بۇگىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ۇلانى «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىندا قۇقىقتىق ءتارتىپ اسكەرى-ۇلتتىق ۇلاننىڭ قۇرىلعانىنا 25 جىل تولۋىنا ارنالعان سالتاناتتى ءىس-شارا ءوتتى. بۇل تۋرالى قامشى پورتالى «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ حابارلايدى.

ەل تاۋەلسىزدىمەن بىرگە كۇشتىك قۇرىلىمدار ىشىندە العاش قۇرىلعان بۇرىنعى ىشكى اسكەر، قازىرگى ۇلتتىق ۇلاننىڭ ءتول مەرەكەسىن «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ جەكە قۇرامى ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سالتاناتتى جيىنعا وڭىرلىك قولباسشىلىق اسكەري بولىمدەرىنىڭ جەكە قۇرامى، سونداي-اق،  بىرلەسە ارەكەت ەتۋشى جانە جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرىمەن قاتار ۇلتتىق ۇلان ارداگەرلەرى دە قاتىستى.

سالتاناتتى جيىن اشىق دەپ جاريالانىسىمەن، «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعى قولباسشىسىنىڭ تاربيە جانە الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى پولكوۆنيك سابىرجان سۇلەيمەنوۆ بايانداما جاسادى. ول ءوز بايانداماسىندا ۇلتتىق ۇلان اسكەرىنىڭ قالىپتاسۋ، دامۋ تاريحى، قىزمەتتىك-جاۋىنگەرلىك جۇمىسىنا كەڭىنەن توقتالدى. اسكەر تاريحىنداعى ماڭىزدى وقيعالاردى، وتان الدىنداعى بورىشىن ادال اتقارعان قىزمەت ۇزدىكتەرىن اتاپ ءوتتى.

ءىس-شارا بارىسىندا جاۋىنگەرلىك قىزمەت اتقارۋدا قىراعىلىعىمەن كوزگە ءتۇسىپ ەرەكشەلەنگەن اسكەري قىزمەتشىلەر، ءوزارا ارەكەتتەستىكتەگى ورگان قىزمەتكەرلەرى جانە ۇلتتىق ۇلان ارداگەرلەرى ۇلتتىق ۇلان باس قولباسشىسىنىڭ جانە وڭىرلىك قولباسشىلىق قولباسشىسىنىڭ گراموتالارىمەن، «قۇقىق قورعاۋ اسكەرىنە 25 جىل» كەۋدە بەلگىلەرمەن جانە باعالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.

ۇلاندىقتاردى ءتول مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتاۋعا ۇلتتىق ۇلان باس قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى گەنەرال-مايور البەرت ماتكاريموۆ، الماتى گارنيزونىنىڭ پروكۋرورى تلەكجان ساتكەن، بۇرىن قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارعان  وتستاۆكاداعى گەنەرال-مايور امىربەك توگۋسوۆ جانە باسقا دا ەل ازاماتتارى ارنايى كەلدى. قۇقىق قورعاۋ اسكەرىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرىنە جالىندى تىلەكتەرى مەن جىلى لەبىزدەرىن ارناعان ولار، وتان قورعاۋ جولىنداعى جاس جاۋىنگەرلەردىڭ جىگەرلى جولىنا ساتتىلىكتەر تىلەپ، مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتادى. ءوز سوزىندە گەنەرال-مايور امىربەك توگۋسوۆ: «بۇرىنعى ىشكى اسكەر، قازىرگى ۇلتتىق ۇلان قاتارىندا قىزمەت ەتۋ – ۇلكەن مارتەبە. ەل قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مەن تىنىشتىق جولىندا جان اياماي كۇرەسە ءبىلۋ – ەرلىككە ءتان يگى ءىس. سوندىقتان دا جاس ساردارلار مەن ساربازدارعا ايتارىم، انتتارىڭا ادال، قىزمەتتەرىڭە بەرىك، ىستەرىڭە مىعىم بولىڭدار. ويتكەنى وتان قورعاۋ جولىنداعى قىزمەت قاشان دا ابىرويلى جانە ابىرويلى بولىپ قالا بەرمەك! ۇلاندىقتار مەرەكەلەرىڭ قۇتتى بولسىن!» - دەپ اعىنان جارىلدى.

ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاننان كەيىن قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ىشىندە العاش بولىپ قازاقستان ىشكى اسكەرى قۇرىلدى. 1992 جىلدىڭ 10 قاڭتارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن. ءا. نازاربايەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى اسكەرلەرىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. 1992 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى اسكەرلەرى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. اسكەرلەر قۇرامىنا ماڭىزدى مەملەكەتتىك نىسانداردى كۇزەتەتىن ارنايى بولىمدەر ەندى. 2014 جىلعى 21 ساۋىردە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازاربايەۆتىڭ جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءىىم ىشكى اسكەرلەرى ۇلتتىق ۇلان بولىپ قايتا قۇرىلدى.

25 جىل بويى بۇرىنعى ىشكى اسكەر، قازىرگى ۇلتتىق ۇلاننىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى وتان الدىنداعى مىندەتتەرىن اتقارۋدا سەنىمگە سەلكەۋ تۇسىرگەن ەمەس. ۇلتتىق ۇلان اتقاراتىن بارلىق تاپسىرمالار جاۋىنگەرلىك سيپاتقا يە. جىلدار بويىنا ۇلتتىق ۇلاندا وتانعا ادالدىق، ونى قورعاۋعا ءارقاشان دايىن بولۋ، جوعارى جاۋىنگەرلىك ازىرلىك، اسكەري انتقا ادالدىق، قىراعىلىق، ساتىلماۋشىلىق، جاۋىنگەرلىك شەبەرلىكتى ۇنەمى جەتىلدىرۋ، ءتارتىپ پەن اسكەري دوستىقتى نىعايتۋ سىندى وزىندىك داستۇرلەر قالىپتاستى.

قۇقىقتىق ءتارتىپ اسكەرلەرى جاۋىنگەرلىك دايىندىق ازىرلىگى ارتىلعان بارلىق قىزمەتتىك-جاۋىنگەرلىك تاپسىرمالاردى ءوز ۋاقىتىندا اتقارۋعا مۇمكىندىك جاسادى. ۇيىمداستىرۋ جانە تاجىريبەلىك شارالار بولىمدەر مەن باسقارۋ ورگاندارىنىڭ جاۋىنگەرلىك جاعدايىن، ولاردىڭ ازاماتتارعا، قوعام مەن مەملەكەتكە قىلمىستىق جانە باسقا دا قول سۇعۋشىلىقتاردان، تونگەن ءقاۋىپتى دەر كەزىندە ەڭسەرۋ مۇمكىندىكتەرىن ارتتىردى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ۇلانى «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ قۇرامىنا الماتى، شىمكەنت، قىزىلوردا، تاراز جانە تالدىقورعان قالالارىندا ورنالاسقان، تۇزەۋ مەكەمەلەرىن كۇزەتۋ، سوتتالعانداردى جانە قاماۋعا الىنعانداردى ايداۋىلداۋ، مەملەكەتتىك ەرەكشە ماڭىزدى نىسانداردى كۇزەتۋ، قوعامدىق ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ، سونىمەن قاتار تابيعي، تەحنوگەندى جانە الەۋمەتتىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلاردىڭ سالدارىن جويۋ بويىنشا  قىزمەتتىك-جاۋىنگەرلىك تاپسىرمالار ورىندايتىن 11 اسكەري ءبولىمى كىرەدى.  

وتكەنگە كوز جۇگىرتە وتىرىپ، قازاقستاننىڭ رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىز، ەگەمەندى ەل رەتىندە قالىپتاسۋى مەن دامۋى جولىندا ۇلتتىق ۇلان اسكەرىنىڭ لايىقتى ورىن الاتىنىن جانە الەۋمەتتىك-ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ بىردەن-بىر كەپىلى ەكەندىگىن زور سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ويتكەنى قۇقىق قورعاۋ اسكەرلەرى قاشان دا وزدەرىنە ارتىلعان مىندەتتەردى تاباندىلىقپەن ورىنداپ، كۇندەلىكتى قىراعى قىزمەت اتقارادى. ۇلتتىق ۇلاننىڭ «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىندا دا وزدەرىنىڭ ەرلىكتەرىمەن كوزگە تۇسكەن بەيبىت كۇننىڭ باتىرلارى دا بارشىلىق. ولار – 3 دارەجەلى «ايبىن» وردەنىنىڭ يەگەرلەرى  لەيتەنانت جاندوس بايانبايەۆ، پەن  لەيتەنانت ەربول وتاربايەۆ، وزدەرىنىڭ قىراعى ىس-ارەكەتتەرىنىڭ ارقاسىندا جەتىگەن كەنتىندە جوعالعان ايزادا اۆلاتاروۆانى تاۋىپ، وتباسىنا امان-ەسەن جەتكىزگەن 5571 اسكەري ءبولىمى اسكەري قىزمەتشىسى اعا لەيتەنانت رۋستام سەردالينوۆ، الماتى قالاسى جەتىسۋ اۋدانىندا قاراقشىنى قولعا تۇسىرگەن قولباسشىلىق وفيسەرلەرى مايور يسمايىل قادىروۆ پەن كاپيتان پاۆەل فەششەنكو، تاراز قالاسىندا توتەنشە جاعدايدا ادامداردىڭ جانىڭ اراشالاپ قالعان 5513 اسكەري ءبولىمىنىڭ جاۋىنگەرلەرى قاتارداعى جاۋىىنگەرلەر امان اجەنوۆ، يۋريي باجين، يۋريي دىليۋك، 9 جاسار بالانى اجالدان اراشالاپ قالعان اسكەري جاساق قۇرامى قاتارداعى جاۋىنگەر امانجول ابزاموۆ، دوسبول اياپبەرگەنوۆ، ءىزباسار ساتىبالدييەۆ جانە كۇنى كەشە عانا شىمكەنت قالاسىنداعى توتەنشە جاعداي سالدارىنان ءبىر ءۇيدىڭ وتباسىن وپىرىلىپ قۇلاعان ءۇيىندىنىڭ ىشىنەن امان-ەسەن الىپ شىققان ستارشينا رۋسلان باحراموۆ. بارلىعى دا ءوز ەرلىكتەرىمەن وتانعا قالتقىسىز قىزمەتتىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋدە.

اتاپ وتكىمىز كەلەتىنى، «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى جاقىندا وتەتىن 28ء-شى قىسقى ۋنيۆەرسيادا ويىندارى  كەزىندە قوعامدىق قاۋىپسىزدىك پەن ەل تىنىشتىعىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى.

ق ر ۇلتتىق ۇلانى  ق ر ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ءبىرىڭعاي جۇيەسىنە كىرەتىن قۇقىق قورعاۋ فۋنكسيالارى بار اسكەري قۇرىلىم. قۇقىق قورعاۋ اسكەرلەرى مەملەكەتتىڭ، قوعامنىڭ، ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن، سونداي-اق ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قىلمىستىق جانە وزگە دە قۇقىق بۇزۋشىلىق ىس-ارەكەتتەردەن قورعايتىن جانە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن اسكەري قۇرىلىم. قولدانىستاعى اسكەري دوكتريناعا سايكەس ق ر ۇلتتىق ۇلانى ءموبيلدى، ۇدايى ازىرلىكتەگى كاسىپتىك دەڭگەيدەگى ازىرلىكتەگى اسكەر بولىپ قۇرىلدى.

    شارا سوڭى ۇلتتىق ۇلاننىڭ 25 جىلدىعىنا وراي زاپاستاعى مايور ەلەنا ەۆستراتەنكونىڭ كوركەمدىك جەتەكشىلىگىمەن «گەنەرال» توبىنىڭ ارنايى ازىرلەنگەن  كونسەرتتىك باعدارلاماسىمەن ۇلاستى.