كەشە اتىراۋ حالقى الدىندا حابارلانعانداي ۇكىمەتتىڭ جەر ساتۋ تۋرالى باستاماسىنا نارازىلىق ءبىلدىرىپ الاڭعا شىقتى. زاڭدا كورسەتىلگەن تالاپقا ساي بەلسەندىلەر بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا جەرگىلىكتى اكىمدىكتەن رۇقسات سۇرادى. بيلىك ورگاندارى، ءوز «زاڭدارىنا» سۇيەنىپ، ميتينگكە رۇقسات بەرۋدەن باس تارتتى. الايدا، اكىم-قارالاردىڭ بۇل ۇستانىمى جەرگە اراشا سۇراعان حالىق قارسىلىعىنا توسقاۋىل بولا المادى.
سونىمەن، بيلىكشىل باسىلىمدار قانشا كەمىتىپ جازعانىمەن، يساتاي-ماحامبەت اتىنداعى الاڭعا جينالعان جۇرتشىلىقتىڭ سانى 4000 ادامنان اسىپ كەتكەنى داۋسىز شىندىق بولىپ وتىر. الاڭعا اعىلعان قالىڭ حالىق جەرگىلىكتى باسشىلارعا دا پسيحولوگيالىق تۇرعىدان از سوققى جاسامادى. وبلىس، قالا باسشىلىعى يساتاي-ماحامبەت الاڭىنا ەكى مارتە بارىپ، حالىقپەن سويلەستى. بەلسەندىلەردىڭ تالاپ، تىلەكتەرىن تىڭدادى. ءا دەگەندە وبلىس باسشىسى نۇرلان نوعايەۆ حالىقتىڭ «وسى ميتينگكە قاتىستى 8 ازاماتتىڭ ۇستىنەن قوزعالعان قىلمىستىق ءىس توقتاتىلسىن!» دەگەن تالابىن ءوز وكىلەتتىگىنەن تىس تالاپ دەپ جالتارعانىمەن، كەيىن بۇل ماسەلەنى دە نازاردا ۇستايتىنىن ايتىپ، ۋادە بەردى. ەشكىمدى قۋدالاۋ، قاماۋعا الۋ، كۇش قولدانۋ بولمايتىنىن مالىمدەدى.
بۇل ميتينگتىڭ بۇرىندارى ءوتىپ كەلگەن نارازىلىق شارالارىنان باستى ايىرماشىلىعى – الاڭدا پوليسيا كۇش كورسەتىپ، ەشكىمدى سۇيرەمەدى. تۇتقىنداۋلار، قاماۋعا الۋ سىندى ارەكەتتەر بولمادى. زاڭعا ساي رۇقسات ەتىلمەگەن ميتينگ بولا تۇرا، اكىمدىك پەن پوليسيانىڭ مۇنداي قادامعا بارماۋىن تۇرلىشە جورۋعا بولادى. ساياساتكەر، ۇلتشىل-دەموكراتيالىق ۇستانىمداعى بەلسەندى مۇحتار تايجان اتىراۋدا وتكەن ميتينگ حالىقتىڭ ساياسي مادەنيەتى وسكەندىگىنىڭ بەلگىسى دەپ وتىر.
«بۇل ميتينگ بۇعان دەيىنگى وسىنداي نارازىلىق شارالارىنان وزگەشە بولدى. ەڭ ءبىرىنشى، بۇل ميتينگ حالىقتىڭ ساياسي مادەنيەتىنىڭ، سانا-سەزىمىنىڭ وسكەنىن كورسەتتى. مەن كەشەلى بەرى اتىراۋداعى بەلسەندى ازاماتتارمەن سويلەسىپ وتىرمىن. اسەل نۇرعازييەۆا، ماكس بوقايەۆ، تالعات ايان سىندى ازاماتتار حالىقتىڭ ۇيىمشىلدىعىنا، جەر تاعدىرىنا بەي-جاي قاراماعاندىعىنا ريزاشىلىقتارىن بىلدىرۋدە. ولاردىڭ وزدەرى الاڭعا وسىنشا حالىق جينالادى دەپ كۇتپەگەنىن ايتۋدا.
حالىق جەرگە قاتىستى قويلىعان ماسەلەنىڭ ماڭىزدىلىعىن تەرەڭ ءتۇسىندى. ارانداتۋعا بوي الدىرمادى، جول بەرمەدى. كەشە الاڭدا بىردە-بىر فونار سىنىپ نەمەسە باسقا دا ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتاردىڭ بولماعانى سول جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كورىنىسى. الاڭدا جينالعانداردىڭ ىشىندە ماس جۇرگەن، ءتارتىپ بۇزعان ءبىر ادام بولماعان. وسى جەردە بيلىككە قاتىستى دا ايتاتىن ماسەلە بار. ول – وبلىس اكىمىنىڭ، قالا باسشىسىنىڭ، پروكۋروردىڭ الاڭعا بارىپ، حالىقپەن بەتپە-بەت كەزدەسۋى. اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ن. نوعايەۆتىڭ ءوزى حالىق الدىنا شىعىپ، ەلدىڭ تالاپتارىمەن تانىستى. بۇنى اتاپ ءوتۋ كەرەك. ياعني، حالىقتىڭ زور كۇش ەكەنىن بيلىك موينىدادى. ونىمەن كەلىسسوزگە كەلىپ وتىر. كۇش قولدانبادى. سوندىقتان، بيلىك، قۇقىققورعاۋ ورگاندارى وزدەرىن قالاي ۇستاعانىنا دا ءمان بەرۋ كەرەك»، - دەيدى مۇحتار تايجان.
ساياساتكەر ميتينگ وتەتىن كۇنى 8 ادامنىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعالۋىن ۋاقىتشا شارا دەپ سانايدى.
«قىلمىستىق ءىس توقتاتىلادى دەپ ويلايمىن. ونىڭ ۇستىنە وبلىس باسشىسى ن. نوعايەۆ مىرزا ەشكىمنىڭ قۋدالانبايتىنىنا ۋادە بەردى. سول سەبەپتى، بەلسەندىلەردىڭ ۇستىنەن قوزعالعان قىلمىستىق ءىس توقتاتىلۋى ءتيىس»، - دەيدى ول.
شىنىمەن دە، بۇل جەردە قىلمىستىق ءىس قوزعاۋعا نەگىز بولارلىق جاعداي جوق. رۇقسات بەرىلمەگەن ميتينگ، شەرۋ ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جازا قولدانۋعا، ونىڭ وزىندە ەسكەرتۋ نەمەسە ايىپپۇل سالۋمەن شەكتەلۋگە بولاتىن ەدى. ءىستىڭ ميتينگ باستالار الدىندا قوزعالعانىن ەسكەرسەك، بيلىك ورگاندارى وسىنداي ءىس قوزعاۋ ارقىلى بەلسەندىلەردى قورقىتىپ، شەرۋگە شىعامىز دەگەن حالىقتى رايىنان قايتارامىز دەپ ويلاسا كەرەك. الايدا، حالىق وعان قاراپ جاتپادى. ۋادەسىندە تۇرىپ الاڭعا شىقتى. ەندى، وبلىس باسشىسى دا ۋادەسىندە تۇرىپ، ءوز تۇرعىندارىنىڭ قىلمىستىق قۋدالاۋعا تۇسپەۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. ال، جەردىڭ ساتىلىمعا شىعارىلۋىن توقتاتۋ وبلىس باسشىلىعى دەڭگەيىندە رەتتەلەتىن ءىس ەمەس. ءوڭىر حالقىنىڭ نارىزىلىعىنا ورتالىق بيلىك ءۇن قاتۋى كەرەك.
PS.: جەر ساتۋعا، جالعا بەرۋ باستاماسىنا قارسى نارازىلىق شارالارى استانا، الماتى، ورال قالالارىندا دا ءوتتى. استانادا قاراعاندىلىق عالىمبەك اقىلبەكوۆ ەسىمدى ازامات، الماتىدا اسحات دەموكرات ەسىمدى بەلسەندى. ورال قالاسىندا يساتاي وتەپوۆ دەگەن ازامات جەر ساتۋعا قارسى جالعىز وزدەرى پيكەت ۇيىمداستىردى. الماتىدا زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن قوعامدىق بەلسەندىلەر توپتالىپ تا نارازىلىق شاراسىن وتكىزدى. ازىرگە ولاردىڭ ەشقايسىسى اكىمشىلىك، قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلمادى.
دارحان مۇقانتەگى
