ونىمەن ىمىراسىز كۇرەس قاجەت. بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار توڭىرەگىندە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى، «نۇر وتان» پارتياسى فراكسياسىنىڭ مۇشەسى، ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر، قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى، تەرروريزم جانە ەكسترەميزمگە قارسى جاڭا زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى جانات جاراسوۆپەن سۇحباتتاسقان ەدىك، دەپ حابارلايدى Qamshy.kz aikyn.kz سايتىنا سسىلتەمە جاساپ.

– بيىلعى جىلدىڭ 10 ماۋسى­مىندا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتى­رىسىندا ەلباسى ۇكىمەتكە ەكسترەميزمگە جانە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋدى، كوشى-قون جانە ءدىني بىرلەس­تىكتەردى ودان ءارى رەتتەۋدى، قارۋ-جاراقتى ساقتاۋ جانە ساتۋ ءتار­ءتىبىن قاتاي­تۋدى قاراستىراتىن جاڭا زاڭ ازىرلەۋدى تاپسىردى. بۇل جوبا قا­ءزىر ءماجىلىستىڭ قا­راۋىندا. جانات ابدوللا ۇلى، بۇل زاڭعا قانداي مىندەتتەر جۇك­تە­لۋدە جانە نەندەي تۇجىرىم­دامالىق وزگەرىستەر قاراس­­تى­رىلىپ وتىر؟
– بۇگىندە بۇكىل الەممەن ءبىر­گە ءبىزدىڭ قازاقستان جاڭا ءومىر شىنايىلىعىنا، وزگەرىستەر بەل­دەۋىنە قادام باستى. ءقازىر ءقاۋىپ­سىزدىكتىڭ الەمدىك جۇيەسىنىڭ بە­رىكتىگى سىنالۋدا. وسىعان وراي قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ پروبلەماسى وتە وزەكتى بولىپ وتىر.
قارقىندى دامۋشى ەلدىڭ گراۆيتاسياسى بولادى، تيىسىنشە، باي-باقۋاتتى ەل تەك ينۆەستورلار ءۇشىن عانا ەمەس، سونداي-اق زاڭ­سىز ميگراسيا سىرتىندا، لاڭكەس­تەر ءۇشىن دە تارتىمدى بولا ءتۇ­سەتىنى كۇمان تۋدىرمايدى. دە­مەك، قاۋىپسىزدىكتىڭ ءتۇيىندى ءما­سەلەلەرىن شەشۋ ەلباسى «قا­زاقستان – 2050» ستراتەگياسىندا قويعان باستى ماقسات – دامىعان ەل جولىنداعى ترانسفورما­سيا­نىڭ ورتاق ۇدەرىسىنەن اجىرا­عىسىز ماسەلە ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت.
ءححى عاسىردا ەكسترەميزم جانە تەرروريزم سىن-قاتەرىنە لايىقتى جاۋاپ بەرۋ – ءتۇرلى جاھاندىق تاۋەكەلدەرگە قارسى تۇرۋدا ماڭىزدى فاكتور بولا­تىنى ايدان انىق. قازىرگى تورتكۇل دۇنيەنى تۇگەل جايلاعان جاھاندانۋ جاعدايىندا بۇل – مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق جانە وركەنيەتتى دامۋىنداعى، ولاردىڭ باقىتتى بولاشاعىن قۇرۋداعى تۇعىرلى ماسەلە.
وسى ورايدا ۇلت كوشباسشى­سىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنىپ جاتقان جاڭا قادامدار ءار ازاماتتىڭ، قوعامنىڭ جانە مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن كۇ­شەيتىپ قانا قويماي، ەلدىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دا­مۋى­نىڭ ورتاق ارحيتەكتۋراسىنا قولداۋ كورسەتەدى. بۇل شارالار قازىرگى عانا ەمەس، بولاشاق ۇر­پاقتىڭ اماندىعىنا، قۇندى­لىقتارى مەن وركەنيەتىن ساق­تاۋىنا جاعداي جاساۋعا باعىت­تالعان.
ال جوبانىڭ وزىنە كەلسەك، راسىندا، «قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەكسترەميزمگە جانە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋ­رالى» زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭە­سىندە بەرگەن تاپسىرماسىنا وراي ءازىر­لەندى. وعان اقتوبە مەن ال­ماتىدا ورىن العان تەرروريستىك اكتىلەر نەگىز بولدى. بۇل قايعىلى وقيعالار مەملەكەتتىلىك پەن ەلدىڭ بولاشاعىنا زور ءقاۋىپ ءتون­دىرەتىن وسىناۋ زۇلماتتى قۇ­بىلىسقا قارسى تۇرۋ ءۇشىن قا­زاقستاننىڭ ۇلتتىق زاڭناماسى دا جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىنىن كورسەتىپ بەردى. 
ءدىني ەكسترەميزم مەن تەررو­ريزم قازىرگى كەزدە بۇكىل جەر-جاھاندى شارپۋدا. وكىنىشكە قاراي، وركەنيەتتى الەممەن بىرگە ءبىزدىڭ مەملەكەت تە بۇل قاتەرلى الەۋمەتتىك زۇلىمدىققا كەزىگىپ وتىر. وڭىرلىك الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق پروبلەمالار، ازا­ماتتاردىڭ ەلەۋلى بولىگىندە، اسىرەسە جاستار اراسىندا تەرەڭ، بەرىك ءدىني تانىم-تۇسىنىكتەردىڭ عانا ەمەس، سونداي-اق زايىر­لىلىق ۇستىن مەن جەتكىلىكتى ءبى­ءلىم­ءنىڭ جوقتىعى ءسوزسىز، زور­لىقشىل ەكسترەميزم يدەولوگيا­سىنىڭ تارالۋى ءۇشىن قولايلى، قۇنارلى ورتا قۇرۋدا، سونىمەن بىرگە، بۇل قازاقستان ءۇشىن دە تەر­روريستىك قاۋىپ-قاتەر دارەجەسىن ارتتىرادى. 
وسى ايادا جەكەلەگەن لاڭكەستىك جانە ءدىني ەكسترەميستىك ۇيىمدار ورتالىق ازيا وڭىرىندە، سونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز اۋماعىندا ءوز ىقپالىن بەكىتۋ باعىتىندا ماق­ساتتى قادامدار جاساۋدا. 
التىنشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنتتىڭ ەكىنشى سەسسياسىن اشقانداعى سوزىندە مەملەكەت باس­شىسى ەل قاۋىپسىزدىگىنىڭ زاڭ­نامالىق نەگىزدەرىن نىعايتا ءتۇسۋ قاجەتتىلىگىنە ەكپىن ءتۇسىردى جانە اتالعان زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى كە­زەكتە قابىلدانۋعا ءتيىستى با­سىم­دىقتى زاڭ رەتىندە اتادى.
– زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ ۇدەرىسى قالاي جۇرۋدە؟ جۇمىس توبى مۇشەلەرىنىڭ جانە زاڭ جو­باسىن ازىرلەۋشىلەردىڭ ۇستانىم بويىنشا ءوزارا قايشى كەلىپ وتىرعان تۇستارى بار ما؟
– تەك بۇل عانا ەمەس، كەز كەلگەن زاڭ جوباسىن جۇمىس توپ­تارىندا، كوميتەت وتىرىستا­رىندا قاراۋ كەزىندە ارينە، سۇ­راقتار تۋۋى، ءتىپتى كەيبىر نور­مالار بويىنشا قىزۋ ايتىستار ءبىراز ۋاقىتقا سوزىلۋى مۇمكىن. دەگەنمەن، بارلىق قايشىلىقتار تالقىلاۋ بارىسىندا تاراپ، شەشىمىن تاۋىپ جاتادى. اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ جايىنا توق­تال­سام، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى باسقا دا مۇددەلى مەمورگاندار­مەن بىرگە، ەكسترەميزم مەن تەر­روريزمگە قارسى ءىس-قيمىل سالا­سىنداعى زاڭنامانى كۇشەيتۋ باعىتىندا ۇلكەن جۇمىس جۇرگى­زىلۋدە. ايتسە دە، جوبادا دەپۋ­تاتتاردا، جۇمىس توبى مۇشە­لەرىندە عانا ەمەس، سونداي-اق ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىندە دە الاڭداۋشىلىق تۋعىزعان تۇستار بار. 
اتاپ ايتقاندا، تۇرعىن ءۇي قو­جايىندارىن ءوز مەنشىگىندەگى تۇرعىن ءۇي جانە تۇرعىن ۇيلىك ەمەس باسپانادا ازاماتتاردى، ەلىمىزدىڭ ىشكى ميگرانتتارىن تىركەۋگە مىندەتتەۋ ۇسىنىلادى. 
ايتقانداي، وسى بەيسەنبى، 22 قىركۇيەك كۇنى پارلامەنت ءما­ءجىلىسى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ اياسىندا وتكىزگەن «قازىرگى كە­زەڭدەگى ەكسترەميزم مەن تەر­ءروريزمنىڭ الدىن الۋ مەن جولىن كەسۋدىڭ زاڭنامالىق جانە ينس­تيتۋسيونالدىق شارالارى» تا­قىرىبىنداعى دوڭگەلەك ۇستەلدە دە ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى تىركەۋ-رەگيستراسيا ماسەلەسىنە تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپ، مۇقيات پى­سىقتاۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، بۇل سيپا­تىندا تىركەۋدىڭ تيىمدىلىگى تومەن، جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى تەتىگى جوق، زاڭبۇزۋشىلىقتارعا الىپ كەلۋ جانە كوررۋپسيالىق تاۋە­كەلدەرگە سوقتىرۋ ىقتيمالدىعى بار. 
ءوز كەزەگىندە باس پروكۋراتۋرا مەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى باس­شىلىقتارىنىڭ وكىلدەرى بۇل وزگەرىستەرگە تۇسىنىكتەمە بەرە كەتتى. ولار تىركەۋ ماسەلەلەرى ۇلت­تىق زاڭنامادا سوناۋ 1993 جىلى ايقىندالعانىنا نازار اۋدارتتى. ياعني، بۇل نورما قول­دانىستا بار. ءبىراق سونىمەن بىرگە تىركەۋ مەرزىمى قىسقارعالى تۇر. بۇعان دەيىنگى تالاپ بويىنشا وزگە ەلدى مەكەندە ون كۇننەن ارتىق تۇرعان ءبىزدىڭ ازامات وسى مەرزىم وتكەننەن كەيىن سول جەردە تىركەۋگە تۇرۋعا ءتيىس جانە بۇل راسىمگە وعان 3 اي مەرزىم بەرىلەدى. ەگەر ءۇش اي ىشىندە تىركەلمەسە، ەڭ الدىمەن، وعان ەسكەرتۋ جاسالادى. تالاپتى سوندا دا ورىنداماسا، اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تار­تىلادى، ياعني ايىپپۇل تولەيدى. جاڭا زاڭ جوباسىندا «ون كۇن مەرزىم» قالادى. الايدا ودان كەيىن تىركەۋگە كەسىلەتىن ۋاقىتتى ءبىر ايعا دەيىن قىسقارتۋ ۇسى­نىلعان.
بۇل رەتتە سول ادام تۇراتىن باسپانانىڭ يەسىن دە جاۋاپكەر­شىلىككە تارتۋ كوزدەلۋدە. جازا­لانباۋ ءۇشىن ءۇي يەسى ون كۇننەن ارتىق تۇرعان ازاماتتى سوندا تىركەۋگە تۇرعىزۋعا مىندەتتى بو­لادى. ارينە، مۇنداي جاڭا تالاپ پەن جاۋاپكەرشىلىك قوعامدا قىزۋ پىكىرتالاس تۋعىزدى. قازاق قو­ناق­جاي حالىق، كەلىمدى-كەتىمدى كىسىسى كوپ بولادى، ولاردىڭ كەيبىرى ۇزاعىراق جاتىپ الۋى مۇمكىن. ال ەلباسى قوعامنىڭ پىكىرىنە قۇلاق قويۋدى قاداپ تاپسىرعانى ءمالىم. سوندىقتان وسى ماسەلە بويىنشا بىرنەشە مارتە جۇرگەن پىكىرتالاستاردان كەيىن بۇل نورمانى قايتا قاراپ، ەگجەي-تەگجەيلى پىسىقتايتىن بولىپ شەشتىك.
ءبىز جۇمىس توبىندا بۇل ماسە­لەلەردى تالقىعا سالۋدامىز جانە ونىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋدىڭ باسقا جولدارىن ىزدەپ تابۋدامىز. پارلامەنتتىك ەمەس پارتيالار مۇشەلەرى مەن ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ ايتقانىن ەسكەرىپ، سونداي-اق ۇقك، ءىىم، باس پرو­كۋراتۋرامەن دە بىرلەسىپ، ناقتى تەتىكتەرى بار ىلكىمدى نۇسقالاردى، كوكەيگە قونىمدى نورمالاردى تۇزۋدەمىز. 
ءالى ۋاقىت بار، تالقىلاۋعا جاڭا كىرىسۋدەمىز. بۇل نورما­لاردى، ماڭىزدى زاڭدى اسىعا-اپتىعا قابىلداۋ ويىمىزدا جوق. سەبەبى، جۇمىس جاسامايتىن زاڭ ەشكىمگە قاجەت ەمەس. بىزگە، ەلى­مىزگە پىسىقتالعان، كەمەل، ءپار­مەندى، پايدالى زاڭ كەرەك. ونىڭ بارلىق نورمالارى زامان تا­لابىنا جاۋاپ بەرەتىن، ءتيىمدى بولۋعا جانە ءارقايسىسىن ىسكە اسىرۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرى بار بولۋعا ءتيىس. 
سوندا عانا بۇل زاڭ شىن ءما­نىندە ءارى ءىس جۇزىندە ۇلتتىق ءقاۋىپ­سىزدىكتىڭ قورعانىنا تۇرىپ، تەر­روريزم جانە ەكسترەميزمگە تە­گەۋرىندى توسقاۋىل قويادى. بىزگە كەرەگى دە وسى!
– زاڭ جوباسىنىڭ تۇساۋكە­سەرىندە ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر، قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ماۋلەن اشىمبايەۆ بۇل جوبانىڭ يدەولو­گيالىق جاعى كۇشەيتە ءتۇسۋدى تالاپ ەتەتىنىن ەسكەرتكەن بولاتىن. بۇل ماسەلە قالاي شەشىلۋدە؟
– تۇساۋكەسەردە دەپۋتات­تار­دان، ازاماتتىق قوعام قايرات­كەرلەرى مەن قۇقىقتانۋشىلار تاراپىنان كوپتەگەن ۇسىنىستار ايتىلعان. سونىڭ ىشىندە زاڭ جوباسىندا ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ الدىن الۋ جانە ولارمەن كۇرەسۋدىڭ يدەولوگيا­لىق تۇستارىن كۇشەيتۋ تۋرالى نور­مالار قاجەت ەكەنى اتالدى. ارينە، جۇمىس توبىنىڭ وتىرىس­تارىندا ولاردىڭ بارلىعىن قارايتىن بولامىز. ويتكەنى تەك تىيىم سالۋشى نەمەسە شەكتەۋ قويۋشى شارالارمەن شەكتەلسە، قىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىلدا ەرەكشە ناتيجەلەرگە قول جەت­كىزۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگى انىق. ونىڭ ۇستىنە كەلەسى توتەنشە وقي­عانىڭ بولۋىن كۇتىپ وتىرۋ ورىن­سىز، ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىن كەڭ تارتا وتىرىپ، يدەولوگيالىق جانە اعارتۋشىلىق جۇمىستى تۇراقتى جۇرگىزۋ قاجەت. بۇل رەتتە پروفيلاكتيكالىق جۇمىس ءجۇر­گىزۋ ءۇشىن قاجەتتى زاڭنامالىق بازا ءقازىردىڭ وزىندە بار.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2008 جىلعى جولداۋىندا قىلمىسقا قارسى تۇرۋداعى باسىمدىقتى ماقسات جازالاۋشى شارالار ەمەس، قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ بولۋعا تيىستىگىن اتاپ كورسەتۋى بەكەر ەمەس. سوندا پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن «قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ ال­دىن الۋ تۋرالى» زاڭى ازىرلەنىپ، 2010 جىلى قابىلدانعان بولا­تىن. مەنىڭ ويىمشا، الدىن الۋ­شى-پروفيلاكتيكالىق ماقسات­تاعى جۇمىستار ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ەلەۋلى ىق­پال ەتەدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىندا تۋىندايتىن كەز كەلگەن ماسەلەنى تەك سەنىمدىلىك نەگىزىندە، ءارى سىن­دارلى ديالوگ ارقىلى لايىق­تى شەشۋگە بولادى. ءبىز تەك قوعام بولىپ، بىرلەسە قيمىلداعاندا عانا ءوز ءومىرىمىزدى، ءوز وركەنيە­ءتىمىزدى ءقاۋىپسىز جانە جاقسىراق ەتە الامىز. سوندىقتان، اتالعان زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا پار­لامەنتكە كىرمەگەن ساياسي پار­تيالار مۇشەلەرىن، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جانە ءداستۇرلى ءدىن وكىلدەرىن، كورنەكتى قوعام قاي­راتكەرلەرى مەن قۇقىقتانۋ­شىلاردى تارتىپ وتىرمىز. ولار­عا زاڭ جوباسىن جاقسارتا­تىن، ونىڭ اسىرەسە، يدەولوگيالىق بولىگىن كۇشەيتەتىن ناقتى ۇسى­نىستارىن، كونسترۋكتيۆتى نور­مالارىن ۇسىنۋىنا ءمۇم­كىندىك تۋدىرۋدامىز. سەبەبى، الدىن الۋ شارالارىندا يدەولوگيالىق كۇشتى قۇرامداس بولىكسىز ءىس ءون­بەيدى. يدەولوگياعا قارۋ ەمەس، تەك قۋاتتى يدەولوگيا عانا ءتيىمدى قارسى تۇرا الادى. ءقازىر ءبىز جۇمىسقا تارتقان ساراپشىلار تاراپىنان وسى باعىتتا دا كەلەلى كەڭەس، سالماقتى ويلار كوپتەپ ايتىلۋدا. ولاردىڭ بارلىعى تۇجىرىمدالىپ، ەسكەرىلەدى.
قوعام وكىلدەرىنىڭ زاڭ جو­باسىن تالقىلاۋعا بەلسەنە قا­تىسۋى ولاردىڭ قاۋىپسىزدىك جو­لىنداعى ىنتىماقتاستىقتاعى وڭ ۇستانىمىن بەينەلەيدى.
– زاڭ جوباسى شىنىندا، قو­عامدا قىزۋ پىكىرتالاس تۋدىرۋدا. سوندىقتان ونىڭ باسقا دا ەلەۋلى تۇستارىنا، جاڭالىقتارىنا كەڭى­رەك توقتالا كەتسەڭىز؟
– بۇل قۇجات 5 كودەكس پەن 19 زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزەتىن بولا­دى. ول ارقىلى ۇلتتىق زاڭناماعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر قارۋ-جاراق اينالىمىنا، ونى ساقتاۋ ءتارتى­بىنە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ، ونىڭ ىشىندە ازاماتتىق جانە قىزمەت­تىك قارۋ-جاراق پەن وق-دارىلەردىڭ اينالىمى سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن، سونداي-اق كۇزەت قىزمە­ءتىن جۇزەگە اسىراتىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن مەملەكەتتىك با­قىلاۋدىڭ ەرەكشە ءتارتىبىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان.
بۇل زاڭ جوباسى ارقىلى قىل­مىستىق كودەكسكە زاڭ بۇزعان شەتەلدىكتەردى نەمەسە ازامات­تىعى جوق تۇلعالاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتىنا الاستاتۋدىڭ ءماجبۇرلى تارتىپپەن ورىندالۋىن، سونداي-اق ول تۇل­عاعا قازاقستانعا قايتا كەلۋىنە بەس جىل مەرزىمگە تىيىم ەنگىزۋدى قاراستىراتىن نورما ۇسىنىلىپ وتىر. ول تۇلعا قازاقستان ۇكىمەتى بەلگىلەگەن تارتىپپەن ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىنان شى­عا­رىلادى جانە كەرى كىرۋ ءمۇم­كىندىگى بەس جىلعا جابىلادى. بۇل شەتەلدىكتەردىڭ جانە ازاماتتى­عى جوق تۇلعالاردىڭ ەلىمىزدە بو­لۋىن، ولاردىڭ قىلمىستىق، اكىم­شىلىكتىك جانە كوشى-قون زاڭناماسىن ساقتاۋىن باقىلاۋدى قاتايتۋ ءۇشىن ەنگىزىلىپ وتىر. 
ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارى ءۇشىن قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز اي­نالىمى، زاڭسىز كوشى-قون جانە ەسىرتكى بيزنەسى سالاسىنداعى قىل­مىستار بويىنشا بالاما تەرگەۋدى ەنگىزۋ قاراستىرىلۋدا. ويتكەنى ەسىرتكىنىڭ جانە قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز اينالىمى، ۇلىقسات ەتىلمەگەن كوشى-قون ار­نالارى، حالىقارالىق تەرروريزم جانە ەكسترەميزمنىڭ قارجىلان­دىرۋ كوزدەرى، سونداي-اق ولارعا قاجەتتى كۇشتەر مەن قۇرالدار بولىپ تابىلادى. 
«اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ­شى­لىق تۋرالى» كودەكسىندە ازامات­تىق، قىزمەتتىك قارۋ-جاراق­تاردى، ولاردىڭ وقتارىن ساتىپ الۋ، ساقتاۋ، پايدالانۋ نەمەسە تاسىمالداۋ ەرەجەلەرىن بۇزعانى ءۇشىن ايىپپۇل سانكسيالارىن ۇلعايتۋ ۇسىنىلۋدا. ىشكى ىستەر مي­نيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىن­شا سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە وسى ەرەجەلەردى بۇزعاندارى ءۇشىن 
45 800 ادام اكىمشىلىك جاۋاپكەر­شىلىككە تارتىلعان. ال ايىپپۇل كولەمدەرىن كوتەرۋ ازاماتتىق جانە قىزمەتتىك قارۋ يەلەرىنىڭ جانە ونى پايدالانۋشىلاردىڭ قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىگىن ارت­تىرۋعا ءتيىس. 
بۇعا قوسا، قارۋ يەلەرىنە ىقپال ەتۋدىڭ جاڭا شاراسى ەنگى­زىلگەلى وتىر: ول بويىنشا اتالعان تۇلعالار قارۋدى ءقاۋىپسىز پاي­دالانۋ ەرەجەلەرى بويىنشا ءبى­ءلىمىن قايتارا تەكسەرۋگە باعىت­تالۋى مۇمكىن. ايتپەسە، ءقازىر ءبىلىمىن تەكسەرۋدەن تەك قارۋدى باستاپقى ساتىپ الۋ كەزىندە عانا وتەدى. 
قارۋ دۇكەندەرىنىڭ ورنالاسۋ ورىندارىنا قاتىستى تالاپتار كۇشەيتىلۋدە. سونداي-اق بۇدان بىلاي قارۋ-جاراقتى اتۋعا دايىن كۇيدە ساتۋعا تىيىم سا­لىنادى. ويتكەنى بۇل جاعداي لاڭكەستەردىڭ تەراكتى جاساۋ ءىسىن جەڭىلدەتىپ بەرەتىنى ايقىندالىپ وتىر. بۇل وزگەرىستەر اقتوبەدەگى قاندى وقيعا بۇدان بىلاي ەش­قاشان قايتالانباۋى ءۇشىن جا­سالۋدا: سول قالادا تەررورشىلار ەش قينالماستان ءارى شۇعىل تۇردە قارۋلاردى وقتارىمەن بىرگە قولعا ءتۇسىرىپ، ارى قاراي ولاردى بەيبىت تۇرعىندارعا جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەت­كەرلەرى مەن اسكەري قىزمەتشى­لەردى ولتىرۋگە قولدانعان. 
وسى جاڭا زاڭمەن قولدا­نىستاعى «بايلانىس تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋ ەنگىزىلەدى، وعان سايكەس، جەدەل-ىزدەستىرۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن ورگانعا بوگەلۋ، كەشىكتىرۋ اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستىڭ جاسالۋىنا سوق­تىرۋى مۇمكىن جاعدايلاردا جەلى­لەر مەن بايلانىس قۇرالدارىنىڭ جۇمىسىن توقتاتۋعا جانە ول تۋرالى تاۋلىك ۇدەرىندە باس پرو­كۋراتۋرانى كەيىن قۇلاعدار ەتۋگە مۇمكىندىك بەرىلەدى. 
زاڭ جوباسىندا ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە سەپتەسەتىن ءدىني توپتار مەن بىرلەستىكتەردىڭ قىزمەتىنە تىيىم سالۋ كوزدەلەدى. 
– لاڭكەستىكپەن ءتيىمدى كۇرەسۋ ءۇشىن وسى ماڭىزدى ىسكە تارتىلعان ورگاندار اراسىندا الاۋىزدىق ەمەس، ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ۇيلەسىم بولعانى ءجون. بۇل باعىتتا قانداي زاڭنامالىق وزگەرىستەر جاسالۋدا؟
– 2013 جىلدىڭ قاڭتار ايىن­دا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرا­لى» زاڭى كۇشىنە ەندى. ول لاڭكەس­تىككە قارسى تۇرۋ بويىنشا قىز­مەتتى ۇيىمداستىرۋ جانە ۇيلەس­ءتىرۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرىپ، قۇ­قىق­تىق رەگلامەنتتەۋگە باعىت­تالعان. مىنە، سول زاڭدا وسى ىسكە تارتىلعان ءاربىر مەملەكەتتىك ور­گاننىڭ وكىلەتتىگى مەن قۇزى­رەتىنىڭ ارا-جىگى ناقتى ايقىن­دالادى.
بۇدان بۇرىنىراقتا تەر­روريزمگە قارسى ءىس-قيمىل بويىن­شا قۇزىرەتتەر مۇددەلى مەمورگانداردىڭ بارلىعىندا بىردەي انىقتالا قويماعان ەدى. ۇلتتىق زاڭنامادا ولاردىڭ وكىلەتتىكتەرىنىڭ قولمەن قويعان­داي ناقتى بولىنبەۋى وسى ۇدە­ءرىستىڭ ساپاسىنا تەرىس اسەرىن تيگىزدى.
زاڭ بويىنشا ۆەدومستۆوارا­لىق كەڭەسشى-كونسۋلتاتيۆتىك ورگان – تەرروريزمگە قارسى ورتالىق پوزيسياسىنان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى جالپى ۇيلەستىرۋدى جۇزەگە اسىرادى. بۇل ورتالىق قۇرامىنا وسى كۇرەسكە جاۋاپتى بارلىق مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ باسشى­لارى كىرەتىنىن ايتا كەتكەن ءجون.
2013 جىلى مەملەكەت باسشى­سىنىڭ جارلىعىمەن قازاق­ستاننىڭ تەرروريزمگە قارسى ورتالىعىنىڭ شەشىمدەرىن استا­نانىڭ، وبلىستىڭ، رەسپۋبلي­كالىق ماڭىزداعى الماتى قالا­سىنىڭ نەمەسە اۋداننىڭ شەگىندە جۇزەگە اسىراتىن تەرروريزمگە قارسى كوميسسيالار تۋرالى تيپ­تىك ەرەجە بەكىتىلدى. بۇل كوميس­سيالاردىڭ باستى مىندەتتەرى – لاڭكەستىكتىڭ الدىن الۋ بويىنشا شارالاردى جوسپارلاۋ جانە وتكىزۋ، تەرروريزم كورىنىستەرىنىڭ سالدارلارىن ازايتۋ جانە جويۋ بولىپ تابىلادى. ءبىز پروفيلاك­تيكا باعىتىنداعى جۇمىستار وڭىرلەر دەڭگەيىندە جۇرگىزىلۋگە ءتيىس دەگەن سەنىمدەمىز. 
وسىعان وراي تەرروريزمگە قارسى كوميسسيالار جەرگىلىكتى جەرلەردە ەكسترەميزم مەن تەر­روريزمگە قارسى ءىس-قيمىل سالا­سىندا الدىن الۋشى پروفيلاك­تيكالىق جۇمىستاردى كۇشەي­تۋلەرى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز. ەلدىڭ جانە ءاربىر ازاماتتىڭ قاۋىپسىزدىگى وسى ىسكە تارتىلعان بارلىق قۇرىلىمداردان ءتيىمدى شارالار قابىلداۋدى جانە سول جولدا ۇيلەسىمدى جۇمىس جاساۋدى تالاپ ەتەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ اق تاڭى اتقان­نان بەرى ءبىزدىڭ ەلىمىز دارا جو­لىنان بۇرا تارتۋسىز، زاردابى اۋىر ورەسكەل قيمىلدارسىز، دابىر-دۇربەلەڭسىز ءارى الەۋمەت­تىك سىلكىنىستەرسىز دامىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ قاراۋىمىزداعى جاڭا زاڭ دا ەلىمىزدى ودان ءارى نىعايتىپ، ۇلى جەتىستىكتەرىمىزدى ەسەلەي بە­رۋگە ۇلەس قوسپاق.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!
ايحان ءشارىپ