2016  جىلى جۇمىسسىزداردىڭ سانى ەكى ەسەگە ارتقان، قاڭتار ايىنداعى ستاتيستيكا مالىمەتىنشە اعىمداعى جىل جۇمىسسىزداردىڭ سانى 457،6 مىڭ– 5،1% قۇرايدى. جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارىندا جۇمىسسىزدار رەتىندە تىركەلگەندەر سانى 2015 جىلعى قازاننىڭ سوڭىنا 62،2 مىڭ ادامدى قۇراعان، ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىق سانىنا شاققاندا  0،7%.  2016 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ءۇشىن   225 ملرد. تەڭگە سوماسىندا ارنايى رەزەرۆ قاراستىرىلعان. ءبىراق، جۇمىسسىزدار سانى ءقازىر كۇن ساناپ ءوسىپ جاتىر.  

بيىل عانا ماگيستراتۋرانى ءتامامداعان قۇرالاي قوس قىزىل ديپلومى بار بولا تۇرىپ، جۇمىس تابا الماي جۇرگەنىنە  جارتى جىلدان اسقانىن ايتادى.

  – «قايدا بارساڭ قورقىتتىڭ كورى» – دەگەن،  جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن التى اي ىشىندە  مورالدى تۇرعىدان شارشاپ كەتتىم. قاي ەسىكتى قاقسام دا ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىن سۇرايدى. ول ازداي قالالىق پروپيسكاڭ كەرەك دەيدى. شىنىن ايتسام، مەكتەپ پەن ۋنيۆەرسيتەتتى قازاق تىلىندە وقىعانىم ءۇشىن قاتتى وكىندىم.  بارعان جەردە نەگىزگى جۇمىس ءتىلى – ورىس ءتىلى،  اعىلشىن ءتىلى قاي دەڭگەيدە دەگەن سۇراقتى  ەستىگەن سايىن، ءوزىمدى وزگە ءبىر مەملەكەتتە جۇرگەندەي سەزىندىم. تۇسىنەمىسىز، قازاق ءتىلىن ساۋاتتى بىلگەنىڭ ەشكىمگە دە كەرەك ەمەس. قازاق ءتىلى قوسىمشا ءتىل دەيدى. مەن شىمكەنت جاقتىڭ تۋماسىمىن. مەن سياقتى ورىس ءتىلىن تازا بىلمەيتىن قانشاما قازاق بار؟! ديپلومدى قولعا ەندى العان مەنەن جۇمىس تاجىربيەڭ كەرەك، بولماسا المايمىز دەيدى. مەنىڭ جاس مامان ەكەنىمە ەشكىم قاراپ جاتقان جوق. نە جوعارى جاقتا اعا-كوكەلەرىم جوق. ءقازىر پاتەر مەن جول-پۇلدى شىعارۋ ءۇشىن مەيرامحانادا داياشى بولىپ جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىن. راس ايتامىن، قازاق بولىپ تۋعانىما وكىندىم!» – دەيدى جۇمىس تابا الماي ابدەن اۋرە سارساڭعا تۇسكەن قۇرالاي. 

ەكىنشى جارتى جىلدىق تا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ەلىمىزدە كۇرت ءوسىپ كەتتى. دوللار باعامى قىمباتتاپ،  ازىق-تۇلىك باعاسى شارىقتاعان شاق تا ديپلومى بار جۇمىسسىز قازاق ازاماتتارى التىن وردا بازارى ماڭىنداعى «قارا بازاردى» جاعالاۋعا ءماجبۇر بولىپ ءجۇر.  وتباسىن باعۋ ءۇشىن سوناۋ قىزىلوردانىڭ ارالقۇمىنان 4 بالاسىن تاستاپ، الماتىعا  كەلگەن نۇربولدا الىستا نان تابۋ، بالا –شاعانىڭ قامى دەپ جۇرگەنىن ايتادى.

نۇربول تورەحانوۆ:

- ەلۋ مەملەكەت، ەلۋ مەملەكەت دەيدى، ەلۋ مەملەكەتتىڭ بىزگە پايداسى جوق. قانشاما حالىق ءجۇر مىنا جەردە قاڭعىرىپ، بالا-شاعا دەپ. ەكسپو دەگەن بالەسى ول شىقتى. مەن عانا دەيسىڭ با، انە اناۋ شال لەڭگىردەن كەلگەن. جاسى 70-كە تاياپ قالسا دا، وسىندا سترويكادا ىستەيدى. امال جوق ءجۇرمىز ءبارىمىز. مىنا جەردى «قۇل بازارى» دەپ اتايدى. ءوزى دە قۇلدان نە ايىرماشىلىعىمىز قالدى.  العاباس جاقتان  ادام باسىنا كۇنىنە 500-700 تەڭگەگە كۆارتيرا جالداپ جاتامىز. باراتىن جەردە جوق.

جاپپاي جۇمىسسىزدىق حالىقتى الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ تومەندىگىمەن  قوسا رۋحاني دا قۇلدىراتاتىنى ءسوزسىز. ديپلوممەن جۇمىس تابا الماي جۇرگەن جاستاردىڭ ماسەلەسىن قالاي شەشۋ كەرەك،  بولماسا بۇنىڭ سوڭى نەگە اكەلۋى مۇمكىن دەگەن سۇراققا زيالى قاۋىمنىڭ جاۋابى بىلاي بولدى:

ءازىمباي عالي، ساياساتتانۋشى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:

- بۇل پروبلەما قىرعىزستانداعى جاعدايعا الىپ كەلۋى مۇمكىن. باسقا ءبىر جاعدايدا قازاقستان رەفورما جاسادى. قازاقستاننىڭ مۇنايىنىڭ رەنتتا اقشاسى بار، سول اقشانى جەڭىل يپوتەكاعا بەرۋگە جۇمساۋ كەرەك.  سونان كەيىن سىرتتان ەڭبەك قولىن ىشكە كىرگىزبەۋ كەرەك. ويتكەنى زاڭ بويىنشا ەڭ الدىمەن ءبىز ءوز ازاماتتارىمىزعا جۇمىس تاۋىپ بەرۋىمىز كەرەك.   بۇرىن تاجىك جۇمىس ىستەمەيتىن،ءقازىر جول سالىپ جاتىر. كەرەك ەمەس! الدىمەن ءوزىمىزدى قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك.  ەرتەڭ بىزگە ريەۆوليۋسيا نەمەسە باسقا دا ءبىر تىنىشسىزدىق كەرەك ەمەس.   ءبىزدىڭ ەلدە «لوببيلار» كوپ. ءبىزدىڭ شەندىلەرگە دە  شەت ەلدىك جۇمىسشىلاردى جالداعان تيىمدىرەك. ولاردى ەكى ءجۇز دوللارعا جۇمىس ىستەتىپ، كوزىن الارتسا بولدى ارتىنان ءبىراق تەبەدى.

وسى ورايدا الەۋمەتتانۋ مەن ساياساتتانۋ ورتالىعىنىڭ ماماندارى ءوزىن –ءوزى  جۇمىسپەن قامتيتىن حالىقتىڭ ءبىرازى قازىناعا سالىق تولەمەيدى. مەملەكەت ءبارىبىر زەينەتاقى بەرەدى دەگەن ويمەن  سالىق تولەيتىن بىلايعى جۇرتتى اقىماق سانايتىندارىن ايتادى.

گۇلميرا ىلەۋوۆا، «ستراتەگيا» الەۋمەتتىك جانە ساياسي زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى:  

- وزىندىك جۇمىس ىستەيتىندەر تەك وزدەرىنە عانا جۇمىس جاسايدى.  كيىم-كەشەك پەن تاماققا، باسقا دا تۇرمىستىق  زاتتاردى ەركىن الا الادى. 01،52،49 سوڭعى جيىرما جىلدا بۇل توپتىڭ وزىندىك ءبىر ءداستۇرى دە قالىپتاسىپ قالعان.  الەۋمەتتىك مەكتەپ ، بالاباقشا، اۋرۋحانا سىندى ۇيىمداردى سالىق قۇيۋشىلارمەن بىردەي-اق پايدالانادى. بايقۇس قازاق، كولىك تۇراقشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى دەپ تاڭقالىپ جاتادى. ول الماتىعا كەلدى، ءبىر جەردە تۇرادى جانە بەلگىلى ءبىر جالاقى الادى. دەمەك، ول ادامدى ءوز جۇمىسى قاناعاتتاندىرادى.

2016 جانە 2017 جىلدارى الەمدە جۇمىسسىزدىق وسە تۇسەدى. "نارىعى ەندى قالىپتاسىپ كەلە جاتقاندا، شيكىزاتتىق تاۋارلاردىڭ، اتاپ ايتقاندا ەنەرگيا تاسۋشىلاردىڭ باعاسىنىڭ كۇرت تومەندەپ، ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ اناعۇرلىم باياۋلاۋى ەڭبەك سالاسىنا وتە كۇشتى اسەر ەتۋدە"، - دەپ مالىمدەدى حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورى گاي رايدەر (GuyRyder). كەزەكتى دەمالىستان كەلگەن بيلىك وسى  ماسەلەگە قاتىستى ناقتى  ءبىر شەشىم شىعارار دەپ سەنەمىز.