رەسەي پسيحولوگى قازاق ايەلدەرىنىڭ ارحەتيپى تۋرالى: «ءدال وسى جەردە مەن ناعىز ايەلدىڭ قانداي بولۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندىم»

/uploads/thumbnail/20170709094947369_small.jpg

«ورىس ادامى ءومىر بويى ولگەن سوڭ نە ىستەيتىنىن ويلايدى. اعىلشىندىق سەنبىنى قالاي وتكىزەتىنىن ويلايدى. قازاقتارعا قاراسام   ومىرلىك ماقساتتارىنىڭ ناقتى قالاي بولاتىنىن بىلەدى. ول ايەلدەرمەن اڭگىمەدە قاتتى بايقالادى، -دەيدى پسيحولوگ  ۆالەنتينا دۋدكو.

انىقتاما ءۇشىن : ۆالەنتينا دۋدكو – پسيحولوگيا عىلىمىنىڭ كانديداتى، پسيحولوگ دوسەنت، پسيحولوگ-كوۋچەر،  جۇمىس ءوتىلىمى 23 جىل. رەسەي مەن ۇلىبريتانيادا جەكە پراكتيكاسىن جۇرگىزەدى. 

ۆالەنتينا استاناعا  جەرگىلىكتى مامانداردىڭ كاسىبيلىگىن كوتەرىپ، جەكە كەڭەستەر مەن كۋرستار وتكىزۋ ءۇشىن  ءبىر جىلعا  كەلگەن. وسىنداي ءساتتىڭ بىرىندە سۇحبات الۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. اڭگىمە قازاق ايەلدەرىنىڭ دىلدىك نەمەسە مەنتالدىقتارى تۋرالى بولدى.

- ۆالەنتينا،  ارحەتيپتەرگە ءومىرىڭىزدىڭ نەشە جىلىن ارنادىڭىز.  قازاق حالقى  جايلى نە ايتاسىز؟

- مۇمكىن، گەنەتيكالىق دەڭگەيدە مەن قازاق ەتنوسىنا قىزىعا قارايتىنمىن، كوز سىزىقتارى، جاقتارىنىڭ ەرەكشەلىگى.  ەستەتيكالىق جاعىنان وتە تارتىمدى، وتە سۇلۋ، ەجەلگى حالىقتاردىڭ ءبىرى.  ءومىر سۇرۋگە دەگەن تالپىنىستىڭ ءوزى ولاردى ومىرمەن شىنايى بولۋعا تاربيەلەگەن.  

- ءسىز، قازاق ايەلىن نە نارسەگە ۇقساتاسىز نەمەسە ولاردى  نەمەن بايلانىستىراسىز؟   -  تابيعاتقا ۇقساتامىن– كۇن، كەڭ دالا، جەل، ءبىر سوزبەن ايتقاندا – «ەركىندىك».  «ماقساتىنا جەتۋدەگى جىگەر عانا ەمەس»، جوق.  ەركىن رۋحتى، ياعني، ەركىندىكتە بولۋ، ەشقانداي  كەدەرگىگە قاراماستان ەركىن ءجۇرۋ.  بۇل ەركىندىكتى ويلارىنان، ومىرلەرى مەن سەزىمدەرىنەن توقتاتۋ استە مۇمكىن ەمەس.  

-  قازاقستاننىڭ پسيحولوگيالىق ارحەتيپىمەن تانىسۋ نەدەن باستالدى؟

-  اندەر مەن ەجەلگى ەپوستار، وسىنداعى ادامداردىڭ ەرەكشە كۇش-قۋاتىنان دەسە دە بولادى. مەنى بۋرابايداعى « جۇمباقتاستىڭ» تاريحى وتە قاتتى تاڭ قالدىردى. ول مىستان كەمپىر  مەن جاس قىزدىڭ وبرازىن ادەمى الماستىرىپ تۇرادى. بۇل تىم تەرەڭ ارحەتيپ.  مۇندا ەكى ستيحيانىڭ وبرازى – «قاتىگەز انا» جانە  « مەيىرىمدى انا».  

 مەيىرىمدى  انا- سەنىمدىلىكتى، العا جىلجۋ مەن  دامۋعا ىقپال ەتەدى. بارلىق ورىس فولكلورى وسىنىڭ نەگىزىندە.   قازاقستاندا وسىنداي تابيعي قۇبىلىس بارىن ەستىگەندە، مەن وتە قاتتى اسەردە بولدىم. قانشالىق اسەر العانىمدى سوزبەن جەتكىزە المايمىن.

جۇمباقتاستاعى ايەل وبرازى قازاق ايەلدەرىنىڭ قانداي ەكەنىن كورسەتىپ تۇرعانداي، اڭعالدىقتان باستاپ، جابايىلىق، شامادان تىس مەيىرىم، وتىرىك پەن الداۋدىڭ ورتاسىنداعى كۇرەس!  مىنە، وسى وبراز قازاق ايەلىنەن قاتتى بايقالادى.  ول سىرتتاي ۇستانىمدى، ىشتەي رۋحى مىقتى. ول كەز-كەلگەن قيىندىقتان ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن وتە الادى. مەن ءدال وسى جەردە ايەل ادامنىڭ قانداي بولۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندىم.   ۇزاق ىزدەگەنىمدى تاپقانداي بولدىم.

- ءسىز وتە سالماقتى جەرلەردە، الەمنىڭ بىرنەشە ەلدەرىندە جۇمىس ىستەگەنسىز.   قازاق ايەلدەرىنە  مۇنشالىق تاڭ قالۋىڭىزعا قانداي نارسە اسەر ەتتى؟  

- جۇمىستا مەن وتە سۋىق اداممىن، الدىما كەلگەن ادامنىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە تىرىسامىن. بۇل،  وتا جاساپ جاتقانداعى حيرۋرگتىڭ جاعدايى سياقتى.  ناۋقاسپەن بىرگە قينالىپ، كوڭىلىڭدى باسقا نارسەگە اۋدارۋعا بولمايدى.  مەن جايلى وسىعان دەيىن : «سەزىم دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلمەيتىن مامان»،- دەپ ايتاتىن .

ال، استانادا ءبىر ءتۇرلى سيمپتومدار پايدا بولدى. قازاقستاندىق ايەلدەرمەن قالاي كەزدەسەمىن، سولاي مەنى ەركىندىك رۋحى بيلەپ، كوزىمە جاس تولادى. مەن شىنايى، ادام جانىنا اسەر بەرە الاتىن ادامدارمەن كەزدەسۋدەمىن. العاش رەت وسىنداي كۇيدە ءجۇرمىن.  مۇنداي دوپينگتى قازاق ايەلدەرىنەن الىپ ءجۇرمىن. سەبەبى، ولارمەن  ءومىر تۋرالى اڭگىمە وتە شىنايى.

ماتەريال yvision.kz-تەن اۋدارىلدى. 

قاتىستى ماقالالار