Esimimiz  tizimder men toılardan,

Kórinbedi, umytyldyq tirideı...

Mensinbedi toıǵa toıǵan Aǵalar!..

Elsiredim el ishinde Aǵalar?..

 

Qyr sońymnan ergen ósek zári aqqan,

Jalalary qasaqana taratqan,

Qaıda barsam menen buryn úlgerip,

Qarsy aldymda kútip turdy  yrjaqtap.

Al, júrekte janyp jatty jyr mazdap...

 

Eshbir qylmys jasamaı-aq,ǵajaby,

Astań-kesteń silkimeı –aq, qoǵamdy,

Jyrlamaı-aq  ajaldy,

Tórt qabyrǵa ortasynda sendeltip,

Qaıran nardaı has talabym qamaldy:

 

Bireýlerdiń tynshýy úshin úreıi,

Aýyrmaýy úshin jáne júregi,

Atpal mysym basyp turar qashanda,

Qalmaýy úshin shaýqarǵalar tasamda,

 

...Tarttym men de tartpaı bolmas «jazamdy!»

2016 

***

 

Las kóshe...Sasyq aýa...kil tobyr,

Óń-túsinen aıyrylǵan aspan da,

Shańǵa bókken terezemdisúrtemin,

Ar jaǵynda sol baıaǵy tas qala.

 

Sol baıaǵy...asfáltsyz jol, shý,masa,

Eski dańǵyl,qısyq burysh,aram jaı,

Úı degeni uqsamaıdy úıge asa,

Kún degeni qylǵyp jutyp alardaı,

Jyr degeni ıen qalǵan araldaı, 

Qazaq izdep jer túbinen oralǵam,

Pana bolyp jarymaǵan orman bar.

 

Almatynyń –

Aty búgin –

At emes,

Alty Alashty armandatqan zaty eles,

Attap bassań jat janarlar,

Jat jerles,

Obyp jatqan jantalasyp jan-jaqtan,

Kileń kirme,

Kileń ury,

Jat óńesh.

 

Jasyrynyp aranyna ashylǵan,

Jemqorlyqqa batqan saıyn malshynǵan,

Esikterdiń ar jaǵynda «qashqyn» bar,

Ber jaǵynda qantalaǵan janary,

Halyq atty kek kernegen ashý bar.

 

Ózgerýden kóz ashpaǵan álemde,

Ózgermegen bar qalada,

Bar elde,

Syrty-ǵajap,

İshi-azap Almaty,

Men –

jáne de!

2009

***

Alań Dúnıe...

Kúlli jurt

Alań

Búgin!

Ień Menmin!

Anań da,

Balań Menmin!

Oralǵanmyn–

Sen úshin

Qara ormanym!

Men sónbeımin,

Sen úshin

Janam búgin.

 

Alash aty Uranym,

Quranym da,

Ne jetedi shynynda Turanyma,

Qazaq atyn qorlaǵan

Qylmystardan

Jaýap almaı tynbaımyn suraǵyma.

 

Alań dúnıe,

Kúlli Alash alań búgin,

Ień menmin,

Anań da,

Balań menmin.

Azabymdaı tizilgen alqa-monshaq,

Ajarymdy ashar dep taǵam búgin.

2008

***

 

Kórkeı, gúlden!

Órkendeı tús otanym,

At tóbeli toptyń qamy, baǵy úshin!

Oqymańdar,

Óleń degen atpal  muń,

Bir úzim nan zar qylǵanyn aıtqanyn.

 

Altyn Orda

Myna bizdi týǵan el,

Aıbyndy eldiń murageri –

Myna Men,

Oıyndar kóp,

Qarq qylǵan kúlkige,

Oıynshyq bop jat qolynda,

Jylama  el?!

 

Shet el asqan bolashaǵyn armandap,

Jastar qaıta oralatyn kún keler,

Qulaqtarǵa tyǵyndalǵan aıǵaılap,

Jel ishinen qajyp shyqqan kil erler.

 

Babalardyń amanatyn eske alyp,

Óz násibin  surasa da kináli,

Ońashada  syrlasatyn  kesh taýyp,

Bireý muńyn jyrlasa da kináli.

 

Tarıh meni jetkilikti jylatqan,

Endi qaıta tartqyzba Alla azapty?

Qazaq degen halyqpyn men Jumaqqa,

Aınaldyra bilgen nebir tozaqty.

 

 

Qazaq degen halyqpyn men,

Tabyttyń,

Astynan da  kóre bilgen jaryq kún,

Túrmede de qulap jatyp qan qusyp,

Julyp alyp laqtyrǵan qamytyn.

 

Kárine de,

Bárine de  tózgenbiz!

Qýǵyndalyp,

Jarty álemdi kezgenbiz,

Sonyń bárin kórip-keship ótken soń,

Qaıta eger bastalsa otar-zobalań,

Kim bolsań da

Tyǵa alamyz kórge biz.

 

Alash úshin uıyqtamaǵan taǵynda,

Abylaıdyń  qany bar bul qanymda,

Bárimizdiń

Haqymyz bar!

Aqymyz!

Bárimizdiń

Ornymyz bar munda!

2011

***

Júrek bar mende, júregiń mendeı bolsa adal,

Ózimdeı seni minájatyma qosa alam.

Ádilet meniń qorǵanym bolmaǵanyńmen,

Men jalǵyz ótken asýlar menen belderde,

Ómirimmenen qorǵanyń bolar jol salǵam.

 

Kóterttiń  bárin:

Kúnásin,

Ósek,

Jalasyn,

Túsinttiń bárin:

Aqymaǵyn da, Danasyn,

Súıinshi surap,

Qýanyshtardyń syńǵyry,

Qarsy alyp jatty,

Aldymnan meni dara shyń.

 

Aqyndaryn arqalanbaıdy qaı halyq?

Aqqýlaryn  atady qalaı  qandatyp ?

Myń júrekti bir júrekke syıdyryp,

Men kúlip turmyn eńirep,

Baqyttan basym aınalyp!

Boıymdy túgel qaıǵy alyp.

***

Uıyqtar ediń,

Ol –daǵy,

Ushty-kúıli joǵaldy,

Kúler ediń,

Kúlýge,

Uqsamady  ol-daǵy. 

 

...Ál-qýatyń shynymen,

Osymenen bitti me?

 

Janartaýdaı shaǵyńda,

Nege  qaýsap  quladyń?

Qolqańa jas tyǵylyp,

Nege  eńkildep  jyladyń?

 

Ólip turdyń sen búgin,

Jerip turdyń bárinen...

 

Qasarysyp baqsań da,

Taǵdyryńnan amalsyz,

Birinshi ret jeńildiń.

Júzinshi ret shegindiń.

 

Aldyńda áli  myń atys,

Shydadyń ba, shydaı tús.

***

Taý basynan bir sulba,

Qaraıǵandaı bolady,

Ymyrt shaqtyń tusynda,

Kórindi de joǵaldy.

 

Qyr astynan zar ılep,

Shyńǵyrady bir daýys,

«Men tirimin,barmyn»- dep,

Shýlatyp saı jyńǵyldy.

 

Álsiz júrek shermende,

Áldekimdi kútedi,

Aspannan da, jerden de,

İzdep, óksip bitedi.

 

Armanymdaı aqyrǵy,

Jan bitkenge jar salyp,

Alasuryp shaqyrdy,

Jaǵy talmaı qaqsanyp.

 

Mahabbattyń sharty ma?

Ótý, ańsap taba almaı?

Qaraılatpaı artyńa,

Janushyrtqan jalǵan-aı!

2002

***

Jolym bolyp kórgen joq, tegin,tegis,

Shyqtyń eken maıdanǵa jeńilmeńiz,

Terim menen sherimniń óteýine,

Qol jetkenshe  báribir sheginbeımiz!

 

Sheginbe iz! Berilme  saı-jyraǵa...

Erime muz!   Erisin qaıǵy ǵana...

Jeńilme quz! Jeńilsin jaýyń ǵana...

Egilme qyz! Egiler shaǵyń alda...

2004

***

 

Bireý keledi...

Búgin...

Sezemin,

Asyǵyp enedi  esikten,

Qars aıyrylǵan  ózegim,

Óksımin men qýanyshtan erkelep,

Ótkizemiz tylsym shaqty ot qushyp,

Tanys ter sińip,

Dúnıeni órt terbep.

 

Bireý keledi!..

Kózime móldirep jas enedi,

Áldeqaıdan soǵatyndaı  jel lebi.

Týǵan jerdiń ánin,dánin arqalap,

Kele jatyr qutqarýǵa ol janymdy,

Jalǵyzdyqty  joq qylady ol  talqandap.

At tuıaǵy  dúbirletken dalany,

Túsime ylǵı taý enedi.

 

Keledi bir jan...Taýdaı álem keledi,

Keýdemdi kenet sharlaı Áýen kernedi,

Jaratqan Iem,

kim bolsań da,kel  endi,

Bireý keledi...keledi...

Kel?!

1999

***

 

...Rahmet!

...Taýqymet!

Mendeı bop azaptyń,

Aýyryn tartyp ót.

 

Men seni óle ishtim,

Basyppyn  jer ústin.

Kıem bar  Umaıdaı,

Jerde edim...

Qudaıdaı!

 

Bezýge tyrmysyp,

baqsam da,

Bezbediń,

Jolyńda qan –sólsiz,

demigip, sendeldim.

2004

***

 

Qudaı meni

Qorǵaı alsań, qorǵarsyń,

Orynymnan turǵyzarsyń,

Ońdarsyń,

Qantalapaı taǵdyr keshtim,qaıteıin,

Senemin ǵoı,

Atyń Qudaı  bolǵasyn.

 

Túnińdi de jarqyratyp,

Kún etken,

Muńyńdy da shashyp, teýip

Kúl etken,

Tas-talqan ǵyp  qasiretti basynǵan,

Men emes pe em,

Ushyp shyqqan  túnekten?

 

Kókke yntyq,

Has kúshi bar qanynda,

Jaraly Qus usha alady taǵy da...

Aspan men taý,

Janym ańsap  senderdi,

Ushyp shyqtym,

Qoný úshin taǵyma,

Qulaý úshin   taǵy da,

Sorym menen Baǵyma...

2009

***

 

Ras, ony súıgenime ókinem,

Daýsyń qandaı zarly edi  Jetigen?

Meniń oǵan kezdesýge asyqqan,

Bir sózim bar...sen jetkizshi, ótinem?

 

Jar salar em, qalsam-daǵy kúlki  bop,

Bizdiń ulttyń ondaı ashyq ǵurpy joq.

Meni osylaı ózi otqa salǵan jan,

Ottan endi qutqarýǵa qulqy joq.

 

Júregimiz jolyqqan soń, án tilep,

Aı ózińmen ketken edim jaqyn bop.

Men erikti bolsam da ony súıýge,

Onymenen jolyǵýǵa haqym joq.

 

Jetigen-aý, túndi jaryp salshy áýen,

Jaýyn bolyp bultty  jaryp barshy,óleń,

Meni oǵan jolyqtyrǵan ómir de,

Endi onymen kezdesýge qarsy eken.

 

Tolmaǵan aı...

Solmaǵan aı...tolyqshy?

Men oıynǵa jaralmaǵam sony uqshy.

Meni oǵan aparatyn jol shalǵaı,

Jete almaımyn,

Jetigen-aý,

Jetigen,

Aıta almaıtyn ánim bar ed,

Qupıa,

Sol ánimdi túndi jaryp  shyrqyrap,

Men bolyp sen  jolyqshy?

 

Tolmaǵan aı...

Tolǵanyń jón...tolyqshy?!

Shyn súıýge jaralǵan em, sony uqshy?

2005

***

 

 

Osynyń bárinen jalyqtym,

Júregim soǵyp tur ne úshin?

Aldyna aparyp tabyttyń,

Qaıtadan qaıtardyń  ne úshin?

 

Biz úshin myna ómir búginde,

Ajaldyń júzinen jyly emes,

Sońynda sol bolsa tynar jer,

Ólimnen basqa jyr  jyr emes.

 

Qunyqqan,

Dánikken,

Bylyqqan,

Rýhsyz ǵasyrdan sharshadym,

Tym erte tońdyrǵan sýyqtan,

Qaldy eken áli de qansha álim?

 

Kóz jasyn saýdalap tobyrdyń,

Ashyqqan armandaı toıla adam!

Óńeshi bitelmes jemirdiń,

Túgimen jutsań da toıma adam!

 

Mergenim,

Múlt ketpeı, dáldeshi?

Tek shoıyn keýdemnen óter me?

Táńirdiń bolsaq jaı áýresi,

Osynyń bári de beker me?

2002

***

 

Keshpeıtin kegiń bar mende,

Halimdi meniń hal deme!

Joǵymda meniń   jylama,

Barymda meniń eleme!

 

Zilmaýyr oıdan bosatpaı,

Qaıǵymnyń ózi  zildeı-di,

Sonda da senen  bas tartpaı,

Jańbyrsyz keshte kúlgem-di.

 

Mysymdy basyp turatyn,

Zarpyńnyń sonsha basqany-aı,

Astynda qalsam synaqtyń,

Tógilmeı shydar  jas qalaı?

 

Usha almaı qaldym, jer tirep,

Qara jer senen qasha almaı,

Qus edim appaq qanatty,

Adam ǵyp nege jaratty?

Qus bolyp ketpek bolyp em,

Ana  jer tartyp baratty.

 

Shattyqtan basym aınalyp,

Úreıden bosap,jaılanyp,

Qosh aıtyp túnek,tumanǵa,

Jaryqqa shyǵar kún bar ma-aı?

Qaıǵysyz, qamsyz bulańdap,

Júretin sol bir  kún qaıda-aı?

***

Týǵan El bizdi umytty,

Týǵan jer bizdi umytty,

Ákemniń neni kórgenin,

Bilemin neden ólgenin.

 

Jar saldym men de jahanǵa,

Álemge,elge,otanǵa,

Aıbarym jasqap jasyndy,

Bezindi zaýal, zahar da!

 

Sarǵaıyp tańdar atqanda.

Qyzaryp kúnder batqanda,

Ádilet úshin ólgender,

Túregelińder  kórlerden.

 

Atoılap shyǵam  dep sengem,

Boraǵan jaýǵa belsengen,

Esemdi alam men senen,

Óshimdi alam sher senen.

 

Ózegim órt pe, nala ma?

Nala ma, álde, jara ma?

Sene alsam ólim baryna,

Seneıin qalaı jalǵanǵa?

2011

***

Bura tartqysh jaqynǵa,

Tek seniki maqul ma?

Qaramaı rý,jerime,

Menikin de maqulda.

 

Ultsyz qoǵam,qoǵam ba?

Birligimdi tonama,

Soıylyńdy jat jurtqa,

Birge arnaıyq onan da.

 

Táńirsiner dalaǵa,

Taý seniki ǵana ma?

Salqyndatpas arany,

Sezim kerek sanaǵa.

 

Otan atty panamyz,

Toı  toılatpa alaýyz,

Ógeı týǵan joq shyǵar,

Qazaq atty anamyz?

 

Myń tússe de tabytqa,

Bir túspeıtin qalypqa,

Qaıtsem perzent bola alam,

Eseımeıtin halqyma?!

2002

***

 

Júrekterdi  jylata alar sen ǵana,

Jylatyp ap  jubata alar  sen ǵana,

Jubatyp ap  jylatar da sen ǵana.

Bezindirip myna jalǵan dúnıeden,

Ólim  bolyp tyńdatatyn sen ǵana,

Óltirip ap qaıta ákelip dúnıege,

Ómir  bolyp  ún qatatyn sen ǵana!

 

Sonyń bárin kóteretin Jer ǵana,

Sonyń bárin uqtyratyn  Sher ǵana,

Tyńdap turyp zarly únińdi sonarda,

Jylap turyp, kúle alatyn  Men ǵana!

...Qobyz!

2002

***

 

Jaqsyǵa jar shaǵym,

Qushaqtap zar saǵym,

Jazyqsyz talanyp,

Men aǵa,sharshadym.

 

Sezimmin egilgen,

Tózimmin jelingen,

Jeńildim senimnen,

Bólindim elimnen.

 

Kirmemin nalyǵan,

Túrmemin jabylǵan,

Aıaqpyn qańǵyǵan,

Basynan shabylǵan.

 

Aýyrmyn ómirden,

Kesilgen belinen,

Táýirmin óliden,

Árimin ólimnen.

 

Azappyn ózime,

Ǵajappyn sezimde,

Altynmyn kómilgen,

Mazaqpyn jezine.

 

Dalamyn ańyrǵan,

Alańmyn san urǵan,

Qorǵansyz, ormansyz,

Balamyn qańǵyrǵan.

 

Kún bultty,

Aı yqta,

Aınalmaı ǵaıypqa,

Talpynsam aıyp pa?

Aıtshy Aǵa, osy ómir,

Maǵan, ras, laıyq pa?

2002,2008,2010.

***

 

Mereıimniń ústemdigin suraǵan,

Meni quptap júretuǵyn bir adam,

Qaryz bolmaı qala alamyn men qalaı?

Baǵyń ósip,qaıǵyń kemip,júr aman.

 

Qanypezer kez alǵanda alqymǵa,

Qańsyrasam saıalatyp salqynǵa,

Men degende quraq ushyp júretin,

Basymdy ıem ádiletti qalpyńa!

 

Jıyrylyp, ıtkózdenip,jan-jaǵym,

Batqan shaqta jazyǵy joq arǵa muń,

Meıirimin qorǵanysh qyp syrtymnan,

Júrgen jannyń keńdigine tańǵalam.

 

Jyrtyq-jamaý kóńilimdi quraǵan,

Seniń arqań aman qalsam qulaýdan,

Mendeılerdiń jebep júrsin alǵysy,

Myń nadannan quny artyq Bir Adam!

2003

***

 

Seni kórý qandaı qıyn,qandaı baq,

Ómir de emes, ólim de emes bar saǵym,

Qasiretimdi túsinbeıtin jandy oılap,

Zaıa boldym qanshama kún,qansha tún.

 

Seni kórý: netken áýre,netken sor,

Tópeletip tas tóbemnen tókpe qar.

Bári kenet  bitken kúni sen meni,

Tapsyryp ket   kúıgen kúnge  shóldegi?

2002

***

 

Jan alaýyn  jaqtym qaıta kónergen,

Tán qamalyn buzdym qaıta kezergen,

Orynymdy berer edim qıtyqsyz,

Laıyq bola almaısyń-aý, ólermen?

 

Keshirmeıtin soqtyqqandy soryp qan,

Men ózimnen bala kezden qoryqqam,

Jigitterdiń shala janǵan otyna,

Túspeı jatyp sónetinim sondyqtan.

 

Qushaǵyna oraı ketse alyp muń,

Qarsy bitken bolmysyma jaýyqtyń.

Aldamshy oıǵa  eliktirmek kózderge,

Jaqyndamaı jatyp birden jalyqtym...

2005

***

Otqa shomyp,batyp ketti áne kún,

Qolym bulǵap qala berdim men taǵy,

Kesh túse sap,jalǵady eski ádetin,

Qyr sońymnan qalmaı ergen áldekim.

 

Áldekimnen suraǵym kep júredi,

Qaı soqqannyń jandaıshaby ekenin,

Jasyrylǵan  qolynda tas kúregi,

Bireý únsiz tý syrtymda tur edi...

2003

***

Bir janashyr qalmaǵan ba,shynymen,

Qalaı ǵana baıqamaǵam muny men,

Uǵyspaýy múmkin emes eshkimniń,

Ómir  zaryn  mendeı  keshken muńlymen...

 

Sál jylýlyq jeter edi sál ǵana,

Keregi ne!

Keregi joq dál baǵa!

Jýandar júr kótere almaı qoń maıyn,

Qarshadaı qyz qabyldasa nán nala.

 

Bir az ǵana...tura tursam kún kórip,

Razymyn jyrlap alsam úlgerip,

Qoryqsańdar ózderińnen jón edi,

Qoryqpańdar ketip qalam túnge erip...

2003

***

Sor izdeseń samsap turǵan sor da bar,

Sordan qashsań  samsap  turǵan oıǵa bar,

Oń jaǵymda  sulap jatqan  joldar bar,

Sol jaǵymda  Sibirge aıdar orman  bar.

Qola ǵurly kórmese de, amal  ne,

Qadiri joq altyn edik qolda bar.

***

 

Táttiden de, ashydan da aınydym,

Bar jıǵanym  qunarlanǵan qaıǵymyn,

Sendik baılyq aman qalmas bir juttan,

Meniń Rýhym- Meniń uly baılyǵym.

 

Sol baılyqtyń kenin qazdym kóz ilmeı,

Has batyrǵa bitken qaıys tózimdeı,

Tóńirekti  tik turǵyzdym patshadaı,

Hám  sezinip  kúshimdi bas ýázirdeı.

 

Jana almasań, oınamaǵyn jasynmen,

Mine júrek!

Qushaǵyńa al, Asyl el?

Armanym joq,

Alash keshken azapty,

Tarıh meniń jýyp tursa jasymmen!

2002

***

 

Sen jarattyń!

Sen ósirdiń Táńirim!

Qudiret-kúshiń

Bas ıgizgen barlyǵyn.

Qutqaratyn  jetti emes pe,

Ýaqytym?

Kór túnekten,

Bosap shyǵar taǵdyrym?

 

Nege qandas  ettiń eken ker elge,

Neden  munsha qarǵysty ediń qazaǵym?

Elim bar dep sendim eken men nege?

Nege  ońynan túspedi Haq  nazaryń?

 

Neni ektim?

Nege jettim?

Ne uqtym?

Qansha umtylyp,

Qansha utylyp,

Ne uttym?

Qańǵyp qalǵan,

Qaljyraǵan janymmen,

Seni izdep júrgenimdi  endi uqtym.

 

Taǵdyrym bar  sarǵaıyp kún, tańy atqan,

Men qulyńmyn,

Kóz jasynan qan aqqan,

«Lá-Illa!»-lap,

Uıyqtap ketsem, bir kúni,

Musylman dep,

Qabyl alshy   Jaratqan?

2003,2010 

***

Aqsuńqar AQYNBABA