گەرمانيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسقا ەكى ەلدىڭ كاسىپكەرلەرى دە اسا مۇددەلى. بۇل تۋرالى قر-داعى گفر ەلشىسى گيدو حەرس ماڭعىستاۋعا بارعان كەزىندە ايتتى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى اليك ايداربايەۆ گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ قر-داعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى گيدو حەرسپەن كەزدەستى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ا. ايداربايەۆ كەزدەسۋ بارىسىندا ماڭعىستاۋ وبلىسى مەن گەرمانيا كاسىپورىندارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا، ءبىلىم بەرۋ، مادەنيەت سالاسىنداعى ءوزارا قاتىناستاردى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن ەلشىگە العىس ءبىلدىردى. «قازاقستانداعى ميسسيام اياقتالدى. بۇگىن باتىس وڭىرىمەن قوشتاسامىن. مۇندا حالىقارالىق لوگيستيكانى دامىتۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر كوپ. ماڭعىستاۋ ەل ەكونوميكاسىنىڭ جۇرەگى، ۇلى جىبەك جولى جوباسىنىڭ ماڭىزدى تورابى دەپ سانايمىن. لوگيستيكا سياقتى سالالاردا وبلىس پەن گەرمانيا كاسىپكەرلەرى اراسىندا دوستىق ارىپتەستىك قاتىناس ورناعانىنا سەنىمدىمىن. مۇناي جابدىقتارىن جەتكىزۋ ماسەلەسى دامىپ، نىعاياتىن بولادى»، - دەدى ول.
بريۋسسەلدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەلگيا كورولدىگىندەگى ەلشىلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «قازاقستان: بىرلىك پەن جاسامپازدىقتىڭ 25 جىلى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. شاراعا ەۋروپالىق كوميسسيا جانە ەۋروپا سىرتقى ءىس-قيمىلدار قىزمەتىن قوسا العاندا ەۋروپالىق ينستيتۋتتاردىڭ شەنەۋنىكتەرى، ديپلوماتيالىق جانە پارلامەنتتىك كورپۋستار، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار، سونداي-اق جۋرناليستىك قوعامداستىقتىڭ وكىلدەرى قاتىستى. شارادا ءسوز سويلەگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەلگيا كورولدىگىندەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى الماز حامزايەۆ جينالعانداردى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «نۇرلى جول - بولاشاققا باستار جول» جولداۋىنداعى نەگىزگى قاعيدالارمەن، بەس ينستيتۋسيونالدىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىمەن، سونداي-اق G-Global، اتوم، الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ سەزى، استانا ەكونوميكالىق فورۋمى، ەكسپو-2017 جانە ەلىمىزدىڭ تاعى باسقا سىرتقى ساياسي باستامالارىمەن تانىستىرىپ ءوتتى.
«ەۋرووداق قازاقستاننىڭ نەگىزگى ينۆەستيسيالىق جانە ساۋدا سەرىكتەسى بولىپ تابىلادى. سوڭعى 10 جىلدا تاۋار اينالىمى 13 ەسە ارتتى، سونىمەن بىرگە ەو-نىڭ شەتەلدىك ينۆەستيسيالارى ون ەسە ءوستى. ەو مەن قازاقستان اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2015 جىلى 31،3 ملرد. دوللارعا جەتكەن، بۇل قازاقستاندىق سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ 51،4 پايىزىنا سايكەس بولىپ وتىر»، - دەدى الماز حامزايەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا، 2005 جىلدان باستاپ 2015 جىلدىڭ قىركۇيەگى ارالىعىنداعى كەزەڭدە ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنەن قازاقستان ەكونوميكاسىنا قۇيىلعان تىكەلەي ينۆەستيسيالاردىڭ اعىنى شامامەن 107، 4 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. «2015 جىلدىڭ 21 جەلتوقسانىندا قازاقستان ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىندە ەۋروپالىق وداقپەن جاڭا ۇرپاقتاعى كەلىسىم ورناتقان ءبىرىنشى ارىپتەس بولدى. كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى جاڭا كەلىسىم ەۋرووداق پەن قازاقستان اراسىنداعى ەكونوميكالىق جانە ساياسي بايلانىستارعا ايتارلىقتاي سەرپىن بەرەدى»، - دەپ اتاپ ءوتتى ا.حامزايەۆ.
قازاقستاندىق ديپلومات جينالعانداردىڭ نازارىن قر-نىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ، الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالدان باس تارتۋ، ەل اۋماعىندا ماگاتە قولداۋىمەن تومەن بايىتىلعان يادرولىق وتىن بانكىن ورنالاستىرۋ، ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماقتى قۇرۋ سياقتى يادرولىق قارۋسىزداندىرۋ جانە تاراتپاۋ سالاسىنداعى قادامدارىنا اۋداردى. قازاقستاننىڭ بەلگياداعى ەلشىسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنە باسا كوڭىل اۋدارتتى. قازاقستاندىق ديپلومات قازاقستاننىڭ بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە ءوتۋ ءوتىنىمى اياسىنداعى ءورشىل جوسپارلارىنا ەرەكشە ءمان بەردى. ءوز كەزەگىندە، ەۋروپا سىرتقى ءىس-قيمىلدار قىزمەتى ورتالىق ازياداعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى تويۆو كلاار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ءرولى، ايماقتىڭ ەۋروپالىق وداق ءۇشىن ماڭىزدىلىعى، سونداي-اق ق ر مەن ەو اراسىندا كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەلىسىم تۋرالى ايتىپ ءوتتى. شارانىڭ سوڭىندا قوناقتارعا ەستەلىك كادەسىيلار، جولداۋ جانە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باسقا دا باعدارلامالارى جازىلعان اعىلشىن جانە فرانسۋز تىلىندەگى كىتاپشالار، ءبىزدىڭ ەلىمىز جانە استانانىڭ كورىكتى جەرلەرى تۋرالى كىتاپتار مەن فوتوالبومدار، سونداي-اق الداعى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى مەن قازاقستاننىڭ بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە وتىنىمىنە ارنالعان ماتەريالدار تاراتىلدى.
سونىمەن قاتار ەۋروپالىق وداق قازاقستاندىقتارعا شەنگەن ۆيزاسىن بەرۋ ستاتيستيكاسىن جۇرگىزۋدى باستايدى. بۇل تۋرالى قازاقپارات تىلىشىسىمەن اڭگىمەسىندە ەو-نىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى، ەلشى ترايان حريستي (Traian Hristea) ايتتى.
«بىزدە مۇنداي شوعىرلاندىرىلعان ستاتيستيكا جۇرگىزىلىپ جاتقان جوق، ويتكەنى ەۋروپالىق وداق مۇشە-مەملەكەتتەرى وزدەرىنىڭ ۆيزا ساياساتىن تىكەلەي وزدەرى جۇزەگە اسىرادى. ءبىراق تا ءبىز ءقازىر ەۋرووداقتىڭ جاڭا ۆيزا كودەكسى بويىنشا ۆيزالاردى بەرۋ ماسەلەلەرىنە امبەباپ تۇرعىنى پراكتيكادا جۇزەگە اسىرۋدى باستادىق. كەزى كەلگەندە، بۇل بارلىق مۇشە-مەملەكەتتەردە شەنگەن ۆيزاسىن بەرۋدىڭ ءبىرىڭعاي قاعيدالارىنان باسقا، مۇمكىن، مۇنداي جيناقتالعان ستاتيستيكا پايدا بولۋىنا سوقتىرادى، دەپ سەنەمىن»، - دەپ اتاپ ءوتتى ول، ەۋرووداق قازاقستاندىقتارعا ۆيزا بەرۋ ستاتيستيكاسىن جۇرگىزە مە، دەگەن سۇراققا جاۋاپ قايتارا وتىرىپ.
ەسكە سالا كەتەيىك، وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قازاقستان ەو-مەن جانە ونىڭ مۇشە-مەملەكەتتەرىمەن كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. قازاقستاندا كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ ەكىجاقتى كۇن تارتىبىندەگى كوپتەگەن شەشىلمەگەن ماسەلەلەردى العا جىلجىتۋعا سەرپىن بەرەتىن بولادى، دەپ پايىمدايدى. سولاردىڭ ءبىرى - قازاقستاندىقتار ءۇشىن ۆيزالىق رەجيمدى جەڭىلدەتۋ بولماق.
«ءبىز ۆيزالىق رەجيمدى الىپ تاستاۋ جونىندە اڭگىمە كوتەرىپ وتىرعان جوقپىز، ءبىز بۇعان مۇددەلى ەمەسپىز. ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز شەنگەن ۆيزاسىن راسىمدەۋدە ەلەۋلى قيىندىقتارعا دۋشار بولىپ وتىرعانى دا، جاسىرىن ەمەس. بۇل ۆيزانى بەرۋ جانە الۋ ۇدەرىسى جەڭىلدەتىلەتىن بولادى، سونىڭ ىشىندە شەنگەن ۆيزاسىن الۋدا ءبىزدىڭ ازاماتتاردان تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار ءتىزىمى قىسقارتىلادى جانە جانە باسقا دا ماسەلەلەر شەشىلەدى»، دەپ ءتۇسىندىردى ق ر سىرتقى ىستەر ۆيسە-مينيتسترى رومان ۆاسيلەنكو وسى جىلعى ناۋرىزدا پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار، قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كوميتەتىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا.
ال 2016 جىلى 1 مامىردا قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمنىڭ جەكە ەرەجەلەرى ۋاقىتشا قولدانىلا باستادى. بۇل قۇجاتقا 2015 جىلى 21 جەلتوقساندا قول قويىلعان، دەپ حابارلادى ق ر ءسىم باسپا ءسوز قىزمەتىنەن. وسىعان دەيىن 2016 جىلى 25 ناۋرىزدا ق ر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ كەلىسىمدى راتيفيكاسيالاۋ تۋرالى زاڭعا قول قويدى. ەۋروپالىق تاراپتىڭ رەسمي حابارلاماسىنا سايكەس ۋاقىتشا قولدانىلاتىن ەرەجەلەردىڭ ىشىندە ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ قۇزىرەتىنە كىرەتىن شارۋالار عانا بار. سولاردىڭ ىشىندە - سىرتقى ساياسات جانە قاۋىپسىزدىك، دەموكراتيالاندىرۋ جانە زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ، ەكونوميكالىق جانە تۇراقتى دامۋ، ساۋدا، ەنەرگەتيكا، كولىك، قورشاعان ورتانى قورعاۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ت.ب. سالالارداعى ىقپالداستىق بار.
ەۋروپالىق وداققا مۇشە 28 مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق پارلامەنتتەرى قۇجاتتى راتيفيكاسيالاعان سوڭ كەلىسىم تولىق زاڭدى كۇشىنە ەنەدى. جاڭا كەلىسىم 29 سالاداعى ىقپالداستىق اياسىن كەڭەيتىپ، ق ر مەن ەو اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيسيالىق سالاداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىنە جول اشتى. سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ اتاپ وتكەندەي، «ەو-مەن جاڭا كەلىسىم ەۋروپالىق ينستيتۋتارمەن جانە ەۋروپامەن ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە نەگىز بولىپ، قازاقستاننىڭ ودان ءارى ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋىنىڭ كاتاليزاتورى بولماق». كەلىسىم ماتىنىمەن جانە ەۋروپالىق تاراپتىڭ حابارلاماسىمەن ق ر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ سايتىنان تانىسۋعا بولادى.
