بۇلتتاي قاسى جاۋىپ ەكى كوزىن،
باسىن سىلىكسە، قار جاۋىپ، مازاڭدى الدى.
بورانداي بۇرق-سارق ەتىپ دولدانعاندا،
التى قانات اق وردا ءۇي شايقالدى.

تابيعاتتىڭ ءتورت مەزگىلىنە ولەڭ ارناعان ابايدىڭ وسى «قىس» ولەڭى كەيىپتەۋدىڭ بيىگى دەسەك، قاتەلەسپەگەن بولار ەدىك. التى قانات اق وردانى پانالاعان قازاقتىڭ بۇگىندە استانانىڭ تورىندە اقورداسى مەنمۇندالاپ تۇر. جىلدان-جىلعا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ۇرپاقتارى ءان ۇرانىمىزدى شىرقاپ، كوك بايراعىمىزدى جەلبىرەتىپ، قادام باسىپ كەلەمىز. وسى جىلدار ارالىعىندا، بۇگىندە ەلىمىزدە ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك ت.ب. قيىندىقتاردىڭ بەلەڭ العانى دا جالعان ەمەس. الايدا، كەزىندە جوڭعاردىڭ شاپقىنىندا، قىتايدىڭ ەزگىسىندە، ورىستىڭ وتارىندا بولعان قازاق بۇل كۇندى دە ەڭسەرەر! وسى ورايدا، قىستا سەڭسەڭ تون، تۇلكى تىماق كيگەن حالقىمىزدىڭ شوپان اتاسى كەتىپ، ىرگەدە مەشىن جىلى سىعالاي تۇرعان تۇستا 90 جىلدىق مەرەيتويىن تويلايتىن  قازاق ونەرىنىڭ قاراشاڭىراعى مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق قازاق دراما تەاترى قىزمەتكەرلەرىنەن سۇحبات الۋدى ءجون كوردىك.  

ەرلان ءبىلال، تەاتر ديرەكتورى، ق ر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى:

اباي ون بەسىنشى قاراسوزىندە: «ەگەردە ەستى كىسىلەردىڭ قاتارىندا بولعىڭ كەلسە، كۇنىندە ءبىر مارتەبە، بولماسا جۇماسىندا ءبىر، ەڭ بولماسا ايىندا ءبىر، وزىڭنەن ءوزىڭ ەسەپ ال! سول الدىڭعى ەسەپ العاننان بەرگى ءومىردى قالاي وتكىزدىڭ ەكەن، نە بىلىمگە، نە احيرەتكە، نە دۇنيەگە جارامدى، كۇنىندە ءوزىڭ وكىنبەستەي قىلىقپەن وتكىزىپپىسىڭ؟ جوق، بولماسا، نە قىلىپ وتكىزگەنىڭدى ءوزىڭ دە  بىلمەي قالىپپىسىڭ؟»، − دەيدى. ەرتەڭگى كۇنگە ەڭسەڭدى تىكتەپ، قادامىڭدى نىق، تاباندى باسۋ ءۇشىن وتكەن 2015 جىلعا ءبىر قارايلاماي، جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز بەن كەتكەن اتتەگەن-ايلارىمىز بولسا، اقىلدىڭ تارازىسىنا، ويدىڭ ولشەمىنە سالىپ، ەكشەپ، قورىتىندى شىعارماساق، كەلەر كۇندى قالاي وكشەلەمەكپىز؟!

2015 جىل تەاترىمىز ءۇشىن تابىستى جىل بولعانىن تىلگە تيەك ەتكىم كەلەدى. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان ءىس-شارالارعا باس بولىپ، ەلوردامىزدا پرەزيدەنت الدىندا ونەر كورسەتۋ مەن قازاق حاندىعىنىڭ تۋى تىگىلگەن تاراز شاھارىندا ءبىر ەلدىڭ تاريحىنىڭ باستاۋ العان قاينار بۇلاعى تۋرالى سپەكتاكل قويۋ – قاراشاڭىراق تەاتر ءۇشىن وتكەن كۇننىڭ ەسەبىمەن بىردەي. 90 جىل، ەتكەن ەڭبەك، كۇتكەن ءۇمىت، توككەن تەر زايا كەتپەگەنىنىڭ دالەلى. قازان قالاسىندا وتكەن ءحىى حالىقارالىق «ناۋرىز» فەستيۆالى مەن استاناداعى «ساحنادان سالەم» فەستيۆالىنەن جوعارى باعا الىپ، قىرعىزستان مەن اتىراۋدا وتكەن ەكى بىردەي حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىنەن باس جۇلدەنى قانجىعالاۋ وسى سەنىمدى كۇشەيتە تۇسسە، تاريحتا بولماعان، ءبىر تەاتردان بەس جاس ءارتيستىڭ ق ر «سەرپەر» جاستار سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتانۋى، تاۋەلسىزدىك كۇنىنە وراي تەاتر قىزمەتكەرلەرىنىڭ «پاراسات»، «دوستىق»، «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالعانىن وسى تابىستى بەكىتە ءتۇستى. وعان جىل سوڭىنا ساناۋلى عانا كۇندەر قالعاندا ەكى بىردەي ءارتيسىمىزدىڭ پرەزيدەنت ستيپەندياسىنىڭ يەگەرلەرى اتانۋىن قوسىڭىز. ەسىمدەرى ەلەندى، ءۇمىت اقتالدى دەپ ارقانى كەڭگە سالۋ تاعى جوق، 2016 جىلى ەسىكتەن كىرە تەاترىمىزدىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى تورىمىزدە تويلانباق. مەشىن جىلى دا تابىستى، جەمىستى جىل بولادى دەگەن ۇمىتتەمىز! جاڭا جىل قۇتتى بولسىن!

عازيزا ابدىنابييەۆا، ق ر ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتيسى:

وتكەنگە سالامات، بۇگىنگە سالاۋات. قىلىشىن سۇيرەتىپ قىستىڭ ايازى، قۇيىرىعىن سۇيرەتىپ مەشىن جىلى كەلە جاتىر. ءتورت تۇلىگىن قاستەرگەن قازاق ءۇشىن قوي جىلى دا ءوزىنىڭ بەرەكەسىمەن ءوتتى. باستىسى، ەل – تىنىش! قارنىمىز – توق! 1990 جىلدارمەن سالىستىرعاندا «قوي ۇستىنە بوز تورعاي جۇمىرتقالاعان زامان». كەلەر جىلدان دا جاقسىلىق كۇتەمىز. اللا قالاسا، ماساتىداي قۇلپىرىپ جەردىڭ ءجۇزى، قار ەرىپ، كۇن شۋاقتاپ، كەتەدى قىستىڭ سىزى، بايشەشەك پەن جاۋقازىن تايتالاسا، وسكەندە تاۋ ارالاپ، قىردى كەزىپ، كەلەدى مۇسىلماننىڭ ناۋرىزى. ناعىز قازاقتىڭ جاڭا جىلى – ناۋرىز. ال قىستىڭ كوزى قىراۋدا كەلەتىن جاڭا جىلدى بالا كەزىمىزدەن سانامىزعا سىڭگەننەن كەيىن تويلاپ جاتىرمىز. بۇل كۇنى ۇيگە بالالار كەلىپ، وتباسىمىزبەن كىشىگىرىم داستارقاندا باس قوسامىز. اراق ءىشىپ، شامپان اتاتىنىمىز جوق، ايران، ءسۇت، جالپى اق ىشەمىز.

جاڭا جىل قۇتتى بولسىن! ونەر الەمىندە جۇرگەن بارشا ونەرپاز قاۋىمعا ايتارىم، اسار اسۋلارى كوبەيە بەرسىن، شابىتتارى سارقىلماسىن! قاناتتارىن كەڭگە جايىپ، قازاق مادەنيەت، ونەرى ءۇشىن دەپ ەڭبەك ەتكەن جانداردىڭ اسۋلارى بيىك بولسىن!

داريا ءجۇسىپ، ق ر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى:

بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزگە قيىن كەزەڭ كەلە جاتىر. سول كۇننەن حالقىمىز ابىرويمەن وتسە ەكەن دەپ تىلەيمىن! قازاق نە كورمەدى؟! ءار نارسەنى كەڭىنەن ساراپتاپ، تەرەڭىنە ءۇڭىلىپ قاراساق، ءار كەزەڭ ۇرپاقتارىنىڭ باسىنان وتەتىن قيىندىقتار بولادى. كوكىرەگى زار مەن مۇڭعا تولى حالقىمىزدى 1917 جىلعى ريەۆوليۋسيا دا، 1933 جىلعى اشارشىلىق تا، 1945 جىلعى ۇلى وتان سوعىسى دا قايىستىرا، جىگەرىن جاسىتا المادى. ەسەسىنە، قامشى بولدى دەپ ويلايمىن. بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ۇرپاقتارى تاريح تولقىنىنداعى سول زۇلمات زامانداردى، ەرلەردىڭ ەرلىگى مەن ۇلاعاتتى ىستەرىن ەسكە الىپ، جىرعا قوسىپ، جۇرەكتەرىندە ساقتاپ، قاستەرلەپ وتسە ەكەن. ونداي قيىندىقتاردى باستارىنا بەرمەسە ەكەن دەپ تىلەيمىن. ال كەلە جاتقان 2016 جىلى قازاق ونەرىنىڭ ىرگەتاسى قالانعان قاراشاڭىراق م.اۋەزوۆ تەاتر ۇجىمى ءۇشىن، جالپى حالىق ءۇشىن ۇلكەن مەرەكە – تەاترىمىزدىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى. وسىنداي كيەلى ساحنادا، مادەنيەت وشاعىندا قىزمەت ەتكەن ارىپتەستەرىم ءۇشىن ۇلكەن ءبىر بەلەس. مەن العاش تەاترعا كەلگەن جىلدارى 70 جىلدىقتى تويلاپ ەدىك. ەندى 90 جىلدىقتى ابىرويلى اتقاراتىنىمىزعا سەنەمىن! دۇنيەدەن وتكەن، تەاترعا ەڭبەگى سىڭگەن اپالارىمىز بەن اعالارىمىزدىڭ جاتقان جەرلەرى جايلى بولسىن! «عالىمنىڭ اتى، جاقسىنىڭ حاتى» ولمەيدى دەگەندەي، ول كىسىلەر ءبىزدىڭ ارامىزدان كەتسە دە، ەسىمدەرى ەل ەسىندە. جاڭا جىلدارىڭىز قۇتتى بولسىن! بارشا ارىپتەستەرىمە شىعارماشىلىق تابىستار تىلەيمىن!

ايزادا ساتىبالدييەۆا، اكتريسا:

جاقىندا عانا عالامتوردان اياز اتا مەن اقشا قاردىڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى مالىمەتتى وقىدىم. اياز اتا قاھارلى، ۇسكىرىك ادام بولعان ەكەن. ول كەلگەندە، ايازى مەن ىزعارىن الا كەلە ەلدىڭ تىنىشتىعىن بۇزاتىن كورىنەدى. قاھارى قايتسىن، ەلگە مازا بەرسىن دەگەن نيەتپەن جىل سايىن ءبىر قىزدارىن قۇرباندىققا بەرەتىن بولۋ كەرەك. كەيىن ورىستار وڭ جاعىنا بالاپ، ەل بولىپ تويلايتىن مەرەكەگە اينالدى.

سانامىزعا سىڭگەن مەرەكە بولعاننان كەيىن جىل سايىن بالالار ءۇشىن ءۇي بەزەندىرىپ، جاڭا جىلدىق كوڭىل كۇي سىيلايتىنبىز. الايدا بيىل تويلاماۋعا تىرىستىق. جاڭا جىل مۇسىلمان قاۋىمى ءۇشىن، ناعىز قازاق اي مەن كۇننىڭ تەڭەسكەن، سامارقاننىڭ كوك تاسى ەرىگەن ۋاقىتتا ناۋرىز ايىندا كەلەدى. «جاڭا» دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى الدىمىزدا كەلە جاتقان ءبىر جىلدان كۇتكەن ءۇمىت دەگەندى بىلدىرەدى. ءبىزدىڭ ۇيدەگى اعاڭىز باقىت بەدەلحان – ادەبيەتتىڭ ادامى، مەن – مادەنيەت سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىن اكتريسامىن. «وتىزدا وردا بۇزباساڭ، قىرىقتا قامال الا المايسىڭ»، – دەيدى، قىرىققا ول كىسى دە، وكشەسىن الا بەرە مەن دە جاقىنداپ قالدىق. ەل-جۇرتتىڭ باتاسىن الساق دەگەن يگى نيەتىمىز بار. اللا بەرگەن كوزىمىزدىڭ اق پەن قاراسى قىزىمىز بەن ۇلىمىز بار. قىزىم ونەر جولىندا ءبىلىم الىپ جاتىر، بۇيىرسا 2016 جىلى وقۋىن بىتىرەدى. قازىرگى جاستارعا كوپسالانى مەڭگەرگەن قىزمەتكەرلەر بولۋ كەرەك. سول قىزىمىز جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسىپ كەتسە دەگەن ارمانىمىز بار. تىلەك كوپ، ارمان ودان دا كوپ. جاڭا جىل قۇتتى بولسىن!

باۋىرجان مانجىگىتوۆ، اكتەر:

اسسالاۋماعالەيكۋم، قازاق ەلى! جاڭا جىل قۇتتى بولسىن!

مەن قىستىڭ ۇسكىرىك بورانىندا شىرشا اينالىپ، شامپان اتاتىن جاڭا جىلدان گورى، ءوزىمىزدىڭ تۇركى قانداس باۋىرلارىمىزدىڭ، جالپى مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ تويلايتىن ناۋرىز مەركەسىنە ىقىلاسىم ەرەكشە. الايدا، جاقسىلىقتىڭ جارشىسى بولعانعا نە جەتسىن؟! بيىلعى جىلعا ۇڭىلسەك، مەن ءۇشىن تەاترعا، ساحناعا قايتا ورالۋ جىلى بولدى. سەبەبى، ءبىر جىلداي ءوز ەركىممەن سۇرانعان جايىم بار ەدى. ال ەڭ ۇلكەن قۋانىشىم – ۇلدى بولدىم. كەلەر جىلدا باعىندار اسۋلار كوپ. بۇيىرسا بوساعادان سىعالاپ تۇرعان مەشىن جىلى تەاتر رەپەرتۋارىنا جاڭادان ەكى سپەكتاكل قوسىلماقشى. ءى.ەسەنبەرليننىڭ «الماس قىلىش» رومانى بويىنشا ساحنالاناتىن سپەكتاكلدەن (رەج. ا.كاكىشيەۆا) قازاق حاندىعىنىڭ بايراعىن تىكتەپ، قازاق حالقىنىڭ باسىن قوسقان كەرەي حاننىڭ ءرولى، ا.ءۆولوديننىڭ «قوشتاسقىم كەلمەيدى...» (رەج. ا.ماەميروۆ) قويىلىمىنان بەليايەۆتىڭ ءرولى بۇيىردى. كورەرمەننىڭ كوڭىلىنەن شىعۋعا تىرىسامىن، ءرولىمدى ءساتتى الىپ شىعۋعا بارىمدى سالامىن دەگەن سەنىمدەمىن. ال جاڭا جىلدى وتباسىممەن بىرگە قارسى الامىن. قولونەر بۇيىمدارىن سىيلاعاندى، توسىن سىي جاساعاندى ۇناتامىن! كەلە جاتقان مەشىن جىلى ءوز جاڭالىعىمەن كەلسىن! ارىپتەستەرىمە ايتار تىلەگىم:  ونەردەگى تاستارى ورگە دومالاسىن!

دايىنداعان: ءمولدىر بەكجان

"قامشى" سىلتەيدى