اسا مەيىرىمدى، راحىمدى اللانىڭ اتىمەن باستايمىن! بارلىق ماقتاۋلار اللاعا ءتان. پايعامبارىمىز مۇحاممەدكە، ونىڭ وتباسىنا، ساحابالارىنا سانسىز سالاۋاتتار بولسىن!
ايلاردىڭ ۇلىعى، ايلاردىڭ سۇلتانى، كۇللى مۇسىلمان بالاسى ءۇشىن قاسيەتتى رامازاننىڭ بەرەكەسىبارشامىزعا جۇعىستى بولعاي!
قادىرمەندى قالايىق، قۇرمەتتى باۋىرلار!
انە سونداي، مەيىرىمدى اللا ءوزىنىڭ شەكسىز مەيىرىمىمەنشىنايى قۇلشىلىق قىلعان قۇلدارىنىڭ كۇنالارىن كەشىرىپ، ءوزىنىڭ راحمان سيپاتىنا سىيعىزادى. اللا تاعالا مەيىرىمىنە بولەنگەن قۇلدارىنىڭ كۇناسىن كەشىرىپ، ءوزى ۋادە ەتكەن جانناتتىڭتورىنە ءجايعاستىرادى.بۇعان ءشۇباڭىز بولماسىن. بۇل اللانىڭ ۋادەسى. دەمەك، ماسەلە وزىمىزدە.
ءسوزىمىز سالماقتى بولۋ ءۇشىن، مىنا ءبىر ورىلگەن قازاقى قارا ولەڭگە دە كەزەك بەرىپ كورەلىك.
جۇقارعان ۇزىلەردەي جۇيكەلەرى،
پەندەمىز، پەرىشتەلەر بۇيتە مە ەدى؟
ءوز-وزىڭدى قولعا العىن ويتبەگەندە،
شاڭ بورباي شايتان كەلىپ سۇيكەنەدى.
ءيا، سولاي. ءوز-وزىمىزدى قولعا الىپ، قۇدايدىڭ ق ۇلى بولۋعا قۇلشىنباساق، شاڭ بورباي شايتاننىڭ شىرماۋىنا شاتىلىپ، ساۋاپتان سان سوعىپ قالارىمىز قاق.
ولاي بولسا اعايىن، وسى ورازاننىڭ وتىز كۇن ورازاسىندا اۋىز بەكىتىپ، بويىمىزدى مەيىرىمدىلىككە ۇيرەتىپ، كۇنادان ارىلىپ، توزاق وتىنان قۇتىلۋعا قام جاساپ، اللانىڭ ءجانناتىنا كىرۋگە كۇشىمىزدى سالعانىمىز لازىم. جاراتقان جاپپار يەمىزدىڭ ءبىز ءۇشىن ايقارا اشىلعان ەسىگىنەن ەنۋ باقىتىن جىبەرىپ الساق ونان اسقان وكىنىش بولماس.
بۇل اي ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىشقا تولى. اللانىڭ ەلشىسى، سۇيىكتى پايعامبارىمىز (س.ع.س) ءبىر حاديسىندە:«ورازا تۇتقان ادام ەكى رەت قۋانادى: ءبىرى – اۋىزاشاردا، ەكىنشىسى – اقىرەتتە ۇستاعان ورازاسىنىڭ ساۋابىن العاندا»، –دەيدى.
ءابۋ ھۋرايرادان (ر.ا) يمام بۇحاري جانە يمام ءمۇسليم ريۋايات ەتكەن تاعى ءبىر حاديسىندە پايعامبارىمىز(س.ع.س): «كىم رامازان ايىنىڭ ورازاسىن شىن يمان جانە ىقىلاسپەن ۇستاسا، ونىڭ بۇرىن ىستەگەن كۇنالارى كەشىرىلەدى»، —دەيدى.
دەمەك، رامازاندا ورازا ۇستاپ، شاريعات شەڭبەرىندە يگى ىستەرىمىزدى كوبەيتسەك، قۇدايعا قۇلشىلىعىمىزدى شىنايى جاساساق كۇنالارىمىز كەشىرىلەدى ەكەن.مىنە، بۇل اقيقاتتى اللانىڭ ارداقتى ەلشىسى جەتكىزىپ تۇرعان جوقپا؟!
رامازان ايىندا ۇستايتىن ورازانىڭ ماقساتى – مۇسىلماندى تازارتىپ، تاقۋالىق دارەجەگە جەتكىزۋ. تاقۋا دەگەنىمىز – ساقتانۋ، قورقۋ، سىيىنۋ، ۇلى جاراتۋشىنىڭ قورعانىنا كىرۋ دەگەندى بىلدىرەدى. تاقۋالىق دەگەنىمىز – اللا تاعالاعا بويۇسىنۋ، امىرلەرىنە قۇلدىق ۇرىپ، تىيعان تىيىمدارىنا يتاعات ەتىپ، يماندى، كوركەم مىنەزدى، شىنايى مۇسىلمان بولىپ، ۇلى جاراتۋشىعا قارسى كەلۋدەن ساقتانۋ بولىپ تابىلادى.
ءبىزدىڭ بويىمىزدى وسى تاقۋالىققا جەتۋدەن توساتىن نارسە — ءوز ءناپسىمىز.
ءناپسى – ادام بويىنداعى قۇمارلىق سەزىمى. باسى جۇمىر پەندەنىڭ شىنايى مۇميندىكتىڭ شىڭىنا شىعىپ، كوركەم مىنەزدىڭ يەگەرى بولۋىنا بوگەت نارسە ادامنىڭ وسىنداي وزبىرلانا ويىن بولەتىن ءناپسىسىنىڭ بولۋىندا. وسىنداي وزبىر ءناپسىنىڭ بويىمىزدى بيلەپ كەتۋىن تىياتىن تىزگىندى قولعا الۋدىڭ اسا ۇتىمدى امىلى،اشتىق پەن شولگە شىداپ، ورازا ۇستاۋ. بۇل جەردە اسا ماڭىزدى ءبىر نارسە، تۇتقان ورازامىزبەن جاساعان جاقسى امالدارىمىز — اللانىڭ رازىلىعى ءۇشىن بولۋى. ەگەر، تۇتقان ورازامىز اللانىڭ رازىلىنان تىس قالسا، ياعني، شىنايى عيبادات ۇستىنە قۇرىلماسا، وندا ودان ەش پايدا جوق.
«باقىتىڭدى ءوز باسىڭمەن ولشەمە،
قامىعا ءبىل، قاس دۇسپانىڭ ولسە دە.
ايىپتىسىڭ تۇكىرىگىڭ تۇيمەدەي،
ابايسىزدا قۇمىرىسقانى كومسەدە»، — دەپ اقىن باۋىرىمىز ەرلان نۇردىحان ايتقانداي، باقىتىمىزدى قارا باسىمىزدىڭ قامىنان ىزدەمەۋىمىز كەرەك. باس پايدامىزعا باسىمىزدى تىعىپ الىپ، وزگەگە ءور كوكىرەكتىكپەن وڭمەڭدەسەك، ءناپسىنىڭ باتپاعىنا باتقانىمىز. ال، ءناپسىنىڭ قالاۋىنا قالباڭداي بەرۋدىڭ ارتى جاقسىلىققا اپارمايدى. اتىمىزدىڭ باسىن بىدىرماققا بۇرىپ كەتەر ءناپسىنى تىزگىندەپ، جاقسىلىققا جەتەلەر جەتىستىكتىڭ تۋىن جەلبىرەتكىڭىز كەلسە، اللانىڭ ءوزى بەرىپ وتىرعان وراسان ۇلكەن مۇمكىندىگى ورازانى ويداعىداي وتكىزۋگە تالپىنىڭىز.
اللا تاعالا قاسيەتتى قۇراني كاريمدە بىلاي دەپ بۇيىرعان.
«ەي، يمان ەتكەندەر! كۇنالاردان ساقتانىپ، تاقۋالىققا جەتۋلەرىڭ ءۇشىن سەندەرگە بۇرىنعىلارعا پارىز ەتىلگەندەي ورازا پارىز ەتىلدى». («باقارا» سۇرەسى، 185-ايات)
مىنە، وسى اياتتا ايتىلعانداي، اللا تاعالا پەندەلەرىن تاقۋالىققا جەتكىزۋ ءۇشىن، رامازان ايىندا وتىز كۇن ورازا ۇستاۋدى دەنى ساۋ، اقىل-ەسىدۇرىس، جاسى كامەلەتكە تولعان، باس بوستاندىعى بار، مۇسىلمان بالاسىنا پارىز ەتىپ قويدى. ماقسات، تاعى دا سول پەندەلەرگە دەگەن ۇلى مەيىرىم يەسىنىڭ مەيىرىمىنەن تۋعان كەڭشىلىك، بەرىلگەن مۇمكىندىك. رامازان ايى اللا تاعالانىڭ ءوز قۇلدارىنىڭ تاۋبەگە كەلىپ، اقىرەتتە ازاپقا ۇشىراماۋى ءۇشىن اسقان جومارتتىقپەن جاساپ وتىرعان سىيى.
ەندەشە، سىيدان قاعىلىپ، قاپ دەپ قالماۋىمىز قاجەت.
وسى قاسيەتتى ايداعى ورازا جايلى ايتىلعان اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س) حاديتستەرىنە نازار سالىپ كورىڭىزشى!
يمام بۇحاري جانە يمام ءمۇسلىم ريۋايات ەتكەن ءبىر حاديستە، اللا ەلشىسى (س.ع.س): «ءجانناتتا رايان دەپ اتالاتىن قاقپا بار. ول قاقپادان ورازا تۇتقانداردان باسقا ەشكىم كىرمەيدى. قيامەت كۇنى: «ورازا ۇستاعاندار قايدا؟»، – دەپ جار سالىنادى. ورازا ۇستاعاندار تۇرىپ، سول قاقپادان كىرەدى. ولار كىرىپ بولعان سوڭ، قاقپا جابىلىپ، ونان باسقا ەشكىم كىرمەيدى»، — دەگەن.
يمام بۇحاري مەن يمام ءمۇسلىم جەتكىزگەن تاعى ءبىر تاماشا حاديستە: «ءقايسىبىر پەندە اللا تاعالا جولىندا ءبىر كۇن ورازا ۇستاسا، اللا تاعالا سول كۇنى ءۇشىن ونىڭ ءجۇزىن(بەتىن) توزاق وتىنان جەتپىس جىلعا ۇزاق ەتەدى»،— دەسە، ءابۋ ھۋرايرادان (ر.ا.) يمام بۇحاري مەن يمام ءمۇسلىم ريۋايات ەتكەن جانە ءبىر حاديستە پايعامبارىمىز (س.ع.س): «رامازان كەلگەندە ءجانناتتىڭ ەسىگى اشىلىپ، توزاق ەسىگى جابىلادى، شايتاندار كىسەندەلەدى»، — دەيدى.ءابۋ ھۋرايرادان (ر.ا.) يمام ءناساي ريۋايات ەتكەن مىنا ءبىر حاديستە اللا ەلشىسى (س.ع.س): «كىم رامازان ايىنىڭ ورازاسىن شىن يمان جانە ىقىلاسپەن ۇستاسا، ءارى ءقادىر ءتۇنىن شىن يمان جانە ساۋاپ ۇمىتىمەن وتكىزسە، ونىڭ بۇرىن ىستەلگەن كۇنالارى كەشىرىلەدى»، — دەيدى.
ءابۋ ھۋرايرادان (ر.ا) يمام بۇحاري مەن يمام ءمۇسلىم جەتكىزگەن جانە ءبىر حاديستە پايعامبارىمىز (س.ع.س): «سىزدەردەن ءبىرىڭىز ورازا ۇستاسا، جامان ءسوز ايتپاسىن، داۋلاسپاسىن! ونى بىرەۋ بالاعاتتاسا نەمەسە داۋلاسسا، ول: «مەن ورازامىن»،– دەپ ايتسىن»، —دەيدى.
يمام ءناساي ريۋايات ەتكەن تاعى ءبىر حاديستە ءابۋ ۋماما (ر.ا.): «مەن راسۋلۋللاعا (س.ع.س.) بارىپ: «ماعان ءبىر امال بۇيىرىڭىز. مەن سول امالدى ورىندايىن»، – دەپ ايتقانىمدا، ول كىسى (س.ع.س.): «ورازا ۇستا. سەبەبى، ونىمەن تەڭ كەلەتىن امال جوق»، – دەپ جاۋاپ بەردى»، — دەپ، ورازانىڭ وراسان زور قۇلشىلىق امالى ەكەنىن ەسكەرتىپ، ۇممەتىنە ۇلگى بولار ءساليحالى ءسوز ساپتايدى. .
ءابۋ ھۋرايرادان (ر.ا) يمام بۇحاري ريۋايات ەتكەن تاعى ءبىر حاديستە
پايعامبارىمىز (س.ع.س):«كىم جالعان ايتۋدان جانە جالعاندىققا بارۋدان تىيىلماسا، اللا تاعالا ونىڭ ىشپەي-جەمەي جۇرگەنىن قاجەت ەتپەيدى»، — دەپ ورازا ۇستاۋشى پەندەنىڭ پەيىلى پەيىشتى اڭساپ، اللاعا دەگەن ادال ماحابباتتان تۋىنداپ، جالعاندىقتان جانى جىراقتاۋى كەرەكتىگى جايلى كەلەلى كەڭەس بەرەدى.
ءاناس يبن مالىكتەن (ر.ا.) يمام بۇحاري جانە
يمام ءمۇسلىم ريۋايات ەتكەن مىنا حاديستە اللا ەلشىسى (س.ع.س): «سارەسىن ىشىڭىزدەر، ويتكەنى سارەسىندە بەرەكە بار»، —دەپ،سارەسىن ءىشۋدىڭ ورازا تۇتۋشى ءۇشىن بەرەكە ەكەنىن ايتسا، ءابۋ ھۋرايرادان (ر.ا.) يمام تيرميزي ريۋايات ەتكەن مىنا ءبىر حۇدسي حاديستە اۋىز اشۋدىڭ ارتىقشىلىعىن ايتىپ: «اللا تاعالا: «قۇلدارىمنىڭ ىشىندە مەن ءۇشىن ەڭ سۇيىكتىلەرى – اۋىز اشۋعا اسىعاتىندارى»، — دەپ ايتتى»، – دەيدى.
ال، ورازا ۇستاعان ادامعا اۋىز اشتىرۋدىڭ ساۋابى جايلى
زايد يبن ءحاليد ال-جۋھانيدەن (ر.ا.) يمام تيرميزي جەتكىزگەن ءبىر حاديستە:
«ورازا ۇستاعاندى تاماقتاندىرعان، ورازا ۇستاعاننىڭ ساۋابىنداي ساۋاپ الادى، ءارى ورازا ۇستاۋشىنىڭ ساۋابى كەمىتىلمەيدى»، — دەپ اۋىز اشتىرعان ادامنىڭ دا ورازادان الار سۇبەلى ۇلەسىن ءسوز ەتەدى.
رامازان ايىندا ءاربىر مۇسىلمان ادام جان ساداقاسى سانالاتىن – ءپىتىر ساداقاسىن بەرۋى مىندەت. ءپىتىر ءسوزى (اراب تىلىندە) – «جاراتىلىس» دەگەن ماعىنا بەرەدى. كەيبىر عۇلامالار پىتىرگە «دەنەنىڭ زەكەتى» دەگەن تىركەستى قوسىپ ايتۋدى قوش كورەدى.پايعامبارىمىز (س.ع.س.) رامازان ايىندا ورازا ۇستاعان ادامداردى ءپىتىر ساداقا بەرۋگە بۇيىردى.
ابدۋللاھ يبن ابباس (ر.ا.) بىلاي دەيدى: «اللاھ ەلشىسى (س.ع.س.) ورازا ۇستاعان پەندەنى تازالاۋ ءۇشىن ءپىتىر ساداقانى پارىز ەتتى. بۇل مىندەت ورازا ۇستاۋشىنى بوس سوزدەرىنىڭ كىرىنەن، ادەپسىز ايتقان ءسوزىنىنىڭ كۇناسىنەن پاكتەيدى جانە كەمباعالدار ءۇشىن ازىق. كىمدە-كىم ونى (ايت) نامازدان الدىن بەرسە، ول قابىل بولعان زەكەتتەي سانالادى. كىمدە-كىم نامازدان كەيىن بەرسە، ول تەك جاي ساداقا»،-دەگەن. (ءابۋ ءداۋىت، يبن ءماجاھ ريۋايات ەتكەن).
بىردە پايعامبارىمىز (س.ع.س.) مىنبەرگە شىعىپ بارا جاتىپ، ءبىرىنشى باسپالداقتى باسقاندا: «ءامين»، — دەيدى، ەكىنشى باسپالداقتى باسقاندا تاعى دا «ءامين»، — دەيدى، ءۇشىنشى باسپالداقتى باسقاندا دا «ءامين»، — دەگەن ەكەن. بۇعان تاڭدانعان ساحابالار نامازدان كەيىن كەلىپ: «ءيا، اللا ەلشىسى (س.ع.س)، ءسىز مىنبەرگە ءمىنىپ بارا جاتىپ، ءۇش مارتە «ءامين» دەۋىڭىزدىڭ سەبەبىن ايتىپ بەرەسىز بە؟»، — دەيدى. سوندا پايعامبارىمىز (س.ع.س): «ءبىرىنشى باسپالداققا كەلگەندە جابىرەيىل پەرىشتە كەلىپ؛ «ءيا، مۇحامماد، كىمدە-كىم رامازان ايى كەلىپ تۇرىپ، ورازا ۇستاماسا، ماسقارا بولسىن»، — دەدى.مەن؛ «ءامين»، — دەدىم. ەكىنشى باسپالداقتى باسقاندا؛ «ءيا، مۇحامماد، كىمدە-كىم سەنىڭ اتىڭ اتالىپ تۇرعاندا سالاۋات ايپاسا، سول ادام ماسقارا بولسىن»، — دەدى.مەن؛ «ءامين»، — دەدىم.ءۇشىنشى باسپالداقتى باسقاندا؛ «ءيا، مۇحامماد، كىمدە-كىم، اتا-اناسىنىڭ ەكەۋى نە بىرەۋى قولىندا قارتايىپ سولاردىڭ رازىلىعىن الا الماسا، سول ادام ماسقارا بولسىن»، — دەدى.مەن؛ «ءامين»، — دەدىم»، — دەگەن ەكەن.
ءيا، قادىرمەندى قالايىق، جوعارىدا ايتىلعان مۇباراك حاديستەردەن وقىپ وتىرعانىمىزداي، ورازانىڭ قادىر-قاسيەتى مەن، ارتىقشىلىعىن قانشا ايتساقتا تاۋسا الماسپىز. مويىن بۇرعان مۇسىلمان ءۇشىن مول مۇمكىندىكتى ارقالاعانرامازان ايى كىرگەندە، كەجەگەمىز كەرى كەتۋىنەن ساقتانىپ، قاسيەتتى ايدىڭ ءقادىرىن ءبىلىپ،ساۋاپ جيناۋعا ساقاداي ساي بولايىق باۋىرلار!
اقىرەتكە ازىق جيناۋدان اسار رىزىق جوق. ورازا — اللانىڭ بىزگە بەرگەن رىزىعى. ولاي بولسا ارداقتى اعايىن، ورازادا رىزىعىمىز ورتايماسىن! اللا تاعالا باسىمىزعا اماندىق، دەنىمىزگە ساۋلىق سىيلاپ، قاسيەتتى رامازان ايىنداعى ساۋاپتى مەيلىنشە جيناۋدى بارشامىزعا ءناسىپ ەتكەي!ءامين!!!
نۇرجان قاجى تالاس ۇلى
الماتى قالاسى، «تاۋگۇل-3» مەشىتىنىڭ باس يمامى
