نۇرعابىل جەڭىسبەك ۇلى – 1989جىلى 19ناۋرىزدا الاتاۋدىڭ باۋىرىنداعى تەكەس اۋدانىندا ومىرگە كەلگەن. قحر-دىڭ كۇيتۇن قالاسىنداعى "اقىندار ينستيتۋتىنىڭ" تۇلەگى. ولەڭدەرى رەسپۋبليكامىزدا جانە جۇڭگو، موڭعوليا ەلدەرىندەگى باسىلىمداردا جاريالانعان. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25جىلدىعىنا ارنالعان "ازاتتىعىم - عاجاپ كۇنىم" اتتى اقىندار انتولوگياسىنا ولەڭدەرى ەندى. ءار كەزەڭدە وتكەن اقىندار ايتىسى مەن جازبا اقىندار ءمۇشايراسىنىڭ بىرنەشە دۇركىن جەڭىمپازى.
ءتۇن، اقپان، اي نۇرى. . .
ءبىر ەلەستى ەسكە سالدى-اۋ قايعىلى،
ءتۇن،
اقپان،
اي نۇرى. . .
سەنىڭ مەنى ۇمىتقانىڭ قاي كۇنى،
مەنىڭ سەنى ۇمتقانىم قاي كۇنى؟ !
ءتۇن،
اقپان،
اي نۇرى
سەبەلەگەن ۇنسىزدىكتىڭ جاڭبىرى.
قاراڭقىعا سۇڭگىگەن جول. . .
مۇڭلى ب ا ق،
قايعىلى ەدى بارلىعى.
ءتۇن،
اقپان،
اي نۇرى،
اي نۇرىمەن تامىرلانعان قار گ ۇلى.
قار گ ۇلىنىڭ قاۋىزىنا جازىلعان
كوز جاسىمنىڭ تاعدىرى.
ءتۇن،
اقپان،
اي نۇرى. . .
كۇز
جۇيتكىپ جۇزگەن التىن تۇستەس بالىق-كۇن،
كىرپىگىممەن قارماق سالىپ جالىقتىم.
تاعىدا ءبىر كۇز كەلىپتى-اۋ ولكەمە،
قايتقان قازدىڭ قاناتىنان جاۋىپ مۇڭ.
سامال ىرعاپ وتكەن ەدى ءشوپ باسىن،
سار جاپىراق ۇزىلدى، انە،
(توقتاشى ! . . . )
جيرەن قۇلىن سەكىلدى ەكەن ول دا ءبىر،
جەلى ارقاننان ءۇزىپ قاشقان نوقتاسىن.
بۇل حاباردى ساي ىشىنە جايدى شىق،
دوڭ باسىندا وتىر ۇلىپ اي-كۇشىك.
جالعىز دوسىم-جارلى بايعۇز وكسىيدى
ءاجىمىڭنىڭ ەرنەۋىنەن قايعى ءىشىپ.
بۇل تابيعات مىڭ سارعايار، مىڭ كوكتەپ،
جاستىعىمدى تابا الام با ىزدەپ تەك؟ !
وسىلاي دەپ
قۇبىلاعا دۇعا وقيىم،
كوز جاسىمدى تاسپيىق قىپ تىزبەكتەپ. . .
ەكىنشى قۇس جولى
اق قايىڭدار جىلاپ جاتقان ولكەگە،
مىڭ سان جاسى قۇلاپ جاتقان ولكەگە،
قيماستىقپەن قوش ايتىسىپ قيقۋلاپ،
قۇستار قايتىپ بارا جاتتى
ورتەنە!
قيقۋىنان قۇلاپ مۇڭى قياقتى،
جەربەتىنە جەتى كوكتەن كۇي اقتى.
تۇزدىڭ سوڭعى بۇلقىنىسى سياقتى،
كۇزدىڭ سوڭعى كۇرسىنىسى سياقتى! . . .
قۇستار قايتىپ بارا جاتتى. . .
(ول انىق. )
ءبىر ارمانعا مىڭ ۇمىتپەن جول الىپ.
كەزدەسىپ ءبىز تۇردىق ءۇنسىز ەكەۋمىز،
جاپىراقتىڭ وكىنىشىن ورانىپ.
ءبىر جارانىڭ بەتىن تىرناپ كومىلگەن،
قايتىپ قۇستار بارا جاتتى كوگىمنەن.
– كوكتەمدى ىزدەپ بارا جاتىر! -دەدىڭ سەن،
– كۇزدەن قاشىپ بارا جاتىر. . . -دەدىم مەن !. . .
ءتۇڭىلۋ
بۇگىن تاعى سوقىر قايعى، سوقىر مۇڭ،
ساعان عاشىق بولعانىما وكىندىم.
كوكجيەكتى كىرپىگىمە كىلكىتىپ،
كوز جاسىمدى وتقا جاعىپ وتىرمىن.
قىبىلانىڭ ەتىپ العان گۇلىن مەڭ،
ساعىنىشتىڭ ءيسى اڭقيدى ىڭىردەن.
بۇرىمىڭداي بوپ ورىلگەن ويىما،
اسىلام دا ءولىپ الام بۇگىن مەن.
اسىلام دا الام ءولىپ، سەنە بەر،
بايعۇزداردىڭ زارىنا وراپ كومەدى ەل.
ارشىپ ال سەن كوز جاسىنان بەيۋاقتىڭ،
ءجۇز جىلدان سوڭ ىزدەپ كەلسەڭ
مەنى ەگەر. . . . . .
جيرەن بۇلاق
جيرەن بۇلاق. . .
كوشىرىپ تاڭدى،
ىڭىردەن اعىپ باستالعان.
تولقىنى بوياپ توتى-بۇلتتاردى،
ارناسىن سالعان اسپاننان!
اينالىپ اسەم ساعىمعا كوبىك،
تامشىلارىڭنان تاڭ ءۇزىپ.
جاستىعىمدى مەنىڭ جالىنعا كومىپ،
باراسىڭ قايدا اعىزىپ؟
جيرەن بۇلاعىم _ ەركە باستاۋىم،
ەرنىڭە ءتاڭىر كۇلكى ءۇيسىن.
اقىننىڭ مۇڭشىل ورتەپ اسقارىن،
كوكجيەكتەردە كىلكيسىڭ.
يىرىمدەنىپ ۇيىپ سان سۇراق تۇرار،
جول اشساداعى مىڭ سىرعا.
سول جيرەن بۇلاق
تامشى بوپ تۇنار،
قاراشىعىمنىڭ ۋسىندا.
وسىلاي بىزگە ءبىر كۇي ۇقتىرعان،
امان بول ۇلى تاعىلىم.
جەتى قات كوككە ءنىل قۇيىپ تۇرعان،
كوكجاسىل قىلىپ تامىرىن _
ەي، جيرەن بۇلاعىم
بۇگىن ءتىل بەردىم،
اقيقاتىڭنىڭ ايىت ءبارىن:
گۇلدىرلەپ شاپقان قۇلىن تۇندەردىڭ
عۇمىرىمدى ءىشىپ جاتقانىن ! ! !
جيرەن بۇلاعىم...
جيرەن بۇلاعىم ... ...
ءىڭىر ەلەگياسى
قوزى جون قىر،
كەشكىلىك سول تۇراعىم ! . . .
... ... ...
كوكجيەكتى ۇيىتىپ بوتا مۇڭعا،
قىزىل ءشاراپ-ىڭىردى تولتىرامىن،
قىزدىڭ بەلى سەكىلدى بوكالىما.
قىز كىرپىكتى شانشىلىپ سەزىم قايعى...
شاراپ ءيسى شاشىلعان كەڭ ولكەدە،
ولەڭ وقىپ بەرەمىن ءوزىڭ جايلى،
اي بەتىندە قاپ قويعان كولەڭكەڭە.
بايعۇزداردىڭ باتىسقا ۇزاپ ءانى،
مەن وتىرام باياعى سەرىگىم مۇڭ.
ونان ارى كوكجيەك قىزارادى،
تابى قالىپ قويعانداي ەرىنىڭنىڭ.
ءىڭىر ءوشىپ،
ىمىرتقا كوشىپ اعىن،
دوڭگەلەيدى،
اي كوكتە تۇنىپ تولىق.
جولىڭ نۇرلى بولسىن دەپ وتىرامىن،
كوز جاسىمدى اسپانعا ءىلىپ قويىپ! ! !
قوزى جون قىر _
كەشكىلىك سول تۇراعىم. . .
ەلەس
ءتۇن.
جانارىڭا اي جاسىرىپ، وت ءىلىپ،
وسى باقتا ءبىز ەكەۋمىز قوسىلىپ
قۇشاقتاسىپ
وبىسەتىن كۇن قايدا،
جاپىراقتىڭ الاقانىنا وتىرىپ.
كىرپىكتەرىڭ ءتۇن قۇشاقتاپ، ەكەۋمىز
ەلجىرەسىپ تابىسقاندا، كوكەم ءبىز. . .
جالعىزدىقپەن جابىرقايتىن جاس توگىپ،
جاسىل ەرنى ءدىر-دىر ەتىپ شەتەن-قىز.
بال كۇلكىڭدى شاشىپ تاستاپ كوپ باققا،
جاتۋشى ەدىك جاسىل شوپتە _ كوك تاقتا.
ەندى بۇگىن ەلەس ىزدەپ وتىرمىن،
ەسكى باققا ەنىپ كىرگەن سوقپاقتا.
ەكەۋىمىز ءتۇن جامىلىپ قوسىلىپ،
جاپىراقتىڭ الاقانىنا وتىرىپ
قۇشاقتاسىپ
وبىسەتىن كۇن قايدا،
كەۋدەمىزدە ىڭكارلىقتىڭ وتى ۇلىپ؟ !
نۇر ءتۇن قايدا،
كۇلكىڭ قايدا،
قىسىر مۇڭ،
ءبارى دە جوق، ءبارى دە ولگەن، تۇسىندىم !
. . . قارعالاردىڭ قاناتىنا جابىسىپ،
قارا ءتۇننىڭ قيقىمدارى ۇشىپ ءجۇر ! ! ! . . .
ءبارى دە ولگەن،
ءبارى دە جوق،
تۇسىندىم. . .
ەرتەك
تاعدىر بولعان وسىنداي. . .
جانى قۋاڭ
جارالى ءبىر جۇرەگىن بوزگە وراتىپ،
قىزىل ءىڭىر تامشىلاپ تامىرىنان،
ىمىرىت قىزى كوز جۇمعان
كەز بولاتىن ! . . .
بەكەت ءىشى
جوڭكىلىپ جۇرگەن تەڭىز،
كەپ جاتىر، كەتىپ جاتىر. . . تۇك ۇقپايمىن.
تەك قانا قۇلاعىما سىڭگەن لەبىز:
«مەن سەنى ۇمىتپايمىن ! » . . .
تۋراپ ءوتىپ توسىنەن دالا-بەلدىڭ،
سەنەن الىس باستالماق ساپار بۇگىن.
سەن عاناسىڭ تۇسىنگەن، قارا جولدىڭ
قارا قانجار سەكىلدى قاتالدىعىن.
ىستىق-ىستىق جاسىڭدى قۇشاعىما
قۇلاتتىڭ كەپ، مەندەگى مۇڭ ورتەندى.
ماحابباتتىڭ اينالىپ مىسالىنا،
وسىلايشا تۇگەيتىن
بۇل ەرتەگى ! . . .
ىمىرىت قىزى كوز جۇمعان كەز بولاتىن... ...
اڭساۋ
ورالار ما ەكەم بالاشاعىما،
قۇلپىرار مە ەكەم دالاشا مىنا.
قىپ _ قىزىل شاراپ ۇسىنشى ماعان،
تولتىرىپ گۇلدىڭ قاۋاشاعىنا! . . .
شايىرشا شالقىپ تەبىرەنەيىن،
ەركە بوكالدان ەرىن ەمەيىن.
ەرتەگى بولعان ەركە كوكەمدى،
ەركەلەتكەندەي ەمىرەنەيىن.
كوز جاسى تامعان كوبەلەكتەردىڭ،
گ ۇلى شاراپ قوي كونە بوكتەردىڭ.
كونە بوكتەردە كۇن كورە بەرمەي،
كوك بەلدى تاستاپ نەگە كەتكەنمىن.
جول اشامىن دەپ بولاشاعىما،
اقىماق باسىم اداسادى دا.
ءوزىمدى ورتەيىن
شاراپ ۇسىنشى،
تولتىرىپ گۇلدىڭ قاۋاشاعىنا؟ !. . .
ءتۇننىڭ تابان ىزدەرى
ىمىرىت-قىزدى باۋىزداعان. . .
قادىرلەمەي قايىران جارىن،
ءتۇن كەلەدى تەرەزەمە،
قولىنا الىپ اي-قانجارىن.
جانارىنا جۇلدىز تولىپ،
جالعىزدىق تۇر ومىرگە اسىق. . .
ءومىر ءجايلى ويلادى ءتۇن
شام نۇرىنان ءشولىن باسىپ!
ويلادى ءتۇن،
ويلاندى ءتۇن. . .
بۇرلەگەندە كۇن ءيىسى،
قالدى ءسويتىپ تەرەزەمدە
كولەڭكەنىڭ جىميىسى. . . . . .
اي جانە لي باي
تۋعان جەردىڭ جۋسانىنىڭ وتىن اپ
جانۋ-باقىت.
بۇيىرىپتى وسى ب ا ق !
ايتسەداعى بۇيىرماپتى، تۇلپاردىڭ
تۇياعىنان توڭكەرىلگەن توپىراق.
جانى جومارىت شايىرىم-اۋ. . .
قاي كۇزدىڭ
ەلەسىمەن جانارىڭنان قايعى ءۇزدىڭ.
وتىردىڭ عوي قولىڭداعى بوكالعا،
شومىلدىرىپ ءتۇن-بۇرىمىن اي-قىزدىڭ.
جاعىمپازشا جالتاقتاماي سەن مۇلدە،
قامىن ويلاپ تۋعان جەردىڭ، ەلدىڭ دە.
سۇلۋىڭنىڭ سارعايىڭقى وڭىنە،
ساعىنىشىڭنان بوياۋ سەۋىپ بەردىڭ بە؟ !
قۇس قايتقاندا قيقۋلاسا
قاز ءانى،
ول شايىردىڭ بىزگە جازعان عازالى.
مەن تۇسىنەم، ايعا عاشىق اقىننىڭ
سۇلۋلىقتان بولاتىنىن اجالى.
– كانە، ساحي! شارباتىڭنان قۇي،
ءىشىپ. . .
ساعىندىم! -دەپ،-تۋعان جەردىڭ ءيىسىن.
كەڭ كەۋدەسى اي عاشىعىن ەمىرەنتىپ،
كورپە-كولدە تابىستى ءبىر
سۇيىسىپ ! . . .
تۋعان جەردىڭ جۋسانىنىڭ وتىن اپ
جانۋ – باقىت.
بۇيىرىپتى وسى ب ا ق!
ايتسەداعى بۇيىرماپتى، تۇلپاردىڭ
تۇياعىنان توڭكەرىلگەن توپىراق !!!...
ەستەلىك
– كەزىم ەدى ول مەنىڭ ەس بىلەتىن،
ەرتەگى تاۋ،
قىستاۋى _ ەسكى، جەتىم.
قىزىل يەك ءىڭىردىڭ ساقالىنان
بايعۇز ءۇنى تامشىلاپ. . .
كەش كىرەتىن! . . .
جىبەرگەن سامايىنا اق شاشىپ ۋاقىت،
باستايدى اتام اڭگىمە
اسىل اقىق.
جۋسان كەشىپ كەلەمىز ەكەۋىمىز،
ادىم سايىن شەگىرتكە شاشىراتىپ.
«ول قىستاۋدا بار دەيسىڭ قايسى قىزىق،-
كۇرسىنەدى كاريا ءايتىپ-ۇزىپ _
قارا تاۋدىڭ باسىندا
كۇزەتتەگى
ارقار مەنەن تۇراتىن اي سۇزىسىپ!
ەكەۋىنىڭ قاراپ اپ مۇيىزىنە،
اپاڭ ويۋ باساتىن كيىزىنە. . . »-
سولاي ايتىپ تاعى دا كۇرسىنەدى
كەۋدەسىنەن ءبىر مۇڭلى كۇي ۇزىلە.
جۇزىنە اجىم تاستاعان قاشىپ ۋاقىت،
باستايدى اتام اڭگىمە
اسىل اقىق.
جۋسان كەشىپ كەلەمىز،
ەكەۋىمىز
ادىم سايىن شەگىرتكە شاشىراتىپ! . . . .
كەزىم ەدى ول مەنىڭ ەس بىلەتىن. . . . . .
دايىنداعان: بۇلعىن سۋسار