بۇگىن پەتەربور ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الماتى فيليالىندا وتكەن ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي-پاركتيكالىق كونفەرەنسياسىندا ەلىمىزدىڭ كونستيتۋسيالىق كەڭەس ءتوراعاسى يگور روگوۆ مىرزا وسىلاي دەپ مالىمدەدى.
«سىزدەر ونىڭ (ن. نازاربايەۆ – رەد.) سايلاۋ كەزىندە كونستيتۋسياعا وزگەرىستەر ەنۋى، بيلىك وكىلەتتىلىكتەرىن قايتا ءبولۋ مۇمكىن ەكەنى تۋرالى ايتقانىنا ءمان بەرگەن بولارسىزدار. ول مەنەن «سەن پولشانىڭ نەمەسە ارمەنيانىڭ كونستيتۋسيالارىن قارادىڭ با؟» دەپ سۇرادى. سىزدەر ارمەنيادا كونستيۋسيالىق رەفورما بولىپ، وندا پرەزيدەنتتىڭ ءبىراز وكىلەتتىلىكتەرى پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە بەرىلگەنىن بىلەسىزدەر. ول كونستيتۋسيالاردى قاراماعانىمدى، ءبىراق مىندەتتى تۇردە زەرتتەيتىنىمدى ايتۋعا تۋرا كەلدى. ياعني، ول باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەۋ كەرەكتىگىن مەڭزەپ وتىر»، - دەيدى ي. روگوۆ مىرزا كونفەرەنسيادا سويلەگەن سوزىندە. سونداي-اق، روگوۆ بۇل سوزىنە تۇزدىق رەتىندە 2007 جىلى اتا زاڭعا ەنگەن وزگەرىستەردى دە ايتا كەتىپتى.
كونستيتۋسيالىق ورگان باسشىسى «ايتەۋىر وزگەرىستىڭ بولاتىنىن بىردەن ايتايىن. ءبىراق، ءدال قاشان ەكەنىن تاپ باسىپ ايتۋ قيىن. ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەركىندەگى ماسەلە. كونستيتۋسيالىق كەڭەس بۇل تۋرالى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ەستيدى دەپ ويلايمىن. ال، ءقازىر ءبىز ءبارىمىز وزگە ەلدەردىڭ كونستيتۋسيالارىن زەردەلەۋمەن اينالىسۋدامىز. پولشانىڭ ارمەنيانىڭ كونستيتۋسيالارىن مەن، ارينە، تولىق وقىپ شىقتىم. جاقىندا باسقا دا ەلدەردىڭ كونستيتۋسيالارىن ورىس تىلىنە اۋداردىق. ءبىز بولۋى مۇمكىن كونستيتۋسيالىق رەفورمالارعا دايىنبىز»، - دەگەندى قوسا ايتىپ وتىر.
روگوۆ سونداي-اق، وسى ۋاقىتقا دەيىنگى كونستيتۋسيالىق رەفورما جونىندەگى جۇمىس توپتارىن ەلباسىنىڭ ءوزى باسقارعانىن ەسكە سالۋدى دا ۇمىتپادى.
«قولدانىستاعى كونستيتۋسيا بويىنشا وزگەرىستەر رەفەرەندۋم ارقىلى دا، پارلامەنت ارقىلى دا ەنگىزىلە بەرەدى»، - دەگەن ول اتا زاڭدى قالاي وزگەرتۋدى پرەزيدەنتتىڭ عانا شەشەتىنىن ايتىپ وتىر.
ەلدە ساياسي رەفورما جۇرگىزۋ، بيلىك تارماقتارىنىڭ وكىلەتتىلىكتەرىن رەتتەۋ ماسەلەسى بۇعان دەيىن دە بىرنەشە رەت ايتىلعان. الايدا، ونىڭ بارلىعى ءسوز كۇيىندە قالىپ كەلدى. 2007 جىلعى رەفورما دا كونستيتۋسياعا دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن وزگەرىستەر اكەلدى دەي المايمىز. قايتا پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن ءبىر مانداتتىق وكرۋگتار ارقىلى سايلاۋ مۇمكىندىگى جويىلعان ەدى. وسىلايشا حالىق سايلاۋ اياقتالىپ، ناتيجەسى شىققاننان سوڭ دا پارلامەنتكە كىمدەر وتەتىنىن بىلمەي دال بولاتىن كۇيگە جەتتى.
سوڭعى ءماجىلىس سايلاۋى وتكەن كۇنى ەلباسى بولاشاقتا كونستيتۋسيالىق رەفورمالاردىڭ ورىن الاتىنىن تاعى ءبىر مەڭزەدى. ودان بۇرىن جاريالانعان پرەزيدەنتتىك «5 ينستيتۋسيونالدى رەفورما» باعدارلاماسىندا دا بيلىك ينستيتۋتتارىن دەموكراتيالىق تالاپتارعا سايكەستەندىرۋ ماسەلەسى ايتىلعان. وسى كۇنگە دەيىن سايلاۋالدى ۋادە دەڭگەيىندە قالىپ كەلگەن ساياسي وزگەرىس تاقىرىبى بۇل جولى بەكەر قوزعالىپ وتىرماعان سياقتى. ن. نازاربايەۆتىڭ ارمەنيا كونستيتۋسياسىنا نازار اۋدارۋىنا قاراپ ايتىپ وتىرمىز مۇنى. وتكەن جىلى ارمەنياداعى كونستيتۋسيالىق رەفورما ماسەلەسى ۇلكەن داۋعا اينالعانىن بىلەمىز. وپپوزيسيالىق «گۇلدەنگەن ارمەنيا» پارتياسى مەملەكەت باسشىسى سەرج سارگسياندى «ساياسي رەفورما جۇرگىزۋ ارقىلى ءوز بيلىگىن ساقتاپ قالۋدى كوزدەپ وتىر» دەپ ايىپتاعان ەدى. وسى تۇرعىدان الساق، ءبىزدىڭ بيلىك تە وزىنە ءتيىمسىز باستاما كوتەرمەسى انىق. ولاي بولسا، ۇزاق جىل تاپتاۋرىن بولعان، حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ سىنىنان كوز اشپاعان ەسكى سۇرلەۋدى جاڭالاپ، مەملەكەتتىك باسقارۋدى پارلامەنتتەگى كوپشىلىك ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا جۇيەنى نەگە تاڭداماسقا؟!
ال، روگوۆتىڭ مۇنداي ماسەلەنى باسقا جەردە ەمەس وقۋ ورنىندا، وندا دا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بىرىندە ەمەس، رەسەيلىك جوو قابىرعاسىندا كوتەرۋىن قازاقستانداعى ساياسي اۋا-رايى ەڭ الدىمەن رەسەيلىك بارومەترلەرمەن ولشەنەتىنىنە جوريسىز با، باسقا سەبەپتەرىن ىزدەيسىز بە، ول جاعى – ءوز ەركىڭىزدە.
دارحان مۇقانتەگى
