ءۇش جەڭگەم بولسادا، ءالى جالعىز ءجۇرمىن.  جەڭگەلەرىمنىڭ اراسىندا «تۇرمىسقا شىق، جاسىڭ ءوتىپ بارا جاتىر» دەگەن ءسوزدى  ارا-تۇرا ايتقاندارى بولماسا، ەشقايسىسىنىڭ «قايىن ءسىڭىلىم كارى قىز بولىپ بارا جاتىر»، «وسى قىزعا لايىقتى جىگىت ىزدەيىن»  دەگەن ۋايىمى مەن نيەتىن  بايقامادىم، كەنجە جەڭگەم وزىممەن باقتالاس، اڭدىعانى مەنىڭ كوسمەتيكام مەن كيىمىم. كەي كەزدەرى جەڭگەلەرىم مەنىڭ جالعىز جۇرگەنىمە قۋاناتىنداي كورىنەدى. ۇشەۋى دە «اسىقپا، قىدىر، ءجۇر»  -دەيدى. سەمەيلىك  داريا ەسىمدى  قۇربىمنىڭ جەڭگەسىنە قاراسام، قىزىعامىن. «ەركەم، سۇلۋىم» دەپ بايەك بولادى، ءتىپتى داريانى ءبىر رەت اتىمەن اتاپ قويعاندا،   جەڭگەسىنە وكپەلەپ سويلەمەي قويدى.  جاقىندا سول قۇربىمنىڭ ۇزاتۋ تويىنا باردىم. كۇيەۋ جىگىتى ەكەۋىن جەڭگەسى تانىستىرىپتى. كەلگەنىنە ەكى-اق جىل بولسا دا،كۇيەۋىنىڭ تۋىسقان ىنىسىمەن ءوز ءسىڭىلىسىن تابىستىرىپ، قايىن ءسىڭىلىسىن الىس اعايىن تۋىستارىنا ۇزاتىپ جاتىر.  قاي جەرگە بارسادا «مەنىڭ سۇلۋ قاينىم بار، اقىلدى دا، پىسىق قايىن ءسىڭىلىم بار» دەپ جارناما جاساپ جۇرەدى.  قۇربىمدا جەڭگەسىنە  سىيلىقتار الىپ، «جەڭشە» دەپ بايەك. ءوزىم ۇيدە قىزدان جالعىز بولعان سوڭ، جەڭگەلەرىممەن سىرلاسىپ، قۇربى بولعىم كەلەدى.  دەگەنمەن، جەڭگەلەرىمنىڭ ماعان قاتىستى سىرتىمنان ايتقان كۇڭكىل، وسەگىنەن باسقا ەشتەڭەنى دە ەستىمەيمىن. جالعىز جۇرگەنىم مەنىڭ جانىما باتقانىمەن، جەڭگەلەرىمدى ەش الاڭداتپايتىن سياقتى،- دەيدى جاسى 26-دان اسقان الماتىلىق ماينۇر.  

جەڭگەلەر قايدا كەشەگى...

كەشەگى اقتوقتىنى ۇيگە اكەتۋگە اسىعىپ،  قايىن ءسىڭىلىسىن كۇزەتەتىن بالقاديشانىڭ جەڭگەلەرىن قازىرگى زاماندا وتكەن شاقتا ايتاتىن بولدىق. بۇگىنگى جەڭگەلەر قايىن ءسىڭىلى مەن قاينىسىنا ات قويىپ،  جالعىز جۇرگەن قايىن جۇرتتاعى جاستاردىڭ ءبىر باسىنىڭ ەكەۋ بولۋىنا ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوسىپ جاتىر ما؟! الدە ولاردا اش بالەدەن، قاش بالە دەپ تىنىش جۇرگەندى قۇپ كورە ما؟

اسەم، 24 جاستا:

مەنىڭ ەكى جەڭگەم بار. قوس جەڭگەمدە مەنى «اسەموك» دەپ ايتادى. ەرەكشە ات قويعان ەمەس. ال جىگىت تاڭداۋ جاعىنا كەلسەك، جەڭگەلەرىم وسى ۋاقىتقا دەيىن بىردە –ءبىر جىگىتپەن تانىستىرىپ كورمەپتى. باستارىنا جاۋاپكەرشىلىك الۋدان قورقاتىن بولار.

اسىل، 21 جاستا:

ءبىر عانا جەڭگەم بار. ونىڭ ءوزى مەنەن 2 جاس قانا كىشى. جەڭگەممەن اسا قاتتى سىرلاسا بەرمەيمىن. ونىڭ ۇستىنە جەڭگەم ورىسشا تاربيە العان سولتۇستىكتىكى. كوبىنشە الىستان ارالاسۋعا تىرىسامىز. 

بولات، 28 جاستا:

جەڭگەممەن قالجىڭىمىز جاراسادى.  مەنىڭ ەكى جەڭگەم بار. بىرەۋى وزىممەن جاستى، ەكىنشىسى مەنەن 4 جاس ۇلكەن.  جەڭگەلەرىم قالجىڭداپ «قاشان ابىسىن اكەلەسىڭ» دەپ ءتيىسىپ تۇرادى. ءبىراق، ەشقاندايدا قىزبەن تانىستىرىپ كورمەپتى. ءقازىر ونداي پىسىق جەڭگەلەر از سياقتى. ءبىر جاعىنان تانىستىرعان قىزدى جاقتىرا ما، جاقتىرماي ما دەپ ويلايتىن بولار. ايتپەسە، جەڭگەلەرىم جامان قىز تاڭدايدى دەپ ويلامايمىن.

گۇلنۇر، 32 جاستا:

مەن ۇلكەن اۋلەتتىڭ كەلىنىمىن، تۋعان ەكى قاينىم، ءۇش قايىن ءسىڭىلىم بار. جانە تۋىسقان قاينىلارىم مەن قايىن سىڭىلىلەرىم دە كوپ. شىنىن ايتسام، ەشقايسىسىنا ات قويىپ كورمەپپىن. ءقازىر زامان باسقاشا. ەرتەڭ كۇنى تانىستىرىپ، تابىستىرىپ قويىپ، سوسىن ولار وتباسى بولىپ كەتە الماسا، اتا –ەنەم مەن كۇيەۋىم مەنەن كورىپ جۇرمەي مە؟! ودانشا تىنىش جۇرگەن ارتىق دەپ ويلايمىن.

ساۋلە، 36 جاستا:  

جاسى 27-گە كەلگەن بويداق قاينىمدى بىر-ەكى رەت ۇجىمداعى قىزدارمەن تانىستىرعانمىن. ءبىراق، كۇيەۋىم شاتاعىڭ بولماسىن دەپ ۇرسىپ كەتكەن سوڭ، ءقازىر  ونداي ىسكە ارالاسپايمىن. ونىڭ ۇستىنە ول قىلىعىمدى ەنەم ءبىلىپ قويىپ،  جاقتىرماي قالدى. قازىرگى جاستارعا ەشتەڭە ۇنامايدى عوي. نەگىزىنەن اركىمنىڭ ءوز تەڭىن ءوزى تاپقانى دۇرىس سياقتى. قايىن سىڭىلىلەرىمە كۇيەۋ ىزدەمەك تۇگىلى، ولاردىڭ بولاشاق كۇيەۋلەرىن ايايمىن (كۇلىپ).    

ستاتيستيكا  مالىمەتتەرىن قاراساق قازاقستانداعى 14 پەن 29 جاس ارالىعىنداعى قىز-جىگىتتەردىڭ سانى 4 ميلليون 616 مىڭ ەكەن. ولاردىڭ 2 ميلليون 337 مىڭى – ەر بالالار بولسا، 2 ميلليون 279 مىڭى – قىزدار.  سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا قازاقستاندا 18 بەن 35 جاس ارالىعىنداعى كۇيەۋگە شىقپاعان 700 مىڭ قىز بەن 300 مىڭ ءسۇربويداق بار ەكەن.

ءتۇيىن: دەموگراف ماقاش ءتاتىموۆ مىرزانىڭ ءبىر كەزدەرى بويداق سالىعىن جانداندىرۋ ارقىلى جالعىزباستىلاردى ازايتامىز دەگەن پىكىر ايتقانى ەستە. «اي سايىن 5 مىڭ تەڭگەدەن سالىق سالسا، ازاماتتار وزدەرى ويلانا باستايدى. 25-تەن اسقان قىزدار مەن 30-دان اسقان جىگىتتەر وزدەرىنىڭ ومىرلىك سەرىكتەرىن تاپپاعانى ءۇشىن مەملەكەتكە سالىق تولەۋى كەرەك»، – دەگەن ەدى دەموگراف. وسى سالىقتى ءسۇر بويداقتار مەن  كارى قىزدارمەن قوسا، ولاردىڭ جەڭگەسىنە سالار بولسا، بالكىم جەڭگەلەرىمىزدە وزدەرىنىڭ ءداستۇرلى مىندەتتەرىن جانداندىرىپ، بويداقتاردىڭ سانى دا ءبىراز ازايار ما ەدى؟!