىرى نارازىلىق تۋعىزىپ، سىنعا ۇشىراۋدا. قولداپ پىكىر ءبىلدىرىپ جاتقاندار دا از ەمەس. قالاي بولعاندا دا بۇگىنگى قارجى نارىعىنداعى قيىندىقتار ورتاق ۆاليۋتا يدەياسىن ناسيحاتتاۋشىلار ءۇشىن قولايلى جاعداي بولىپ وتىر. وسى احۋالدى پايدالانىپ، كەيبىر سىرتقى كۇشتەر ەل ىشىندە قىزۋ ناسيحات جۇمىسىن جۇرگىزۋى دە مۇمكىن. سول ءۇشىن قازاق مەملەكەتتىلىگىنە بەي-جاي قارامايتىن ەل اعالارى مۇنداي ەگەمەندىككە ءقاۋىپ توندىرەتىن باستامالارعا دەر كەزىندە توسقاۋىل قويۋى كەرەك.
بۇگىن قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ تۇڭعىش ءتوراعاسى، تانىمال قارجىگەر عالىم باينازاروۆ 365info مەديا-پورتالىنا ۆاليۋتا نارىعىندا قالىپتاسىپ وتىرعان احۋال تۋرالى سۇحبات بەردى. ەلىمىزدىڭ العاشقى باس بانكيرىنىڭ سول سۇحباتىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.
عالىم باينازار ۇلى، ەل ىشىندە تەڭگەدەن باس تارتىپ، رۋبلگە كوشۋ كەرەك دەگەن پىكىر ايتىلۋدا. ۇلتتىق ۆاليۋتادان باس تارتۋ ەل تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن ولىممەن تەڭ دەپ ويلامايسىز با؟
ارينە، قانداي جاعداي بولماسىن ۇلتتىق ۆاليۋتادان باس تارتۋعا بولمايدى. داعدارىس – ۋاقىتشا قۇبىلىس. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، بۇگىن بار، ەرتەڭ جوق قيىندىقتار. ءبىز بىرنەشە داعدارىستى باستان كەشكەنبىز. بۇگىن قينالساق، ءبىر، ەكى جىلدان سوڭ جاعداي وڭالادى. قيىندىقتار تاريح قويناۋىنا كەتەدى. ءبىز ءبىر كۇندىك جاعدايلارمەن ءومىر سۇرمەۋىمىز كەرەك.
ۇلتتىق ۆاليۋتا العاش ەنگىزىلگەندە تەڭگە وسىنشا قۇنسىزدانادى دەپ ويلادىڭىز با؟
ونداي كۇدىك بولدى. سەبەبى، كەز كەلگەن ۆاليۋتانىڭ قاۋقارى ەڭ الدىمەن ەكونوميكا جاعدايىنا بايلانىستى.ءبىز تەڭگەنى العاش ەنگىزگەن كەزدە جاعداي مۇلدەم باسقاشا ەدى. ءبىراق، ول كەزدە ەكونوميكالىق قۇرىلىم دا باسقاشا ەدى. ءتىپتى، ول كەزدەگى جاعدايىمىز الدەقايدا جاقسى ەدى دەگەن بولار ەم. ول كەزدە ەكونوميكانىڭ كەيبىر سالالارى «ءتىرى» ەدى، قازىرگىدەي تەك مۇنايعا تاۋەلدىلىك بولمادى. سوندىقتان، ۇكىمەت ەڭ الدىمەن بۇگىنگى ەكونوميكالىق قۇرىلىمدى وڭالتۋ جايىن ويلاۋى كەرەك.
مۇنايعا تاۋەلدى ەمەس ەلدەردىڭ ەكونوميكاسى قالاي دامۋدا؟ جۇڭگو، ءۇندىستان، ءتىپتى اقش پەن ەۋروپا ەلدەرىن الايىق. داعدارىس الەم بويىنشا ءجۇرىپ جاتىر. ءبىراق، الگى ەلدەرگە شيكىزات باعاسى قاتتى اسەر ەتىپ وتىرعان جوق. ارزان مۇناي ولارعا قايتا جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرۋدە.
ياعني، شيكىزات ەكسپورتتامايتىن دامىعان ەلدەر ارزان شيكىزات ەسەبىنەن بايي تۇسۋدە دەيسىز بە؟
دۇرىس ايتاسىز. بارلىق ماسەلەدە تەڭگەرىم بولۋى كەرەك. نارىق الەمى وسىلاي قۇرىلعان.
ءسىز كەزىندە ۇلتتىق بانكتى باسقاردىڭىز. باس بانكتىڭ بۇگىنگى باسشىلىعىنىڭ قىزمەتىنە قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟ تەڭگە باعامىنىڭ قۇلدىراۋىن ۇلتتىق بانك باسشىلارىنىڭ كاسىبي دەڭگەيىمەن بايلانىستىرۋعا بولا ما؟ ۇلتتىق بانك تاريحىنداعى ەڭ جاس باسشى تۋرالى قانداي پىكىردەسىز؟
كاسىبي بىلىكتىلىك تە، تاجىريبە دە، ساليقالى جاس تا كەرەك. بۇل سالادا بۇرىن قىزمەت اتقارماعان بالا-شاعانى ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى ەتىپ تاعايىنداۋعا بولمايدى. قۇدايعا شۇكىر، اقىشيەۆ مىرزا بۇل جۇيەدە ءبىرشاما تاجىريبەسى بار مامان. ءبىراق، بۇل نازارعا ءىلىنۋى ءتيىس تالاپتاردىڭ بىرەۋى عانا. قازىرگى احۋال وتە كۇردەلى، ال، ۇلتتىق بانكتىڭ جاس باسشىسى ءۇشىن ءتىپتى قيىن بولىپ وتىر. ويتكەنى، تەڭگە ەركىن اينالىمعا جىبەرىلدى. ول دەگەنىڭىز ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ بيلىگى باس بانكتىڭ ەمەس، ەكونوميكانىڭ قولىندا دەگەندى بىلدىرەدى.
سوندا تەڭگەنىڭ ەندىگى تاعدىرى ۇلتتىق بانك باسشىسىنىڭ بىلىكتىلىگىنە ەمەس، ۇكىمەت جۇمىسىنا بايلانىستى بولماق پا؟
ەركىن اينالىمعا جىبەرىلگەن سوڭ تەڭگە باعامى ۇلتتىق بانكتىڭ قاداعالاۋ قۇزىرەتىنەن تىس قالىپ وتىر. اقىشيەۆتىڭ ءوز مىندەتى بار، ارينە. ول ۆاليۋتا نارىعىندا «اۋا رايىن» جاساپ وتىرعاندارعا قاراۋى كەرەك. مۇناي باعاسىنان باسقا تەڭگە باعامىنا اسەر ەتەتىن سپەكۋليانتتاردىڭ جۇمىسى بار. ۇلتتىق بانك سپەكۋليانتتاردى انىقتاپ، سولاردى جاۋاپقا تارتۋى كەرەك.
سوندا، ءبىزدىڭ بيرجادا سپەكۋليانتتار بار دەپ ويلايسىز با؟
تەك قازاقستاندىق ەمەس، كەز كەلگەن قور نارىعىندا، ءتىپتى، الەمدىك نارىقتا سپەكۋليانتتىق ارەكەتتەر بولادى. سەبەبى، بۇل نارىقتا ناقتى ەكونوميكاعا قاتىسى جوق سپەكۋلياتيۆتى اقشا اينالىمى بار. ونىڭ كولەمى ناقتى ەكونوميكاداعى اقشادان الدەقايدا كوپ. وسى ەركىن اقشالار ۆاليۋتا باعامىن، مۇناي باعاسىن قالىپتاستىرىپ وتىر. بۇكىل الەم بۇگىندە وسى قۇبىلىسپەن كۇرەسۋدە. مىسالى، فرانسيادا سپەكۋليانتتار جاعىمسىز بەينەدەگى الاياقتار ەمەس، ارنايى مامان سانالادى. نارىقتىق ەكونوميكانىڭ بەت-بەينەسى وسىنداي بولىپ وتىر. ءبىز وسىعان ساي ارەكەت قىلۋىمىز كەرەك. نارىق زاڭىنا تاڭ قالىپ وتىرۋ، قول قۋسىرىپ قالۋ ءجون ەمەس. سوندىقتان، ۇلتتىق بانك ءوز ۇستانىمىن ءبىلدىرۋى كەرەك. اسىرەسە، ۆاليۋتا نارىعىنداعى ساۋدادان تۇسكەن قاراجات قايدا كەتۋدە؟ شەكارا اسىپ جاتقان جوق پا؟ بۇل ماسەلە ءىرى ەكسپورتتىق كومپانيالارعا قاتىستى.
ال، ەگەر ۇلتتىق بانك مۇنداي جاعدايلارمەن كۇرەسپەسە ونى قالاي باعالايمىز؟
مۇنىڭ بىرنەشە سەبەپتەرى بار. بۇل ەڭ الدىمەن باس بانكيردىڭ باستاماشىلدىعىنا، ەرىك-جىگەرىنە بايلانىستى. سونداي-اق، باسقا دا مىندەتتەمەلەر بولۋى مۇمكىن. ءتىپتى، زاڭنامالاردىڭ كەمشىلىگى، ۇلتتىق بانك قىزمەتىنىڭ تاۋەلسىزدىگى سىندى ماسەلەلەر دە بولۋى مۇمكىن. مەن اقىشيەۆ ءوز مىندەتتەرىن اتقارا الماي وتىر دەمەس ەدىم. وسى جىلدى اياقتاپ كەلەر جىلى ناقتى جوسپارمەن ارەكەت قىلادى دەپ سەنەمىن.
سۇحباتىڭىزىعا راحمەت!
