كۇيزەلىسكە تۇسپەۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ جەتكىنشەك بالامەن قانداي قارىم-قاتىناس ورناتۋ قاجەت. وسى جانە وزگە دە سۇراقتارعا ن.نازاربايەۆ اتىنداعى زياتكەرلىك مەكتەپتىڭ پسيحولوگى ەرمەك نۇرىموۆ جاۋاپ بەرەدى. 

ەرمەك مىرزا، پسيحولوگيا عىلىمىنىڭ بىرنەشە تارماقتارى بار. سونىڭ ءارقايسىسىنا  توقتالىپ وتسەڭىز؟

ەڭ الدىمەن، پسيحولوگيا جايلى ايتىپ بەرەيىن. پسيحولوگيا  قاراپايىم تىلمەن  ايتقاندا ادامنىڭ جان دۇنيەسىن زەرتتەۋ. ادامنىڭ بويىندا قانداي دا ءبىر اۋرۋ بولسا ونى فيزيولوگيالىق جولمەن ەمدەپ، جازادى.  ال جان دۇنيەمىزدەگى كوزبەن كورىپ، قولمەن ۇستاي المايتىن اۋرۋىمىزدى پسيحولوگيالىق جولمەن ەمدەيمىز.

پسيحولوگيانىڭ تاريحىن سوناۋ اريستوتەل زامانىنان باستاپ ايتار بولساق، پسيحولوگيا بىرنەشە سالا مەن تۇرلەرگە ءبولىندى. ماسەلەن، مەديسينا، ەڭبەك، پەداگوگيكا جانە سپورت پسيحولوگياسى. سول سياقتى گەشتالت، پسيحواناليز، نلپ، ارت تەراپيا جانە ءپوزيتيۆتى پسيحوتەراپيەۆت دەگەن تۇرلەرى بار. بارلىعىنىڭ تۇپكى ماقساتى - اداممنىڭ جان دۇنيەسىن تۇسىنۋگە، جان جاراسى بولسا ونى ەمدەۋ.

ءوزىڭىز ماماندانعان ءپوزيتيۆتى پسيحوتەراپيا تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز. ونى قازاقستاندا ءجيى قولدانادى ما؟ ونىڭ باسقالارىنان ايىرماشىلىعى مەن ارتىقشىلىعى قانداي؟

ءپوزيتيۆتى پسيحوتەراپيا   قازاقستانعا شامامەن  سوڭعى ەكى-ۇش جىلدىڭ كولەمىندە كەلدى. ونىڭ نەگىزىن سالۋشى يران عالىمى ناسسورات پەزەشكيان. پەزەشكيان گەرمانيادا وقىعان. ول  وتىزدان استام مەملەكەتتى ارالاپ، ترانسمادەني زەرتتەۋلەردى جۇرگىزدى. ادامدار اراسىنداعى ورتاق ماسەلەنى انىقتادى. سونىڭ ناتيجەسىندە 1974 جىلى پسيحولوگيانىڭ «ءپوزيتيۆتى پسيحوتەراپيا» دەگەن  ءبىر تارماعى دۇنيەگە كەلدى.

         ونىڭ باسقا پسيحولوگيالىق تۇرلەردەن  ايىرماشىلىعى، ادامدار اراسىندا بولاتىن ورتاق ماسەلەلەر تۋىندايتىن  مودەل بالانسىن قۇرۋ. ادام دۇنيەگە كەلگەندە ەكى قاجەتتىلىكپەن تۋىلادى. ولار -  ماحاببات پەن تانىم. وسى ماحابات پەن تانىمعا سۇيەنە وتىرىپ ادام بويىندا ءتورت بالانس قۇرىلادى. ولار - دەنە، ارەكەت، بايلانىس جانە بولاشاق. مىنە ادامنىڭ وسى ءتورت مودەل بالانسىنىڭ بىرەۋى اقساپ تۇرسا ادام ومىرىندە ءتۇرلى كەدەرگىلەرگە تاپ بولادى. ءپوزيتيۆتى پسيحوتەراپيەۆتىڭ جۇمىسى سەنىڭ قاي مودەل بالانسىڭ جەتىسپەي تۇرعانىن انىقتاپ، سول بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. قايتا قالپىنا كەلۋىنە كومەكتەسەدى.

ەلىمىزدە پسيحولوگتىڭ كومەگىنە جۇگىنەتىندەر كوپ پە؟ پسيحولوگقا باراتىنداردىڭ دەنى قاي الەۋمەتتىك دەڭگەيدەگى ادامدار؟ 

ەلىمىزدە پسيحولوگتىڭ كومەگىنە جۇگىنەتىن ادامدار كوپ دەپ ايتا المايمىن. ءبىزدىڭ سانامىزدا ءالى كۇنگە دەيىن قاتىپ قالعان زاڭ بار. ەگەر پسيحولوگتىڭ كومەگىنە جۇگىنسەڭ  پسيحولوگيالىق اۋىتقۋشىلىق بار دەگەن ۇعىمدى سانامىزعا ءسىڭىرىپ العانبىز. وسىنىڭ سالدارىنان  ماسەلەلەرىمىز تۇيىقتالىپ، شەشىمىن تاپپاي جاتادى.  ناقتى قازاق ءتىلدى پسيحولوگتارعا جۇگىنەتىن قازاق ازاماتتار وتە از. سەبەبى ءبىزدىڭ مەنتاليتەت وعان ءالى دايىن ەمەس. كوبىنە كومەككە جۇگىنەتىن ورىس جانە وزگە ۇلتتىڭ ادامدارى.

پسيحولوگقا شاماسىنا قاراي ءارتۇرلى الەۋمەتتىك توپتاعى ادامدار بارادى. پسيحولوگتىڭ ءبىر ساعاتتىق قابىلداۋىنىڭ باعاسى ءار ماماندا ءارتۇرلى. ورتاشا ەسەپپەن  ساعاتىنا 5000 تەڭگەدەن باستالادى. كەيبىر ادامدارعا ءبىر سەانس ازدىق ەتەدى. تولىق كۋرستى الۋ ءۇشىن بىرنەشە سەانس قاجەت بولادى.

قازاقستاندا پسيحولوگتارعا  سەنىم جوعارى ما، الدە تومەن بە؟

قازاقستاندا پسيحولوگتارعا سەنىم جوعارى نەمەسە تومەن دەپ ايتا المايمىن. ءبىراق وسىدان ون جىل بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا سەنىم ارتىپ كەلەدى.  ءقازىر كوپتەگەن پسيحولوگيالىق ترەنينگتەر، پسيحولوگيالىق ورتالىقتار جانە جەكە كەڭەس بەرەتىندەردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. ياعني سۇرانىس بار.  سونىمەن قاتار، پسيحولوگيالىق قازاقشا جانە ورىس تىلىندەگى كىتاپتاردىڭ ساتىپ الۋشىلارى ارتتى.

ن.نازاربايەۆ اتىنداعى زياتكەرلىك مەكتەپتە پسيحولوگسىز. وقۋشىلار ءجيى كومەگىڭىزگە جۇگىنە مە؟

مەكتەپتەگى ساباق بەرۋ جۇيەسى وتە كۇردەلى. تاڭنىڭ اتىسىنان، كۇننىڭ باتىسىنا دەيىن ءبىلىم الادى. ونىمەن قوسا، نازاربايەۆ اتىنداعى زياتكەرلىك مەكتەپتە كوشباسشى، ءبىلىمدى وقۋشىلار جينالعان. باسقا مەكتەپتە كوشباسشى بولعان بالا اتالمىش مەكتەپكە كەلگەننەن كەيىن، باسقالارىنا قاراپ تىرىسادى نەمەسە  وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگىن جوعالتادى. مۇنداي جاعدايدا بالاعا پسيحولوگتىڭ كومەگى اۋاداي قاجەت. سەبەبى ونىڭ سالدارى جامان بولۋى مۇمكىن. ومىرگە ءتاي-تايلاپ كەلە جاتقان بالالاردى ومىردەگى قيىندىق وتپەلى ەكەنىنە سەندىرۋگە تىرىسامىن. سونىمەن قاتار، ءار بالانىڭ ءبىر پانگە نەمەسە سپورت تۇرىنە بەيىمى بولادى. سوعان ايرىقشا ءمان بەرىپ، دامىتۋعا كەڭەس بەرەمىن. سەبەبى بالا وزىنە ۇنايتىن جانە قولىنان جاقسى كەلەتىن ءىس جاساعاندا جاندانا تۇسەدى.

بالالار اۋديال، ۆيزۋال جانە كينەستەتيك بولىپ ۇشكە بولىنەدى. وسى ءۇش ءتيپتىڭ بالادا قايسىسى باسىم بولسا سول ارقىلى اقپاراتتى  تەز قابىلدايدى. مۇعالىمدەردىڭ وسى تيپتەردى بالانىڭ بويىنان ىزدەي وتىرا، جەكە قارىم-قاتىناس جاساۋ ارقىلى ساباق بەرەدى

اتا-انالار بالالارىنىڭ پسيحولوگيالىق جاعدايىن ءبىلۋ ءۇشىن نەمەسە جەتكىنشەك كەزەڭدە بالالارمەن قارىم-قاتىناستى قالاي ورناتۋ كەرەكتىگىن سۇرايدى. بۇل ۋاقىتتا بالالاردىڭ فيزيولوگيالىق پسيحولوگيالىق گارموندارى  جەتىلە باستايدى. وسى كەزدە بالالار تەز ەلىكتەگىش بولىپ كەلەدى.

«بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلدە  ءبىلىم الىپ كەلدىڭىز. ول جاقتاعى  بالا تاربيەسى قانداي؟

باتىستا بالا تاربيەسىنە كوپ كوڭىل بولەدى. مەن وقىعان بريتانيا ەلىندە بالاعا ءارقاشان تاڭداۋ ەركىندىگى بەرەدى.  بارلىعىن ءوز ۋاقىتىندا ىستەۋگە ۇيرەتەدى. باتىستا ادام ءوز ەموسياسىن ۇستاۋعا بەيىم جانە بالالارىن دا سوعان ۇيرەتەدى. بالانىڭ ءوزىن-وزى باعالاۋعا جانە ەل الدىندا ءوز ويىن اشىق ءبىلدىرۋ كەرەكتىگىن ايتىپ وتىرادى. «سەنىڭ قولىڭنان كەلەدى» دەپ ۇنەمى ىنتالاندىرىپ وتىرادى.

 كۇيزەلىس، سترەسسكە تۇسپەۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟

ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىمىز سترەسسكە تولى. جۇمىس، جولداعى كەپتەلىس،  ارىپتەستەرمەن قارىم-قاتىناستىڭ ناشارلاۋى دەگەن سياقتى بىلىنبەيتىن مازاسىزدىقتى باستان وتكەرەمىز. سوندىقتان كۇندەلىكتى سپورتپەن شۇعىلدانىڭىز. مەديتاسيا جاساڭىز.ياعني بەس مينۋت كولەمىندە ەشتەڭە ويلاماي، ميىڭىزدى تىنىشتاندىرىڭىز. 

كوڭىلىڭىزدى باساتىن جاقسى اۋەن تىڭداڭىز جانە كەشكى تازا اۋادا سەرۋەندەڭىز. ءار نارسەگە جاقسى كوڭىل كۇيمەن قاراڭىز، ۇنەمى جاقسى ويلار ويلاڭىز.

سۇحباتىڭىزعا راحمەت!

سۇحباتتاسقان: اسەم المۇحانبەت