مەن شىمكەنتتى كورگەن ەمەسپىن. تۋىستارىم دا وڭتۇستىك وڭىرگە قاتىسسىز. ءبىراق وڭتۇستىكتىڭ قازاقتارىنا دەگەن قۇرمەتىم ەرەكشە. نەگە دەيسىز عوي؟

كەيدە جاقسى ادامنىڭ ءبارى وڭتۇستىككە شوعىرلانعان با دەپ ويلايمىن. بۇل باسقا ءوڭىردىڭ قازاقتارىن ءبولىپ، الالاۋ دەپ تۇسىنبەڭىزدەر. اشەيىن شىمكەنتتىكتەرگە دەگەن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەيىن دەپ جازىپ وتىرمىن. قانداي ورتادا بولسىن، شىمكەنتتىڭ قازاقتارى كىشىپەيىلدىگىمەن، باۋىرمالدىعىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇرادى. ءوزىم قىزمەت ىستەگەن مەكەمەلەردىڭ بارلىعىندا وسى ءوڭىردىڭ تۋمالارى شەتىنەن ىزەتتى، ءىلتيپاتتى ەكەنىن بايقادىم.

قاراپايىم  مىسالى رەتىندە مىنا ءبىر وقيعانى ايتايىن: قوعاممەن بايلانىس جاسايتىن ءبىر مەكەمەدە قىزمەت ىستەپ ءجۇر ەدىم. تۇسكە تامان بارلىعى اسحاناعا كەتكەن. وفيستە مەن عانا قالدىم. ابىلاي ەسىمدى جىگىت «كەتپەي وتىرا تۇرىڭىز. مەن ءقازىر كەلەمىن» دەدى دە، ون مينۋتتان سوڭ ورالدى. قولىندا بىر-ەكى سامسا، ءبىر  بوتەلكە ايرانى بار. ءوزى پاتەردە تۇرادى ەكەن، ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرىپ، جۇمىسقا جاڭادان ورنالاسقان.  «اپشە، سامسانىڭ وراۋىن اشىڭىزشى، جەيىك» دەپ، اكەلگەندەرىن مەنىڭ الدىما قويدى. ونىڭ ۇلكەندى سىيلاعان كورگەندىلىگىنە ريزا بولىپ، «راحمەت، ءوزىڭ جەي عوي. مەن جۇمىسىمدى تەزىرەك ءبىتىرۋىم كەرەك ەدى» دەپ، تاماقتى وزىنە بەردىم. ءبارى اسحاناعا كەتكەندە ابىلاي دا ازعانتاي اقشاسىنا العان تاماعىن ءوزى جەپ السا بولار ەدى عوي. جوق، وفيستە قالعان ادامدى ويلاپ، «ءبولىسىپ جەۋ» پرينسيپىمەن سىيلاستىق تانىتىپ جاتىر. نەتكەن ادامگەرشىلىك! ول وڭتۇستىكتىڭ بالاسى ەدى. شىمكەنتتىڭ قاي اۋىلىنان ەكەنىن بىلمەيمىن. ول ايماقتىڭ اۋىلدارىن اتتارى عانا بولماسا، بارىپ كورمەگەن سوڭ جەرى تۋرالى جاقسى بىلەمىن دەپ ايتا المايمىن. 

ءبىر جازۋشى دوسىم ايتادى: «شىمكەنتتىڭ كاسىپكەرلەرى ءوزىنىڭ اۋىلىنان شىققان دارىندىلارعا كوپ دەمەۋشىلىك جاسايتىنىن كورىپ ءجۇرمىن. ءبىراق «مەن بالەنشەگە وسىنداي كومەك ەتتىم» دەپ، ماقتانبايدى. جاقسىلىقتى جاسىرىن ىستەيدى. مەن جۇمىس سۇراپ ەلگە تانىمال ءبىر اۋىلداس اعامىزعا بارىپ ەدىم، ابدەن اۋرە-سارساڭعا ءتۇسىردى. ال تاعى ءبىر اۋىلداس كوكەمىزدىڭ جەكە باسىما جاساعان كەدەرگىلەرىن ايتسام، سەنبەيسىزدەر. ءسويتىپ، تۇڭىلگەن ساتتەردە شىمكەنتتىكتەرگە قىزىعامىن. ءتىپتى، «باستىعىمىز شىمكەنتتەن بولسا عوي، شىركىن!» دەپ ويلايمىن» دەپ ويىن ايتىپ ەدى. ارينە، بارلىعىن ءبىر جاقتى باعالاۋعا بولمايدى. قازاقتىڭ ءار اۋىلىندا جاقسى ازاماتتار جەتەرلىك. ءبىراق نەگە وسى وڭتۇستىكتىڭ ادامدارى ەرەكشە ءىلتيپاتتى؟

ءبىر قۇربىم جاس كەزىنەن اكەسىز وسكەن، اۋرۋ اناسى عانا بار ەدى. قيىن-قىستاۋ كەزدە تۋىستارى قارايلاسپاق تۇگىلى ءۇيىن تارتىپ الماق بولعان. اناسىنىڭ ءبىر اۋىلداس اپكەسى قۇربىمنىڭ مەكتەپتە وقيتىنىن پايدالانىپ، كۇڭ قىلىپ ۇيىنە كىرگىزىپ الۋعا دا نيەتتەنىپتى. قۇربىم ءوزىنىڭ وجەتتىگىمەن، تىك مىنەزىمەن امان قالدى دەۋگە بولادى. قۇربىمنىڭ ۇيىنە مەن تانىمايتىن ەرلى-زايىپتىلار ءجيى كەلۋشى ەدى. ول كىسىلەر، كەيىن ءبىلدىم، شىمكەنتتىك ەكەن. سول كىسىلەردىڭ قۇربىمنىڭ اياعىنان تۇرۋىنا جاساعان كومەگىن ايتىپ تاۋىسۋ مۇمكىن ەمەس. ءۇيىنىڭ پاتەراقىسىن دا تولەپ بەرگەن كەزدەرى بولىپتى. بۇل كىسىلەر تۋىسى دا، جەكجاتى دا ەمەس، قۇربىمنىڭ اناسىمەن ارىپتەس قانا ەكەن. اناسى قىزمەت ىستەپ جۇرگەندە ۇيىنەن شىقپايتىن تۋىستارى ول كىسى اۋىرعاندا قاتىناستى ۇزسە، شىمكەنتتىك ەرلى-زايىپتىلار جان-جاقتى كومەگىن اياماعان. ءتىپتى ءوز بالالارىن دەمالدىرعاندا مەنىڭ قۇربىمدى دا الا كەتەتىن. ول كىسىلەر ماتەريالدىق قانا ەمەس، رۋحاني دا دەمەۋ بەرگەنىن قۇربىم ءالى كۇنگە ايتىپ وتىرادى.   

تاعى ءبىر بايقايتىنىم، قانداي مەكەمەگە كىرسەڭىز دە باسشى كرەسلوسىندا وتىرعان 50-60 جاسار اعايلاردىڭ «قاي جاقتانسىڭ؟ رۋىڭ قايسى؟» دەپ سۇراپ الادى دا، سوعان قاراي قاتىناس جاسايتىتىنى بار كەيدە. ال وڭتۇستىك قازاقستاننان شىققان قازاقتار قاشاندا رۋىنا، جۇزىنە قاتىسسىز «مىناۋ مەنىڭ باۋىرىم»، «مىناۋ قارىنداسىم»، «مىناۋ اپكەم» دەپ جاقىن تارتىپ، ادامعا جىلى ۇشىراپ تۇرادى. شەتىنەن كوپشىل، كەڭپەيىل كورىنەدى.

بىرنەشە جىل بۇرىن ءبىر كومپانيادا قىزمەت ىستەگەن ەدىم. قىزمەتكە كىرگەن كۇننەن باستاپ كورشى كابينەتتەگى ءبىر قىز ماعان كەلىپ، اڭگىمەسىن ايتتى، ءسويتىپ ارالاسا باستادىق. ءوزى شىمكەنتتەن ەكەن. شەت ەلدە وقىعان. ماعان جىلى ۇشىراپ، كۇن سايىن مەن ىزدەمەسەم دە ءوزى كەلىپ ءجۇردى. باسقالارى بارسىڭ با، جوقسىڭ با، ىزدەمەيدى دە (ارينە ولاردى كىنالاپ وتىرعان ەمەسپىن).  سول قىزبەن دوستاسىپ كەتتىم. ءقازىر باسقا قالادا تۇرسا دا ءجيى حابارلاسادى. سىرلاس قۇربىما اينالدى.   

ءقازىر، شۇكىر، حالىق بارشىلىقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر عوي (بۇرىنعى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ارينە). ءبىراق سول بارشىلىقتىڭ ءوزىن جوققا تارتىپ، دۇنيەنى تارىلتىپ تۇراتىندار بار دا، ازدىڭ ءوزىن مول ەتىپ، بەرەكەسىن كەلتىرىپ، جاقسىلىققا قاراي جەتەلەيتىندەر بار. ءوزىم كەزدەسكەن وڭتۇستىكتىڭ قازاقتارىنىڭ دۇنيەنى كەڭەيتىپ تۇراتىن پەيىلىنە ريزا بولامىن دا. ايتپەسە قازاقتى اۋىل-اۋىلعا بولەيىن دەپ وتىرعان ەمەسپىن.

كەيدە زامانداستارىم وڭتۇستىك حالقىن قۋلىقپەن، الاياقتىق، تاعى باسقا قىلىقتارمەن بايلانىستىرىپ جاتادى. قىل اياعى ديالەكتىلەرىنە دەيىن ءسوز ەتەدى. ايتەۋىر شىمكەنتتىكتەردى شەتتەتۋگە قۇمار. ماعان كەرىسىنشە، جاقسى ادامنىڭ ءبارى شىمكەنتتەن شىققانداي بوپ كورىنەدى دە تۇرادى. ءسىز نە دەيسىز؟

دانا قامشىبەك