امانحان ءالىم ۇلى 1952 جىلى 20 قاڭتاردا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى، وتىرار اۋدانى، قوجاتوعاي اۋىلىندا تۋعان. 1969 جىلى سول اۋىلداعى امانگەلدى اتىنداعى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن. 1975 جىلى كازگۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ،  1981 جىلى بىتىرەدى. وقۋدى بىتىرگەننەن سوڭ، 1981-1989 جىلدار ارالىعىندا رەسپۋبليكالىق ب ا ق «قازاقستان پيونەرى» («ۇلان») ، «لەنينشىل جاس» («جاس الاش»)، «قازاق ادەبيەتى»، «تۇركىستان» جانە «قازاق راديوسىندا» قىزمەت ەتتى.
1991-1993 جىلدار ارالىعىندا ماسكەۋدەگى م.گوركيي اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ جانىنداعى جوعارعى كۋرسىنىڭ كۇندىزگى بولىمىندە وقيدى. 1994-2012 جىلدار ارالىعىندا «زاڭ گازەتىندە» جاۋاپتى حاتشى جانە شولۋشى بولىپ قىزمەت ەتتى. امانحان ءالىم ۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مادەنيەت قايراتكەرى»، م.ماقاتايەۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى (الاش» سىيلىعىنىڭ)، وڭتۇستىك قازاقستانعا ەڭبەگى سىڭگەن مەدالىمەن، «جاندوس» اتىنداعى سىيلىقتىڭ يەگەرى، «ۇلت پاتريوتى» گراموتاسىمەن ماراپاتتالعان، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى. «وتكىردىڭ ءجۇزى»، «اينۇرى الاقانىمدا»، «جانىمنىڭ جاپىراعى»، «بەس قوڭىراۋ»، «كەزدەسۋ»   پۋبليسيستيكالىق جانە ولەڭدەر جيناعىنىڭ اۆتورى. جاقىندا «اتاقونىس» اتتى جىر-جيناعى جارىققا شىقتى.

   ءقازىر ۇلتتىق قوعامدىق-ساياسي «اقيقات» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ قىزمەت ىستەيدى. وتباسى بار. ءبىر ۇل، ءبىر قىزى بار.

 امانحان ءالىم پوەزياسى تەرەڭ سىرشىلدىعىمەن، ليريكالىق تولعىنىستارىمەن ەرەكشەلەنەدى. مازمۇندىق جانە ىشكى ىرعاق جاعىنان اقىن ولەڭدەرى وبرازدى، كوڭىل نوتالارىن ويناتا الاتىن تۋىندىلار. مۇنى اقىننىڭ ءوزى دە قۋاتتايدى: "ولەڭ - وقىس پايدا بولعان سۇراپىل (ستيحيالىق) سەزىمدەردى «باس» بىلدىرە، سول قاس-قاعىمدا تۋعان سوزدەر مەن سويلەمدەردى شاشپاي-توكپەي ۇنەمدەي، نە وبراز بەن مۋزىكاعا وراپ، كوركەم تىلمەن قۇيىلىپ تۇرعان ىرعاقتا ءبىر تىنىسپەن قاعازعا ءتۇسىرۋ". مىنە، امانحان  ءالىم ۇلى  ولەڭدەرى ءوزى ايتقانداي وبراز بەن مۋزىكاعا كومكەرىلگەن كوركەم دۇنيە. نازارلارىڭىزعا اقىننىڭ بىرنەشە ولەڭىن ۇسىنىپ وتىرمىز... 

مىنا كوكتەم

ۇزىلگەن تامشى بولىپ ەرتە كوكتەم، جاقتاۋىن تەرەزەمنىڭ شەرتەدى ەپپەن. بارادى سىلق-سىلق كۇلىپ بالا بۇلاق، جىپ-جىلى التىنكۇرەك ەركەلەتكەن. قىستى اقجەم دەگەندەي ءبىر اھ ۇر تۇزدە، ءتۇسىرىپ جىبەردى اللا اقىرعى ىزگە. قازدار تومەن، تىرنالار بيىك ۇشىپ، لەك-لەگىمەن ورالىپ جاتىر بىزگە.

 

ءبىز دەگەنىم جىلى جاق – قازاقستان، قۇستار كوكتە قاناتىن جازا ۇشقان. كۇن دوڭگەلەپ قۇلادى ۇياسىنا، اۋماي قىزعان ءبۇيىرى تازا مىستان.

 

اۋىر-اۋىر ويلارعا باتتىم دا ەسكى، ءوتىپ قىستان امان-ساۋ قاتقىل دەستى، – جاڭبىر مەنەن ءسۇت ءيسى اڭقىپ تۇرعان، كوك شالعىنعا كومىلىپ جاتتىم كەشكى.

 

تاستاي ءبىر ءبۇر بەتىنە قىنا تەپكەن، قاعىلمايدى اراعا سىنا تەكتەن. قۇلاقتانىپ الىستا اي دا تۋدى، جايلى ءتيدى-اۋ، سەزەمىن، مىنا كوكتەم.

 

* * *

 

تۇرعان تالعا كورسەتىپ يمە قالىپ، قاراي-تۇعىن بەيمەزگىل كۇي مە، نالىپ. قارا كۇرەڭ وتىردىم سۋعا قاراپ، اپ-اۋىر مۇڭ كەۋدەمدى بيلەپ الىپ.

 

جۇرەگىمدى ساعىنىش سىزداتادى، سىزداعان ءبىر سو تۇستا قىز جاتادى. الىپ تۇلا بويىمدى، جان-تانىمە، سوققان سۋىق جەلىمەن كۇز باتادى.

 

باياۋ ءتۇسىپ كەلەدى كەش قاباعىڭ، وتتى-كەتتى جايلاردى ەسكە الامىن. جەلبىر-جەلەڭ ءجۇر بالا جەلوكپەلى، الماعانداي سۋىقتىڭ سەس ساباعىن.

 

مەزگىل جاندى كەلەتىن ورتەدىگە، قىلىن كوڭىل كۇيىمنىڭ شەرتەدى مە؟ ەسكە الىپ وتىرمىن كەزدەرىمدى، كورىنەتىن ۇقساستاۋ ەرتەگىگە.

 

تۇرسا دا ءۇيى قول سوزىم، كوز كورىمدە، ۇقساپ قىرىق بۇرىمى وزگە ورىمگە، – كورىنەتىن كۇنەكەي قىز سياقتى، ىزدەپ شىققان ءىز باعىپ كەزدەرىمدە.

 

جالىنان ءبىر ۇستاتىپ ساياق جالعان، تىرلىگىمدى كەز بار ما، اياپ قالعان؟! ەرتەكتەگى سياقتى ماحابباتىم، باقىتپەنەن جوق، ءبىراق، اياقتالعان.

 

* * *

 

بوي الدىرماي بولمىسى قۇس توزىمگە، كورىنبەستەن ءبىر مىسقال سۇس كوزىندە، – بىلمەي-تۇعىن شىن اتىن ەشبىر ادام، قايتىس بولدى قاريا قىس كەزىندە.

 

كەزدى وتكىزىپ باسىنان اۋىر جاستان، جاقسى ءبىر جان اۋىلعا باۋىر باسقان، – ساباۋ باستى قالپىمەن ەش زيانسىز، ءوتتى ومىردەن وقىستان اۋىرماستان.

 

تۇرماي-تۇعىن الدىڭدا ءجيى اقتالىپ، كورسەتەتىن ۇلگىدەي ۇياتتى، انىق، – جىلاپ تۇردى باسىندا ۇلكەن-كىشى، اعايىنىن جوعالتقان سياقتانىپ.

 

شىققان شۋلى دۇنيە-اي ايران-سالى، قايدا ءوتتى ەكەن قارتىڭنىڭ قايران شاعى. سىرىن شەرتىپ ەش جانعا ايتقان ەمەس، ءارى جۇمباق كەلگەنى قايدان تاعى.

 

قارالى جۇرت تارتىلعان ەلەپ پە، استى، مىسالى، كوڭىل كۇيى جەلەك قاشتى. سوڭىندا قالىپ شالدىڭ قورجىن تامى، سودان سوڭ قالدى ءيتى شەلەك باستى.

 

كەلمەي-تۇعىن جاعدايعا ارىپ كۇتتى، قارا سۋىق جەر بەتىن قارىپ ءبىتتى. قىتىمىر قىس، ايتەۋىر، قىرىن كەلمەي، جەڭىل بولدى جەرلەۋ دە جارىقتىقتى.

كەشكى سۋرەتى

شورشىعان شورتان اي دا قايدا قالدى،
كۇڭگىرت كەش كوڭىلىمدى جايلاپ الدى.
ەتەگىن قىمتاي تۇسكەن قاراڭعىدا،
قۇلاتتىم بۇكىر بەلدەن ويعا مالدى.

قىز باققان اجە قالاي كوز ىلەدى،
ءبىر كۇيبەڭ اۋىل جاقتا سەزىلەدى.
جالىنىن جانارىمنىڭ جەل كوتەرىپ، قىلشىق مۇرت قىلاڭ ۇرعان كەزىم ەدى. مازدايدى ءبىزدىڭ ۇيدە ماي شام عانا، سەزەمىن جول سۇزەدى بايسالدى انا. قۇلىنىن كۇتكەن جانعا كوزىن ىلمەي، قارا ءتۇن قاناتىڭدى جايساڭ نالا. سىر بويى. سۋدىڭ سالقىن ەستى لەبى، جۇرەتىن ورىندالماي ەش تىلەگى، - پاداشى پەردەن شالدىڭ اۋلاسىنان، بەلگىلى " بەسىك جىرى" ەستىلەدى. كۇيدەمىن كورىنىسكە وسى شۇكىر دەر مەن، كوڭىلسىز اي دا تۋدى ءۇتىر كورگەن. رەزەڭكە ەتىكتى قولپىلداتىپ، قۇلادىم مالمەن بىرگە بۇكىر بەلدەن. *** اۋىلدىڭ جانى كول ەدى،
اياداي عانا كولەمى،
اۋماعان شىمشىق كوزىنەن.
ارادا جىلدار وتسە دە،
اينىتپاي ونى سەزىنەم.

جانارى جانعان لاعىلداي،
ەركەم- اي، ەلىك لاعىنداي، باسىنا بىردە بارعانبىز. تۇسكەنىمدى سوندا بىلمەپپىن، سوقپاققا وزگە،ارمان قىز. ول كەزدە مۇڭدى ويلاپ پا ەم، وتىرار ەدىم ويناپ مەن، ومىراۋىڭا اي قاداپ. تۇراتىن ءبىزدى اسپاننىڭ، سۇتتەي اق نۇرى ايمالاپ. وڭىنان تۋعان اي،كۇنى، ەركە ەدى اۋىل ايدىنى، جەل سۇيگەن قامىس، قۇراعىن. بۋلىعىپ تۇردىق باسىندا، بويىمىزدى بيلەپ ءبىر اعىن. تىپ-تىنىش جاتقان ايدىنعا، قۇلاشتاپ قانات جايدىم دا، شالقالاپ كوك تاس لاقتىردىم. كۇلىمدەپ كوزىڭ اربالىپ، دىرىلدەپ ءوزىڭ شاق تۇردىڭ. جامىلىپ ماقپال ءتۇندى ىزگى، كۋا ەتىپ قايىڭ، جۇلدىزدى، سەنى ەركەم باتىل ءسۇيدىم مەن. ەشجەردە ەشكىم تاتپاعان، ەرنىڭنىڭ بالىن قيدىڭ سەن. قوسىلعىن، دوسىم، قوسىلما، ەڭ كەرىم كەزىم وسىندا، وتە شىعىپتى قاس-قاعىم. جاس جانىم ءقازىر وزگەشە، وزگەشە ،ءتىپتى، اسپانىم. *** جازدىڭ ءبىر ۇزىلسە دە اقىرعى ءانى،
وكسىگىن باسالماي جەل جاتىر ما ءالى، -
قۇلاققا شالىنادى جۇمباق سىبدىر،
ساباننان سۋىرىلعان شاتىرداعى.

قاباعىن قارىس ءتۇيىپ قاراي ما كۇز،
سۋىق ءسوز قۋعان ەلگە تارايدى اڭىز، -
ەرىكسىز سەزىم بيلەپ بويدى العان، ءسۇيىسىپ تۇرعاندا ەسكى سارايدا ءبىز. قيىلا قاققان كوكتىڭ بوز قاسىنداي، سۇپ-سۇيىق سالقىن ساۋلە سوزباسىن با، اي؟! ەرنىمە كەرمەك تامشى ءتيدى جۇمساق، جىپ-جىلى وتپە جازدىڭ كوز جاسىنداي. جايىلعان قاراڭعىلىق تاراپتى ىنگە، تۇرسىڭ سەن مىسىق كوز اي قاراپ كىمگە؟ بويىنا تىنىشتىقتىڭ قان جۇگىرىپ، قىزىعىن قيدى جاستىق باراق تۇنگە. كۇرەڭ كۇز تىنىش تاپتى ءيىپ باستى، بالىمەن ارلاستىرىپ كۇيىكتى استى. سۋىق ءسوز، كەرمەك تامشى، ىستىق ەرىن، بۇل دەگەن اڭگىمە ەمەس ءتيىپ قاشتى. *** تۇنگى قالادا تىنىشتىق. قالا. تۇنگى ىزعار،
جاتقىزباي ەلدىڭ وسەگى، -
سىرلاسىم بولىپ جۇلدىزدار،
كەلەمىن بويلاپ كوشەنى.

ولار دا، كوكتە ىز بار ما،
كوڭىلسىز قاباق تۇر باعىپ.
كوبەلەك كوڭىل قىزدارعا، قارايمىن مەن دە ۇرلانىپ. جابايى مىسىق كوزىندەي، ايدىڭ دا ءجۇزى سالقىنداۋ. بولمايتىن، ءسىرا، سەزىنبەي، جوعالتقان جازعى قالپىن باۋ. تىرشىلىك ۇزاق، جول قىسقا، ىسىمدە كەيبىر شۋ باسىم. داۋا جوق ەكەن بولمىسقا، كىدىلەۋ قىستا تۋعاسىن. كوز شالدى كورىنىس الاعاش، ۇقسايدى ءتۇرلى ەلەسكە، - شايقالعان ماستاي، انا، اعاش، كولەڭكەم مەنىڭ ەمەس پە؟. *** باۋىرجان ءالىقوجاعا مۇڭ-تابى بار تىرلىكتە، كۇرسىنبەگىن، 
بىلەمىن تال بويىڭا جىر سىڭگەنىن. 
جامان ەمەس، جاپ-جاقسى جىرىڭمەنەن، 
جاستىعىمدى قايتالاپ ءجۇرسىڭ مەنىڭ. 

سالعانىمەن سان دەرتتى تەزىنە مۇڭ، 
ونىڭ ءالى-اق تابارسىڭ ءوزىڭ ەمىن. 
كوزىڭنەن مەن تاڭ شىعىن كورەمىن دە، 
سوزىڭنەن مەن اقىندىق سەزىنەمىن. 

مىنەزبەنەن Cىر كەشتى، استى قۇمدى، 
ار اتتى شىعارما ەستەن باستى ۇعىمدى، 
كەش پە باستان قايىقتاي قايرانداتار، 
اراقپەنەن ۋلانعان جاستىعىمدى. 

جوعالتقان ادامداي-اق باستا باعىن، 
ايتەۋىر، ءبىر ەلەستەن جاسقانامىن. 
كەزىمدى قايتالاما قارعام مەنىڭ، 
توبەلەستەن جارىلعان قاس-قاباعىم. 

تىرلىكتە قىسقا جىپكە كەلەتىنگە، 
ۇمىتپا جۇرگەنىڭدى جەل وتىندە. 
و، ءىنىم اقىن بولىپ تۋساق ەگەر، 
شىعارمىز اقىن بولىپ ولەتىن دە.   امانحان ءالىم ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعىمەن كەڭىرەك تانىسۋ ءۇشىن، اقىننىڭ جەكە بلوگىنا كىرسەڭىزدەر بولادى: http://akikatkaz.kz/redaktor/ نەمەسە facebook پاراقشاسىندا  https://www.facebook.com/profile.php؟id=100007360562723 جاۋاپ الماسا الاسىزدار.