ءبىراز جۇرتقا ۋايىم بولعان 21 مامىر دا ارتتا قالدى. جالپىرەسپۋبليكالىق نارازىلىق شارالارى جوسپارلانعانداي بولماي شىقتى. ميتينگتەن بىرنەشە كۇن بۇرىن ونداعان بەلسەندىلەر تۇتقىندالىپ الدى اكىمشىلىك قاماققا الىندى، كەيبىرىنىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس تە قوزعالدى. كەشەگى ميتينگ جينالعان ادام سانى، ۇيىمداستىرۋ تۇرعىسىنان قانداي دا ءبىر كەمشىلىكتەرگە يە بولسا، ونىڭ باستى سەبەبى دە سول ۇيىمداستىرۋدى ءوز مويىندارىنا العان ازاماتتاردىڭ قامالۋىندا بولسا كەرەك.

ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز ول ەمەس. ميتينگ – ەرىككەننىڭ ەرمەگى ەمەس. ەشكىم ءىشى پىساننان، اينالىساتىن باسقا ءىس تاپپاعاننان الاڭعا شىقپايدى. الاڭعا جەر تاعدىرىنا، انا ءتىلىمىزدىڭ احۋالىنا، ەلدەگى باسقا دا قوردالانعان ماسەلەلەرگە الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن ازاماتتار شىقپاق بولدى. ولاردى ءجون-جوسىقسىز ايىپتاۋ، ارانداتۋشى، ەلدىڭ جاۋى ەتىپ كورسەتۋدىڭ قالاي بولعاندا دا قيسىنى كەلمەيدى. ەلباسىنىڭ جەر رەفورماسىنا موراتوريي جاريالاۋى، ۇكىمەت جانىنان وسى ماسەلەمەن اينالىساتىن ارنايى كوميسسيا قۇرىپ، ونىڭ قۇرامىنا بۇرىن بيلىك اينالاسىنا ماڭايلاتپايتىن، رەسمي باق-تان كورسەتۋگە بەيرەسمي تىيىم سالىنعان ءبىراز ازاماتتاردىڭ ەنۋى – ءبىراز ادامنىڭ نامىسىنا تيسە دە ايتايىق، وسى ەلدىڭ اتىراۋ باستاپ، اقتوبە، ورال قوشتاپ، مىنا جاعى سەمەي، مىنا جاعى قىزىلوردا بولىپ الاڭعا شىققانىنىڭ جەمىسى ەمەس پە؟ بۇگىنگى باسشىلاردىڭ اقىلعا كونبەيتىن، تەك قورىققانىن سىيلايتىن بەتپاقتىعى ءبىراز جۇرتقا بۇرىننان ءمالىم ەدى، ەندى ءتىپتى اشكەرە بولدى.

كۇنى كەشەگى ميتينگ قارساڭىندا دا ەل ءىشى ءبىراز ابىگەرگە ءتۇستى. الدىمەن جۋرناليستيكادا اناۋ ايتقانداي جولى بولماعان سوڭ وزىنە «بلوگەر» دەگەن ماماندىقتى تەلىپ العان ازىن-اۋلاق «اقىلشىلاردىڭ» اۋزىمەن ەلدى ءبىراز «ازعىرۋعا» تىرىسۋشىلىق ورىن الدى. «ويباي، ميتينگ دەگەن جامان. بيلىك سەندەردى اتىپ تاستايدى، ارانداپ قالماڭدار!» دەگەن سول «جاناشىرلار» مەن «اقىلشىلار» قىزدى-قىزدىمەن بيلىكتى جاقتايمىز دەپ ماسقارالاپ الدى. حالىققا «الاڭعا شىقساڭدار قىرىلىپ قالاسىڭدار» دەگەنى قوقان-لوققى ما، جوق الدە پوليسيانى ايىپتاۋ ما؟ ول ءادىس ىسكە اسپاعان سوڭ، موراتوريي اياسىندا كوميسسيا قۇرىلىپ، ديالوگ الاڭى اشىلدى. ءبىراق، كوميسسيا قۇرامىنداعى از-ماز ازاماتقا تىلدان دەمەۋ بەرەتىن، ەل ىشىندە بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ازاماتتارعا شابۋىل باستالدى. ءبىرشاماسى قامالدى، ايىپپۇل ارقالاعاندارى دا بار. ايتەۋىر، ەلدى كوشەگە الىپ شىعادى-اۋ دەيتىندەردىڭ دەنىن «زالالسىزداندىرۋ» وپەراسياسى 21 مامىردان بىرنەشە كۇن بۇرىن باستالىپ كەتتى. سوعان قاراماستان حالىق الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىرىپ، الاڭعا بارماق بولدى.

الايدا، الاڭ كوڭىل اعايىن الاڭعا جەتە المادى. استانادا دا، الماتىدا دا، باسقا ءىرىلى-ۇساقتى قالالاردا ستيحيالى تۇردە، ەشبىر ۇيىمداستىرۋشىسىز الاڭعا بارامىز دەگەن اعايىندى پوليسيا كارى، جاس دەمەي تىم-تىراقاي قۋىپ، اۆتوبۋستارعا تيەپ اكەتىپ جاتتى. الىسقا بارماي-اق، الماتىنى الايىق. تاڭعى ساعات 10 بولماي قالاداعى استانا، رەسپۋبليكا الاڭدارىنىڭ اينالاسى تەگىس پوليسيا تىزبەگىمەن (وسەپلەنيە) وقشاۋلاندى. وندا ميتينگ جاسايمىن دەيتىندەر تۇرىپتى، سول ماڭايدا تۇراتىن تۇرعىنداردىڭ ءوزى ماڭايلاي الماي قيىندىق كوردى. پوليسيا قىزمەتكەرلەرى، جەدەل جاساق جاۋىنگەرلەرى جاس-كارىنى، ايەل، ەركەك دەمەي دەدەكتەتىپ سۇيرەلەپ اكەتىپ جاتتى. قوعامدىق تاسىمالمەن اينالىساتىن كاسىپورىنداردىڭ اۆتوبۋستارى مارشرۋتتان شەشىلىپ، الاڭ اينالاسىنا اكەلىندى. ۇستالعانداردى سيعانىن پوليسيا كولىكتەرىمەن، سىيماعانىن سول اۆتوبۋستارعا تيەپ الاڭنان اۋلاققا اكەتتى. ءتىپتى، قوس الاڭ ورنالاسقان بوستاندىق، المالى اۋداندارىنىڭ پوليسيا باسقارمالارىنا ەل سىيمادى ما، مەدەۋ، تۇرىكسىب اۋداندارىنا جەتكىزىلگەندەر بولدى. ماسەلەن، تانىمال جۋرناليست گۇلجان ەرعالييەۆامەن بىرگە ءبىر توپ ازاماتتى ايدالاداعى الاتاۋ اۋدانىنىڭ شاڭىراق اۋلىنداعى ىىب-گە اپارىپ تاستادى.

الىپ قالاداعى سەگىز اۋداننىڭ پوليسياسىن تۇگەل ابىگەرگە سالعان حالىقتىڭ، شەرۋگە شىقپاق بولعان ازاماتتاردىڭ ناقتى سانى قانشا سوندا؟ مۇنى ءدال باسىپ ايتۋ قيىن. سەبەبى ەلدىڭ كوبىن رەسپۋبليكا الاڭىنا جەتكىزبەي اباي داڭعىلىنىڭ فۋرمانوۆ، جەلتوقسان، ابىلايحان كوشەلەرىمەن قيىلىسقان تۇسىنان ۇستاپ اكەتتى. «استانا» الاڭىنا بەت العاندار دا، ۇيرەنشىكتى «سارىارقا» كينوتەاترىنىڭ ارتىنا جينالامىز دەگەندەر دە سونىڭ كەبىن كەشتى. بىرنەشە جەرگە، كەمى 50-60 ارىسى، 200-250 ادام جينالعان وسىنداي بىرنەشە توپ كۇشپەن تاراتىلدى. ىشكى ىستەر ورگاندارى الماتىدا ۇستالعاندار تۋرالى اقپارات تاراتپادى. پوليسيا باسشىلىعىنداعى سەنىمدى دەرەككوز سول كۇنى تۇستەن كەيىن بارلىعى 800-دەن استام ازاماتتىڭ ۇستالىپ، پوليسيا باسقارمالارىنا جەتكىزىلگەنىن راستادى.  

ءىىم-نىڭ اكىمشىلىك پوليسيا كوميتەتىنىڭ باسشىسى يگور لەپەحا وسى وقيعاعا وراي مالىمدەمە جاساپ، ونسىز دا پوليسيانىڭ زاڭسىز ارەكەتىنە جابىرقاۋلى حالىقتى ودان سايىن ىزالاندىراتىن سوزدەر ايتتى.

«ادامداردىڭ ۇستالۋ وقيعاسى وتكەنىنە از ۋاقىت ءوتتى، سول سەبەپتى مەن ءقازىر انىق سانىن ايتا المايمىن، ءبىز ءقازىر جاعدايدى ساراپتاپ جاتىرمىز. ءبىر عانا نارسە ايتا الامىن، ەلىمىزدە رۇقسات ەتىلمەگەن ميتينگتەر ورىن العان جوق، پوليسەيلەرمەن قاقتىعىستار بولعان جوق، قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋ فاكتىلەرىنە جول بەرىلگەن جوق. تولىق اقپارات كەيىنىرەك بەرىلەدى»، - دەيدى ول.

نارازى حالىقتىڭ ەشقانداي ءتارتىپ بۇزباعانىن، ەشكىمنىڭ باسى جارىلىپ، كوزى شىقپاعانىن، ەشبىر تەرەزە قيراپ، ەشقانداي مۇلىكتىڭ قيراماعانىن مويىنداعان لەپەحا قانشا لەپىرگەنىمەن قول استىنداعى جەندەتتەرى الماتىدا ناقتى قانشا ادامدى پوليسيا ۋچاسكەسىنە اپارعانىن اتاي الماپتى.

«جينالۋعا ارەكەت جاسالىندى، ءبىراق ونىڭ دا الدى الىندى. مۇندا ادامداردىڭ سانى شامالى عانا بولدى. ناقتى ايتا المايمىن، شامامەن 20-30 ادام. ولاردىڭ باسىم بولىگى قاراپايىم ادامدار، ميتينگتىڭ بولاتىنىن، وعان رۇقسات ەتىلمەگەنىن كوپشىلىگى بىلمەگەن. ءجاي عانا كورگىسى-تىڭداعىسى كەلگەن» دەگەن ءسوز مازاق پا، الدە شىنىمەن پوليسيا باسشىسى جاعدايدان حابارسىز با؟ بىرنەشە اۆتوبۋسپەن قالانىڭ ءار تۇكپىرىندەگى «روۆد-لارعا» جەتكىزىلگەن ادامداردىڭ سانى قالايشا 20-30 بولادى؟ الدە ي. لەپەحا اكىمشىلىك سوت شەشىمىمەن اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتىلعان، ايىپپۇل سالىنعانداردى عانا ايتىپ وتىر ما؟ ولاي بولعان كۇننىڭ وزىندە دە تۇسكە دەيىن ۇستالىپ، پوليسيا بولىمشەسىنەن كۇن باتا ازەر شىققان، جۇزدەگەن ادام، ولاردىڭ قاراڭعى قاپاستا وتكىزگەن ۋاقىتى ويىنشىق پا؟

سونىمەن، قانشا جەردەن جولىن كەسپەك بولسا دا حالىق ءوزىنىڭ جەر تاعدىرىنا ءالى دە الاڭداۋلى ەكەنىن ءبىلدىردى. الاڭعا جەتكىزبەسە دە ايتارى بارىن اڭعارتتى. پويسيانىڭ دا، باسقانىڭ دا «ەلدە رۇقسات ەتىلگەن ميتينگ بولعان جوق» دەپ جوعارى جاققا ەسەبى حالىقتىڭ نارازىلىعى باسىلدى، جەردىڭ ساتىلۋىنا، شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرىلۋىنە ەندى قارسى شىقپايدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. سەرىپپەنى (پرۋجينا) قانشى قىسسا، ونىڭ قارسىلىق كۇشى دە سونشا ارتاتىنىنداي، حالىقتىڭ جانايقايىن پوليسيا مەن جەرگىلىكتى اكىم-قارالار قانشا تۇمشالاسا دا، سوڭعىلاردىڭ جەڭىسى ەمەس. قايتا، الداعى قارسىلىقتار مەن نارازىلىقتاردىڭ ودان ءارى كۇشەيىپ، جاڭا سيپات الۋىنا جاعداي جاساۋ دەپ باعالانادى. ەلباسىنىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى وكىلدەرى سانالاتىن اكىم-قارالار، قۇقىقتىق تارتىپكە جاۋاپتى ورگاندار وسىنى ەسكەرۋى كەرەك. بۇگىنىمىز تىنىش بولسىن دەپ، ەرتەڭىمىزدىڭ ۇمىتىپ كەتپەيىك!

دارحان مۇقانتەگى