Qazir álem elderi ekologıa máselesine basa nazar aýdarýda. Qorshaǵan orta men aýanyń lastanýy adam densaýlyǵyna keri áserin tıgizýde. Sonyń aldyn alý úshin kóptegen el jasyl ekonomıkaǵa kóship jatyr. Jasyl ekonomıka degenimiz – tabıǵı resýrstardy tıimdi paıdalanyp, tabıǵı taza ónimder shyǵarý jáne halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý.
Búginde ózimiz tirshilik etip, aýasyn jutyp, sýyn iship otyrǵan tabıǵatty qorǵap, aıalaý barshamyzdyń mindetimiz. Elordamyz Astanada ótip jatqan búkildúnıejúzilik «EKSPO –2017» kórmesiniń jasyl energıaǵa baılanysty bolýy jáne ekologıa problemasynyń tuńǵysh ret qazaq elinde atalǵan kórmeniń kún tártibine engizilýi beker emes. Keń-baıtaq qazaq jeriniń shuraıly Jetisý ólkesi balamaly energıa kózderin órkendetýge qolaıly. Óıtkeni, óńir sý, jel jáne kún energıasyna tabıǵı jaǵynan óte baı. Sondyqtan, oblysymyz Jasyl ekonomıkaǵa kóshý baǵdarlamasyna eleýli úles qosyp, sońǵy jyldary birneshe sý, jel, kún energıasy kózderinde qyzmet atqaratyn stansylar paıdalanýǵa berildi. Energıanyń balamaly kóziniń ishinen oblysta kishi sý elektr stansylaryn salý jáne iske qosý damyǵan baǵdarlamanyń biri.
Oblysta keńes kezeńinen 8 kishi sý elektr stansysy jumys isteıdi. Onyń syrtynda 2008 – 2016 jyldary jańadan 10 kishi sý elektr stansysy iske qosyldy. Kishi ózenderge tireýishti toǵansyz jumys isteıtin osyndaı sý elektr stansylaryn salý el ekonomıkasynyń energetıkalyq tıimdiligin kóterýdiń mańyzdy baǵdarynyń biri sanalady. Oblysta 2020 jylǵa deıin 11 sý elektr stansysyn salý josparlanǵan. Onyń ishinde eń irisi Shelek ózeni saǵasynda qurylatyn qýattylyǵy 60,8 MGV sý elektr stansysy. Ótken jyly Qapshaǵaı qalasynda 2 jel elektr stansysy iske qosyldy. Sondaı-aq, oblysta kún energıasyn tıimdi paıdalaný qolǵa alynǵan. Qapshaǵaı qalasy mańyndaǵy kún elektr stansysynyń qurylysyna «Samrýk grın enerdjı» JSHS 1700 mln. teńge jumsap, pılotty ınovasıalyq jobany óziniń ınvestısıasy arqyly iske qosty.
Kún elektr stansysynyń barlyq kesheni ashyq aspan astyndaǵy birneshe qatarly kún batareıalarynan turady. Osy jerde 5615 turaqty kún batareıalary jáne kúnbaǵys sıaqty kún sońynan aınalatyn 60 batareıa ornatylǵan. Kún energıasy osylaı tabıǵı túrde ózgerip, shaǵyn transformatorǵa shoǵyrlanyp, eldiń biryńǵaı energojúıesine beriledi. Qazir stansynyń qýaty shaǵyn, barlyǵy 2 mgVt. Biraq, «Samrýk grın enerdjı» JSHS jańǵyrtylmaly energıa kózderin damytý sheńberinde 10 jobany iske asyrmaq. Byltyr Qapshaǵaı qalasynda jalpy qýaty 9,0 MVt. 2 jel elektr stansysy iske qosyldy. Oblystyń elektr energıasyna qajettiligin qamtamasyz etýde kún men jel resýrstarynan alynatyn elektr stansysy utymdy bolyp otyr. Nátıjesinde qoldanylǵan jasyl tehnologıa arqyly qorshaǵan ortanyń jaǵdaıyn birshama jaqsartýǵa bolady.
Aımaqta 2020 jylǵa deıin jasyl energıa kózderi arqyly qyzmet atqaratyn 130-ǵa jýyq nysan iske qosylmaq. Onyń ishinde 100 sý elektr stansysy bolsa, sonyń otyzyn jel men kún elektr stansylary quramaq. Sonymen birge uzyndyǵy 265 shaqyrym «Almaty – Taldyqorǵan» magıstraldi gaz qubyrynyń iske qosylýy Jetisý ólkesiniń ekonomıkalyq, áleýmettik jáne ekologıalyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa yqpal etpek. Bul qurylysyna 21,4 mlrd. teńge búdjet qarjysy bólingen óńirdegi eń iri áleýmettik mańyzy bar joba. Mine, joǵaryda atalǵan aýmaqty is-sharalardyń arqasynda oblystyń aýasynyń lastanýyna shekteý qoıylyp, sapasynyń jaqsarýyna nazar aýdarylýda. Bul óńir halqynyń ál-aýqatynyń jaqsaryp, densaýlyǵynyń nyǵaıýyna, bir sózben aıtqanda, turǵyndardyń ortasha ómir súrý deńgeıiniń joǵarylaýyna aıtarlyqtaı septigin tıgizetin bolady.
Qonysbek BAIEDİLOV,
Almaty oblysy boıynsha
ekologıa departamentiniń basshysy
